Bỏ bục giảng là thay đổi vai trò, không chỉ thay đổi căn phòng
Lớp học không bục giảng là cách tổ chức dạy học đặt học sinh vào trung tâm, trong đó giáo viên gợi mở và đồng hành để các em tự tìm kiếm, trình bày, trao đổi về kiến thức thay vì chủ yếu nghe giảng và ghi chép. Mô hình này đang được Trường Tiểu học và Trung học cơ sở FPT Đà Nẵng triển khai theo hướng lấy người học làm trung tâm.
Điều đáng chú ý không nằm ở việc dời bục hay sắp lại bàn ghế, mà ở sự dịch chuyển quyền chủ động trong lớp. Trong cách dạy quen thuộc, giáo viên thường đứng ở vị trí trung tâm và đảm nhiệm phần lớn việc truyền đạt; học sinh chủ yếu tiếp nhận. Xóa khoảng cách ấy có ý nghĩa khi nó giúp các em mạnh dạn hỏi, nêu suy nghĩ và tham gia trực tiếp vào quá trình học, chứ không phải chỉ tạo một không gian trông khác lạ.
Vì thế, lớp học không bục giảng trước hết là một lựa chọn sư phạm. Không gian mở có thể hỗ trợ tương tác, nhưng nếu thầy cô vẫn độc thoại và học sinh vẫn chỉ chép bài, mục tiêu lấy người học làm trung tâm khó thành hiện thực.

Giáo viên chuyển từ người truyền đạt sang người dẫn đường
Trong mô hình mới, giáo viên không rút khỏi quá trình học mà thay đổi cách hiện diện. Thay vì đứng cố định giảng giải, thầy cô di chuyển giữa các nhóm, quan sát tiến độ, đặt câu hỏi và hỗ trợ khi học sinh gặp vướng mắc. Những câu trả lời chưa chính xác hay vấn đề chưa có lời giải trở thành dịp để cả lớp cùng phân tích, thay vì lý do để lập tức chấm dứt cuộc trao đổi.
Cách làm ấy cũng đòi hỏi giáo viên chuẩn bị kỹ: xác định nội dung học sinh có thể tự tìm hiểu, thiết kế nhiệm vụ phù hợp và biết lúc nào nên gợi ý, lúc nào nên để các em tự thử. Đây là phần khó hơn việc đổi vị trí đứng, nhưng cũng là điều quyết định học sinh có thật sự được làm chủ việc học hay không.
Công nghệ có thể hỗ trợ cách tổ chức này nếu được dùng có chọn lọc. Trong năm học 2026-2027, cô Nguyễn Thị Thanh Thảo, giáo viên lớp 1/4 Trường Tiểu học Thuận Kiều, tiếp tục ứng dụng AI và công nghệ số để thiết kế hoạt động học tập; cô kết hợp học liệu số với đồ vật thật, trò chơi và trải nghiệm, đồng thời kiểm tra nội dung trước khi đưa vào bài học. Công nghệ có ích khi mở thêm đường tiếp cận, không phải khi thay thế tương tác giữa người với người.

Học sinh chủ động khi được chuẩn bị, trình bày và trao đổi
Vai trò mới của giáo viên chỉ phát huy khi học sinh được giao việc cụ thể và có cơ hội thể hiện kết quả. Tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở FPT Đà Nẵng, phương pháp lớp học đảo ngược yêu cầu các em tìm hiểu kiến thức cơ bản ở nhà qua tài liệu, bài giảng và công cụ tra cứu; thời gian trên lớp dành nhiều hơn cho thảo luận, thực hành và giải quyết vấn đề.
Khi học sinh đứng lên trình bày điều mình đã tìm hiểu, kiến thức không còn là nội dung chỉ đi từ bảng xuống vở. Các em phải diễn đạt, lắng nghe câu hỏi, làm việc nhóm và bảo vệ quan điểm. Quá trình ấy biến sự chủ động thành năng lực có thể rèn luyện, thay vì một yêu cầu chung chung.
Cách học này cũng tạo thêm lối tham gia cho những em ngại phát biểu hoặc tiếp thu chậm, nếu giáo viên biết chia nhiệm vụ vừa sức và hỗ trợ đúng lúc. Tại lớp học của cô Thảo, hoạt động quan sát, dự đoán, đặt câu hỏi và giải thích cách làm giúp học sinh tham gia tích cực hơn; các em rụt rè hoặc học chậm cũng có thêm cơ hội tiếp cận bài. Chủ động không có nghĩa là để học sinh tự xoay xở, mà là trao quyền đi cùng sự nâng đỡ.
Đổi mới phương pháp cần gắn với năng lực và trách nhiệm
Đổi mới phương pháp dạy học đáng giá khi giúp học sinh biết tìm thông tin, trao đổi, giải quyết vấn đề và vận dụng điều đã học. Mô hình lớp học Google tại Trường THPT Phú Nhuận, triển khai từ năm học 2024-2025 sau khâu chuẩn bị thiết bị và bồi dưỡng giáo viên, hỗ trợ giao nhiệm vụ, làm việc nhóm và theo dõi sản phẩm trên môi trường số. Đây là một cách tổ chức, không phải đích đến: năng lực vẫn hình thành qua nhiệm vụ có ý nghĩa và tương tác thực chất.
Nhà trường này được công nhận đạt tiêu chuẩn “Trường học số” vào năm 2025. Dữ kiện đó cho thấy công nghệ và tổ chức dạy học có thể cùng mở rộng cơ hội học tập, nhưng không nên hiểu rằng thiết bị tự động tạo ra lớp học chủ động. Điều cốt yếu vẫn là học sinh có việc để làm, được phản hồi và có trách nhiệm với phần việc của mình.
Lớp học không bục giảng vì vậy không phải phép màu từ một căn phòng mới. Đó là cam kết đổi vai: giáo viên thiết kế điều kiện để học, còn học sinh tìm tòi, chia sẻ và chịu trách nhiệm về hành trình của mình. Khi sự thay đổi trong tư duy đi cùng nhiệm vụ phù hợp và hỗ trợ kịp thời, lớp học mới thực sự giúp các em phát triển năng lực.







