Khu công nghiệp xanh: từ khẩu hiệu đến cuộc cạnh tranh thu hút vốn
Khu công nghiệp xanh là mô hình phát triển sản xuất trong những không gian được quy hoạch hạ tầng đồng bộ, sử dụng công nghệ tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và ưu tiên các ngành công nghệ cao, qua đó vừa nâng công suất công nghiệp, vừa hạn chế tác động tiêu cực lên môi trường và cộng đồng địa phương. Khi Việt Nam đồng loạt khởi động các dự án mới, câu hỏi không còn là có nên đi theo hướng xanh hay không, mà là liệu chúng ta có biến được khẩu hiệu thành lợi thế thật sự trong cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư công nghiệp bền vững với các nước trong khu vực hay không. Hai khu công nghiệp Phú Xuân và Phú Xuân 1 tại Lào Cai với tổng diện tích 500 ha đang được xem như phép thử đầu tiên ở một địa phương biên giới giàu tiềm năng nhưng chưa phải điểm đến quen thuộc của các nhà đầu tư lớn.
Phú Xuân tại Lào Cai: thử nghiệm mô hình khu công nghiệp xanh ở biên giới
Điểm nổi bật của hai khu công nghiệp Phú Xuân và Phú Xuân 1 không chỉ nằm ở quy mô 500 ha, mà ở định hướng xây dựng hạ tầng xanh, hiện đại, đồng bộ để thu hút dự án công nghệ cao, thân thiện môi trường. Lào Cai đặt kỳ vọng đây sẽ là cú hích cho phát triển công nghiệp hỗ trợ, cơ khí chế tạo, chế biến sâu và logistics, đồng thời tạo thêm việc làm và nguồn thu ngân sách cho địa phương. Tiến độ triển khai cho thấy cách tiếp cận dài hơi: chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện thủ tục trong năm 2026, thi công hạ tầng từ đầu đến cuối năm 2027 và khai thác thương mại từ quý I/2028. Theo lãnh đạo tỉnh, phát triển kết cấu hạ tầng theo hướng xanh, sạch, bền vững là nhiệm vụ trọng tâm, nhưng để mô hình khu công nghiệp xanh không dừng ở hạ tầng, Lào Cai sẽ phải chủ động sàng lọc dự án, không đánh đổi môi trường lấy việc lấp đầy mặt bằng.
Texhong Hải Hà: mở rộng hạ tầng sản xuất và hệ sinh thái công nghiệp bền vững
Sau hai thập niên hiện diện tại Việt Nam, Texhong đã hình thành một chuỗi dệt may tập trung quy mô lớn tại Hải Hà, tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động và tuyển dụng, đào tạo hơn 1.000 sinh viên Việt Nam trở thành cán bộ quản lý. Kế hoạch mở rộng thêm khoảng 500 ha cho KCN Texhong Hải Hà phản ánh rõ xu hướng mở rộng hạ tầng sản xuất để đón dòng vốn mới và nâng cấp chuỗi giá trị. Dự án không chỉ nhằm củng cố ngành dệt may, mà còn hướng tới công nghiệp hỗ trợ, cơ khí chính xác, điện tử, vật liệu mới, với hạ tầng sản xuất, logistics, môi trường và hạ tầng số được định hướng đầu tư theo mô hình khu công nghiệp sinh thái, thông minh. Đây là bước đi mang tính chiến lược: nếu Texhong thực sự đẩy mạnh tự động hóa, số hóa, sản xuất xanh, tuần hoàn như cam kết, Quảng Ninh có thể chuyển dịch cơ cấu thu hút đầu tư sang các ngành giá trị gia tăng cao và giảm dần phụ thuộc vào các ngành thâm dụng tài nguyên.
Formosa Hà Tĩnh: sức bật kinh tế lớn, thách thức tích hợp bền vững
Formosa Hà Tĩnh là ví dụ điển hình cho sức mạnh của một tổ hợp công nghiệp quy mô lớn: dự án khu liên hợp gang thép, cảng nước sâu Sơn Dương và nhà máy điện với diện tích 3.318 ha đã tạo nền tảng cho chuỗi sản xuất khép kín, kết nối từ sản xuất, năng lượng đến logistics. Cảng nước sâu Sơn Dương có công suất thiết kế khoảng 30 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, với 14 cầu cảng và 22 máy bốc dỡ, đã đón hàng trăm lượt tàu và bốc dỡ hàng chục triệu tấn hàng hóa trong năm 2025 và bảy tháng đầu năm 2026. Doanh nghiệp hiện tạo việc làm cho hơn 10.000 lao động, gồm khoảng 5.600 cán bộ, công nhân viên và hơn 4.200 lao động thuộc các đơn vị nhà thầu phụ trợ. Quy mô này giúp Hà Tĩnh tăng thu ngân sách đáng kể, nhưng cũng đặt ra yêu cầu khắt khe về kiểm soát môi trường và an sinh xã hội. Bài học ở đây là các dự án đầu tàu phải được buộc gắn với chuẩn mực phát triển công nghiệp bền vững, thay vì chỉ đo bằng sản lượng và doanh thu.
Chiến lược thu hút đầu tư bền vững: cạnh tranh bằng chất lượng, không chỉ bằng diện tích
Từ Lào Cai đến Quảng Ninh và Hà Tĩnh, bức tranh chung là Việt Nam đang tăng tốc mở rộng khu công nghiệp để nâng năng lực sản xuất, đồng thời dịch chuyển sang mô hình khu công nghiệp xanh, sinh thái, thông minh. Xu hướng mở rộng quỹ đất thêm hàng trăm ha cho thấy áp lực cạnh tranh với các khu vực khác trong việc đón dòng vốn toàn cầu. Nhưng nếu cuộc chơi chỉ xoay quanh diện tích và giá thuê đất, Việt Nam sẽ khó giữ lợi thế lâu dài trước những nền kinh tế có hạ tầng và thể chế đi trước. Chiến lược thu hút đầu tư bền vững phải dựa trên ba trụ cột: sàng lọc ngành nghề để ưu tiên công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và sản xuất xanh; bắt buộc doanh nghiệp tích hợp tiêu chuẩn môi trường, sử dụng tài nguyên hiệu quả; và đầu tư bài bản vào nguồn nhân lực, như cách Texhong và Formosa đã làm thông qua đào tạo và phúc lợi cho hàng nghìn lao động. Chỉ khi đó, khu công nghiệp xanh mới thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh, thay vì là nhãn mác trang trí trên các bản quy hoạch.
