Nhồi máu cơ tim người trẻ: thực tế đáng báo động chứ không phải chuyện hiếm
Nhồi máu cơ tim người trẻ là tình trạng động mạch vành bị tắc nghẽn đột ngột ở người trong độ tuổi từ khoảng 20 đến 40, làm ngừng dòng máu nuôi cơ tim, gây hoại tử mô tim và có thể dẫn đến suy tim, rối loạn nhịp hoặc tử vong nếu không được can thiệp khẩn cấp. Xu hướng này đang tăng lên và phá vỡ quan niệm cũ rằng nhồi máu cơ tim chỉ xuất hiện ở người cao tuổi. Điều đáng nói là nhiều người trẻ vẫn tin mình khỏe nên bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo tim mạch, chỉ đến bệnh viện khi đã hôn mê, suy tim hoặc đau ngực dữ dội. Tại một bệnh viện tuyến tỉnh, ba bệnh nhân nhồi máu cơ tim được nhập cấp cứu cùng lúc, trong đó hai người đàn ông mới hơn 40 tuổi, đều được xác định nhồi máu cơ tim cấp và phải can thiệp tái thông mạch vành khẩn sau khi xuất hiện đau ngực lan tay và lơ mơ, hôn mê. Đây không phải các trường hợp cá biệt mà là mặt nổi của tảng băng: nhồi máu cơ tim đang trẻ hóa, nhưng nhận thức xã hội chưa theo kịp.
Đau ngực ở tuổi trẻ: từ trận bóng đá tới "quả bom nổ chậm" trong tim
Đau ngực ở tuổi trẻ thường bị xem nhẹ, gán cho căng cơ, đau xương khớp hay rối loạn tiêu hóa, trong khi đó lại là tín hiệu SOS của tim. Một người đàn ông 32 tuổi hút nửa bao thuốc mỗi ngày suốt hơn 4 năm xuất hiện đau ngực khi đá bóng nhưng tự uống thuốc giảm đau rồi bỏ qua. Đến khi khó thở, đau ngực ngay cả lúc nghỉ và ra mồ hôi đầm đìa, anh mới vào cấp cứu, được chẩn đoán nhồi máu cơ tim cấp, EF chỉ còn 25% (bình thường từ 50% trở lên), động mạch vành tắc và hẹp nặng buộc phải đặt stent khẩn. Theo bác sĩ cấp cứu, kiểu đau ngực tức nặng, khó thở khi gắng sức ở người trẻ không bệnh nền rất dễ bị nhầm với đau cơ – nhưng nếu tái diễn, tăng dần, đặc biệt ở người hút thuốc, đó là nguy cơ cần cảnh giác. Không chỉ người 30+, một bệnh nhân 52 tuổi có lối sống điều độ, ăn lành mạnh, tập thể dục đều đặn vẫn âm thầm mang trong tim "quả bom nổ chậm": các cơn đau tức ngực tái diễn, có lần kéo dài tới 2 giờ. Điện tâm đồ, siêu âm tim và xét nghiệm máu ban đầu đều bình thường, nhưng chụp CT động mạch vành chuyên sâu mới phát hiện hẹp nặng LCX kèm các đoạn hẹp khác. Bệnh nhân phải can thiệp đặt stent kịp thời để tránh biến chứng nhồi máu cơ tim cấp. Câu chuyện này phơi bày sự lệ thuộc nguy hiểm vào kết quả xét nghiệm cơ bản; khi đau ngực kéo dài, tái diễn, người trẻ cần đi khám lại, yêu cầu đánh giá tim mạch sâu hơn thay vì yên tâm quá sớm.
Viêm cơ tim ở người 20-30 tuổi: khi cảm cúm không còn vô hại
Một phần lý do nhồi máu cơ tim người trẻ được phát hiện muộn là vì rất nhiều ca tim mạch bắt đầu bằng triệu chứng giống cảm cúm. Viêm cơ tim – tình trạng viêm và tổn thương trực tiếp lên cơ tim – ngày càng gặp ở nhóm 20-30 tuổi sau một đợt bệnh với sốt, ho, đau mỏi như cúm. Theo một chuyên gia hồi sức tích cực, nhiễm virus, trong đó có virus cúm, là nguyên nhân thường gặp gây tổn thương cơ tim. Sau vài ngày "cúm", người bệnh thấy mệt nhiều bất thường, khó thở, đau ngực, hồi hộp, có thể ngất nhưng vẫn nghĩ mình chỉ chưa hết cúm nên trì hoãn đi khám. Đây là thái độ nguy hiểm. Mỗi năm, một trung tâm hồi sức lớn điều trị thành công khoảng 200 trường hợp suy tim, suy hô hấp nặng nhờ ECMO, trong đó có nhiều người trẻ viêm cơ tim phải đặt ECMO để thay thế tạm thời chức năng tim phổi khi các phương pháp thường không còn đáp ứng. Một bệnh nhân nữ 21 tuổi viêm cơ tim cấp diễn biến nặng được thiết lập ECMO thức tỉnh trong khoảng 30 phút, không cần gây mê hay đặt ống thở, vài ngày sau chức năng co bóp cơ tim hồi phục, được cai ECMO và xuất viện. Trường hợp này cho thấy công nghệ có thể cứu mạng, nhưng chi phí sinh tồn thực sự là phải nhận ra: sau "cúm" mà mệt, khó thở, đau ngực, hồi hộp hoặc ngất thì đó không còn là bệnh vặt.
Những dấu hiệu cảnh báo tim mạch hay bị bỏ qua ở người trẻ
Nếu phải tóm lại một bài học cho thế hệ 20-40, thì đó là: tim không báo trước bằng những triệu chứng "hoành tráng", nó gửi các dấu hiệu nhỏ nhưng dai dẳng. Các bác sĩ tim mạch nhấn mạnh một nhóm dấu hiệu cảnh báo tim mạch cần được coi là tình huống cấp cứu: đau, tức hoặc đè nặng vùng ngực; đau lan ra vai, cánh tay, lưng, cổ, hàm hoặc vùng thượng vị; khó thở, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn hoặc nôn; chóng mặt, mệt lả, hồi hộp, tụt huyết áp, rối loạn nhịp, lơ mơ hoặc mất ý thức. Đáng tiếc, ở người trẻ, đau thượng vị âm ỉ nhiều ngày, đau lan hai vai hay mỏi xương khớp vẫn được xem là chuyện sinh hoạt, hiếm ai nghĩ tới nhồi máu cơ tim. Các chuyên gia còn cảnh báo đặc biệt về đau ngực ở tuổi trẻ: đau xuất hiện từng cơn, thời gian và mức độ khác nhau, tái diễn hoặc xuất hiện dồn dập đều cần đi khám để đánh giá nguyên nhân, thay vì dùng thuốc giảm đau rồi quên đi. Bác sĩ cấp cứu khuyến cáo người trẻ không được chủ quan khi đau ngực hoặc khó thở lúc gắng sức, nhất là khi triệu chứng lặp lại, nặng hơn hoặc xuất hiện cả lúc nghỉ. Nếu đi kèm hồi hộp, ngất sau một đợt bệnh giống cúm, đó là kịch bản điển hình của viêm cơ tim cần khám ngay. Tóm lại, mọi cơn đau ngực bất thường ở người trẻ phải được coi là "tội danh" của tim cho tới khi được chứng minh vô hại bằng thăm dò chuyên sâu.
Phòng ngừa bệnh tim ở người trẻ: dừng coi nhồi máu cơ tim là chuyện của người khác
Không ai có thể xóa hết nguy cơ nhồi máu cơ tim người trẻ, nhưng có thể giảm mạnh xác suất bằng việc thay đổi lối sống và thái độ đối với sức khỏe. Các bác sĩ tim mạch đã nhắc đi nhắc lại rằng nhồi máu cơ tim không còn là bệnh của riêng người cao tuổi, ngày càng nhiều người trẻ và trung niên trước đó tưởng mình khỏe mạnh phải nhập viện cấp cứu. Hút thuốc lá, kể cả thuốc lá điện tử, là yếu tố nguy cơ lớn, có thể gây nhồi máu cơ tim ngay ở độ tuổi 20-30 dù không có tăng huyết áp hay đái tháo đường. Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, thừa cân – béo phì, lạm dụng rượu bia, stress kéo dài và lười vận động là bộ "ngũ độc" mà người trẻ đang ôm vào tim mỗi ngày. Vì thế, phòng ngừa bệnh tim không chỉ là vài xét nghiệm khi đã trung niên, mà phải bắt đầu từ hôm nay bằng việc bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp, đường máu, mỡ máu, duy trì vận động phù hợp, ăn lành mạnh và khám sức khỏe định kỳ để bảo vệ hệ tim mạch. Quan trọng hơn, người trẻ cần thiết lập một nguyên tắc mới: bất kỳ đau ngực, khó thở, mệt mỏi bất thường, hồi hộp hay ngất sau gắng sức hoặc sau một đợt bệnh giống cúm đều là lý do chính đáng để tới cơ sở y tế có khả năng cấp cứu, can thiệp tim mạch càng sớm càng tốt. Công nghệ hiện đại như stent mạch vành, CT phổ cao cấp hay ECMO có thể cứu sống, nhưng chỉ khi người trẻ chịu tin rằng tim mình xứng đáng được ưu tiên khám ngay hôm nay, không đợi tới lúc "cấp cứu".
