Học tập vượt ra ngoài khuôn khổ lớp học
Không gian học tập sáng tạo là môi trường nơi học sinh được đọc, trải nghiệm và tự tạo sản phẩm để khám phá kiến thức thay vì chỉ tiếp nhận bài giảng. Cách tiếp cận này đang được các trường tại TP.HCM mở rộng nhằm nuôi dưỡng tư duy độc lập, khả năng tự học và hứng thú đến trường. Học sinh có thể tìm hiểu tư liệu, tái hiện nhân vật lịch sử hay chuyển tải tác phẩm văn học qua những sản phẩm của riêng mình. Giá trị nằm ở quá trình làm: các em phải chọn lọc thông tin, xác định ý chính rồi tìm cách trình bày sao cho người khác dễ hiểu. Đó là những năng lực khó hình thành nếu việc học chỉ dừng ở ghi nhớ. Một trường học hạnh phúc vì thế không chỉ cần lớp học đủ tiện nghi; trường còn cần những cơ hội để học sinh được thử, sai, trao đổi và nhìn thấy ý tưởng của mình thành hình.
Từ trang sách đến sản phẩm do học sinh tạo ra
Tại Trường THPT Lê Quý Đôn, dự án “Lê Quý Đôn Re:CODE - Giải mã di sản, kiến tạo tương lai” đưa học sinh tìm hiểu cuộc đời và tác phẩm của nhà bác học Lê Quý Đôn. Các nhóm tự chọn nội dung, rồi thể hiện qua infographic, podcast, áp phích, truyện tranh, video ngắn, thẻ ghi nhớ, diễn xuất và âm nhạc. Khi phải biến tư liệu thành sản phẩm, học sinh không thể chỉ chép lại thông tin: các em cần hiểu điều mình muốn kể và lựa chọn cách kể phù hợp. Đọc sách cũng có thể trở thành hoạt động đối thoại thay vì bài kiểm tra nhớ nội dung. Ở Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, chương trình “Lan tỏa văn hóa đọc - Nơi trang sách cất lời” thu hút hơn 600 học sinh khối 10 và có hơn 100 bài dự thi. Các em giới thiệu sách, diễn kịch, vẽ tranh, đặt câu hỏi và liên hệ tác phẩm với trải nghiệm cá nhân.
Một học sinh tham gia chương trình chia sẻ rằng đọc sách giúp em tích lũy vốn từ, bổ sung dẫn chứng cho bài nghị luận và có thêm điều để trao đổi với bạn bè. Trong môi trường số, mục tiêu không nên chỉ là giảm thời gian nhìn màn hình; học sinh còn cần được hướng dẫn chọn nguồn tin, đọc có mục đích và nhận biết nội dung đáng tin cậy.
Phòng đọc nhỏ mở ra nhiều cách khám phá
Phòng đọc học sinh tại Trường Tiểu học và THCS Linh Đông cho thấy một không gian hữu ích không nhất thiết phải lớn hay cầu kỳ. Nằm ở một góc sân trường, phòng được bổ sung cạnh thư viện để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng; trên kệ có sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh, báo thiếu nhi, truyện tranh và nhiều đầu sách khác. Nơi đây vừa là chỗ đọc trong giờ ra chơi, vừa có lúc biến thành lớp âm nhạc để các em tập đàn guitar. Bùi Tùng Lâm, học sinh lớp 5/2, thích ghé phòng sau giờ học vì nơi này rộng, mát và phù hợp để đọc; em cùng bạn bè còn chăm sóc, giữ gìn góc đọc sạch đẹp. Từ việc chọn sách đến cùng nhau trông nom không gian, học sinh được trao quyền chủ động thay vì chỉ được yêu cầu ngồi yên tiếp nhận kiến thức.
Sáng 1/11, chương trình giao lưu “An toàn sức khỏe - Vui đến trường” cũng đến với học sinh Trường Tiểu học và THCS Linh Đông, kết hợp trao đổi về chăm sóc bản thân với hoạt động tương tác. Chi tiết này nhắc rằng trải nghiệm học tập có thể bắt đầu từ những điều gần gũi trong đời sống, chứ không chỉ từ nội dung trong sách giáo khoa.
Trải nghiệm nghệ thuật giúp kiến thức có sức sống
Đọc và làm dự án không phải những con đường duy nhất để học sinh khám phá. Khi nghệ thuật truyền thống bước vào trường học, các em có thể tiếp cận di sản bằng âm thanh, hình ảnh, động tác và tương tác trực tiếp. Tìm hiểu nhạc cụ, âm nhạc dân tộc hay nghệ thuật hóa trang, phục trang và đạo cụ giúp kiến thức văn hóa trở nên cụ thể hơn những dòng mô tả trong bài học. Các hoạt động trải nghiệm như tô mặt nạ và tìm hiểu nhạc cụ tạo điều kiện để học sinh tự quan sát, đặt câu hỏi rồi kết nối điều mình thấy với điều đã học. Một chương trình nghệ thuật được tổ chức đều đặn còn giúp trải nghiệm không dừng ở buổi biểu diễn đơn lẻ: học sinh có một tiết mỗi tuần do nghệ nhân, nghệ sĩ hướng dẫn, được đánh giá sau mỗi học kỳ và nhận chứng nhận vào cuối năm học.
Điểm chung giữa phòng đọc, dự án sáng tạo và hoạt động nghệ thuật là học sinh được tham gia bằng lựa chọn và hành động của mình. Những không gian ấy khơi dậy sự tò mò, rèn khả năng trình bày, hợp tác và tự học; đồng thời tạo thêm lý do để các em muốn đến trường. Muốn xây dựng trường học hạnh phúc, nhà trường cần duy trì những cơ hội học tập đa dạng, gắn với đời sống và để học sinh có tiếng nói trong quá trình khám phá. Không gian tốt không tự tạo nên việc học tốt, nhưng khi được đặt cạnh hoạt động có ý nghĩa và sự hướng dẫn phù hợp, nó có thể biến kiến thức thành trải nghiệm đáng nhớ.
