Nhồi máu cơ tim: không chỉ là cơn đau ngực dữ dội
Nhồi máu cơ tim là tình trạng một phần cơ tim bị thiếu máu và oxy nghiêm trọng do động mạch vành bị hẹp hoặc tắc, dẫn đến tổn thương, hoại tử cơ tim nếu không được cấp cứu kịp thời, trong đó phụ nữ thường có triệu chứng mơ hồ, không điển hình và rất dễ bị chẩn đoán nhầm với các bệnh lý khác. Gốc rễ của vấn đề nằm ở một quan niệm sai: mọi người cứ nghĩ cứ nhồi máu cơ tim là phải ôm ngực vì đau như dao đâm, nghẹt thở. Thực tế ở phụ nữ, dấu hiệu nhồi máu cơ tim kín đáo hơn nhiều, dễ bị gán cho “đau dạ dày”, “stress” hay “đến tuổi nên vậy”. Khi xã hội vẫn xem tim mạch là “bệnh của đàn ông”, phụ nữ vô tình trở thành nhóm dễ bị bỏ sót. Họ chăm sóc cả gia đình, nhưng lại xem nhẹ những cơn đau âm ỉ, khó thở không rõ nguyên nhân, cho đến khi quá muộn.
Ca bệnh cảnh báo: đau bụng, nôn ói nhưng tổn thương tim nặng
Một trường hợp điển hình là chị Đ.T.Tr, 42 tuổi, ở Hưng Thuận, Tây Ninh, nhập viện cấp cứu vì đau vùng thượng vị tăng khi đói, kèm nôn ói và đau đầu liên tục. Nếu chỉ nhìn thoáng qua, đây giống hệt cơn đau dạ dày cấp hay rối loạn tiêu hoá – kiểu đau bụng và tim ít ai chịu liên hệ với nhau. Các xét nghiệm cho thấy chức năng tim của chị giảm nặng, phân suất tống máu (EF) chỉ còn 36% và điện tâm đồ ghi nhận nhồi máu cơ tim ST chênh lên thành trước rộng, kèm rối loạn nhịp nguy hiểm. Chị phải được đưa ngay vào phòng can thiệp đặt stent tái thông mạch vành để thoát khỏi nguy hiểm. Chi tiết đáng sợ là: trong vòng 1 tuần, khoa tim mạch nơi chị điều trị tiếp nhận liên tiếp 8 trường hợp phải chụp DSA mạch vành, nhiều người cần đặt stent khẩn cấp vì nhồi máu cơ tim. Đây không còn là chuyện hiếm gặp, mà là hồi chuông cảnh báo cho mọi phụ nữ trên 40 tuổi.
Dấu hiệu “ngụy trang”: đau bụng, nôn ói, khó thở không rõ nguyên nhân
Đau ngực vẫn là dấu hiệu nhồi máu cơ tim phổ biến nhất, nhưng không phải duy nhất – và càng không phải lúc nào cũng dữ dội ở phụ nữ. Bên cạnh cảm giác nặng ngực, bóp nghẹt, đầy tức vùng giữa ngực, phụ nữ còn dễ gặp các triệu chứng tim mạch ở phụ nữ rất mơ hồ: khó thở, vã mồ hôi lạnh, choáng váng, buồn nôn, nôn, đau khó chịu vùng thượng vị hoặc bụng trên. Khó chịu vùng bụng, buồn nôn thường bị nghĩ là rối loạn tiêu hóa, trào ngược axit, “ăn uống không hợp”. Cảm giác mệt mỏi khác thường, yếu sức, lo âu, đau vai, lưng, cánh tay, cổ, hàm lại được quy cho tuổi tác hoặc thiếu ngủ. Nhưng chính những biểu hiện “không liên quan đến tim” này mới là kiểu triệu chứng dễ làm người bệnh tự mua thuốc, chờ triệu chứng tự hết, khiến thời điểm cấp cứu bị chậm trễ nguy hiểm.
Nhóm nguy cơ cao: ai cần đặc biệt cảnh giác?
Không phải ai cũng có nguy cơ như nhau, và phụ nữ thường rơi vào nhiều yếu tố nguy cơ mà họ ít để ý. Người trên 40 tuổi hoặc nữ giới sau mãn kinh là nhóm nên xem việc tầm soát tim mạch như một phần kiểm tra sức khỏe định kỳ bắt buộc. Nếu kèm theo tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn lipid máu, thừa cân, béo phì, ít vận động, hút thuốc hoặc uống nhiều rượu bia, khả năng nhồi máu cơ tim càng tăng. Ở nhóm này, khó thở không rõ nguyên nhân, mệt mỏi bất thường, vã mồ hôi lạnh, đau bụng trên, nôn ói, đau lan ra lưng, cổ, hàm hay vai tuyệt đối không nên xem nhẹ. Họ cần hiểu rằng mỗi phút chần chừ là mỗi phút cơ tim thiếu máu thêm – và phần cơ tim hoại tử càng nhiều thì nguy cơ suy tim, rối loạn nhịp nguy hiểm, thậm chí tử vong đột ngột càng lớn.
Phụ nữ phải tự bảo vệ mình: khi nào cần đi cấp cứu?
Phụ nữ có thể cứu chính mình nếu chịu tin rằng đau bụng và tim có thể liên quan. Nếu xuất hiện tức ngực hoặc khó chịu vùng ngực kèm theo khó thở, buồn nôn, nôn ói, vã mồ hôi lạnh, choáng, đau lan ra tay, lưng, cổ hoặc hàm, hãy coi đó là dấu hiệu cảnh báo nhồi máu cơ tim dù cơn đau không dữ dội. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ khuyến cáo: khi nghi ngờ nhồi máu cơ tim, phải gọi cấp cứu ngay và đến bệnh viện càng sớm càng tốt, không nên chờ triệu chứng tự hết hay đợi đến khi đau ngực tăng lên mới xử lý. Dùng mức độ đau ngực để tự đánh giá “nguy hiểm hay không” là một sai lầm có thể trả giá bằng cả mạng sống. Thông điệp cuối cùng dành cho phụ nữ: hãy học các triệu chứng không điển hình, kể cả đau bụng, nôn ói, khó thở không rõ nguyên nhân – vì hiểu đúng và đi khám sớm đôi khi chính là ranh giới giữa được cứu chữa và quá muộn.
