Khai giảng kiểu mới: từ nghi lễ sang ngày trải nghiệm STEM và AI
Khai giảng năm học mới gắn với STEM trong trường học là cách các nhà trường rút ngắn phần nghi lễ để dành thời gian cho học sinh trực tiếp tham gia các hoạt động khoa học, công nghệ, nghệ thuật và văn hóa, qua đó biến ngày tựu trường thành một không gian sáng tạo STEM sống động, giúp các em chạm vào trí tuệ nhân tạo, thực hành thí nghiệm, khám phá nghề nghiệp và kết nối liên cấp ngay từ những giờ đầu tiên của năm học. Xu hướng này không chỉ là sự thay đổi hình thức, mà phản ánh bước chuyển tư duy giáo dục: coi động lực và trải nghiệm của học sinh là tâm điểm, thay vì đặt nghi thức lên hàng đầu. Nếu trước đây khai giảng chủ yếu là nghe đọc diễn văn và xem văn nghệ, thì giờ đây, học sinh được tương tác với màn hình LED, mô hình STEM, sản phẩm nghiên cứu và các hoạt động giáo dục AI cho học sinh. Điều này cho thấy các trường đang nghiêm túc coi ngày khai giảng là bài học đầu tiên về học đi đôi với hành.
THCS Thanh Xuân: biến sân trường thành phòng thí nghiệm và không gian văn hóa
Sáng 5/9, hơn 1.400 học sinh Trường THCS Thanh Xuân dự lễ khai giảng năm học 2026-2027 trong một không khí rất khác: phần nghi lễ chỉ kéo dài khoảng 25 phút, phần còn lại dành cho trải nghiệm thực tế. Đây là quyết định dũng cảm, bởi nhà trường chấp nhận cắt bớt thời lượng phát biểu để học sinh có thêm thời gian "học bằng tay". Nghi thức chạm tay vào màn hình LED tương tác để kích hoạt "Nghi thức Thanh Xuân chào năm học mới" là một tuyên bố rõ ràng: công nghệ số và giáo dục AI cho học sinh sẽ đi cùng các em từ phút đầu tiên của năm học. Điều đáng nói là không gian trường được chia thành nhiều khu, từ phòng STEM nơi câu lạc bộ STEM & AI giới thiệu mô hình sáng tạo và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, đến khu "Thế giới sắc màu" với mỹ thuật, nhạc cụ, rồi khu "Thu Hà Nội" với ướp trà sen, làm bánh dẻo, tết châu chấu bằng lá cây. Lựa chọn này cho thấy nhà trường hiểu rằng STEM không tách rời nghệ thuật và văn hóa; muốn nuôi dưỡng tư duy khoa học, phải chạm vào cảm xúc và bản sắc của học sinh. Không ngạc nhiên khi cùng với mô hình khai giảng thực hành, học sinh của trường đạt hơn 2.020 giải thưởng các cấp trong năm học 2025-2026 và 215 em đỗ vào các trường chuyên với 398 lượt đỗ. Những con số biết nói này cho thấy trải nghiệm không làm giảm chất lượng, mà ngược lại, tạo nền tảng thành tích bền vững.
ĐH Nguyễn Tất Thành và THPT Trấn Biên: đưa không gian sáng tạo STEM vào sân trường phổ thông
Ở bậc THPT, sự thay đổi còn đi xa hơn khi một trường đại học chủ động mang không gian sáng tạo STEM đến lễ khai giảng. Sáng 5/9, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành phối hợp cùng Trường THPT Trấn Biên ở Đồng Nai tổ chức "Không gian trải nghiệm sáng tạo và trưng bày các mô hình STEM" ngay trong khuôn khổ khai giảng năm học 2026-2027. Đây không phải sự kiện đơn lẻ; trước đó hai đơn vị đã có Ngày hội "STEM – Hành trình kiến tạo tương lai" vào tháng 3/2026, tạo nền cho chuỗi hoạt động đổi mới phương pháp dạy học. Việc đưa các mô hình vật lý, hóa học, công nghệ sinh học, công nghệ thực phẩm, vật liệu mới, năng lượng tái tạo vào sân trường không chỉ làm lễ khai giảng bớt nhàm chán, mà còn giúp học sinh THPT lần đầu được cầm nắm, thao tác với sản phẩm khoa học trong môi trường gần gũi, không áp lực thi cử. Quan trọng hơn, đây là bước nối giữa giáo dục phổ thông và giáo dục đại học: học sinh thấy được STEM trong trường học không dừng ở bài giảng, mà tiếp tục ở phòng thí nghiệm, viện nghiên cứu, doanh nghiệp. Khi một trường đại học hiện diện trong lễ khai giảng, thông điệp rất rõ: hành trình nghề nghiệp của học sinh bắt đầu ngay trong những giờ đầu tiên của năm học, không đợi đến lớp 12 mới phải "chọn ngành".
Vì sao gắn khai giảng với STEM và AI lại tạo động lực học tập?
Điểm chung giữa THCS Thanh Xuân và THPT Trấn Biên là họ coi trải nghiệm thực hành là chìa khóa mở hứng thú học tập. Khi học sinh được tự tay tương tác với mô hình STEM, màn hình LED, sản phẩm nghiên cứu thay vì chỉ nghe thầy cô nói, các em bắt đầu gắn tri thức với cảm giác khám phá và thành công nhỏ. Không gian sáng tạo STEM ở Trấn Biên được thiết kế theo hướng "Học qua trải nghiệm – khám phá qua thực hành", dưới sự dẫn dắt gần gũi của giảng viên. Đó chính là công thức chuyển học sinh từ trạng thái thụ động sang chủ động, biến câu hỏi trên giấy thành câu hỏi giữa đời sống khoa học. Tại Thanh Xuân, khẩu hiệu "học đi đôi với hành" được đưa vào ngay ngày khai giảng, khi sản phẩm trải nghiệm là kết quả nghiên cứu chung của giáo viên và học sinh. Nếu coi khai giảng là khoảnh khắc định hình tâm thế cả năm, thì cách tiếp cận này giúp các em hiểu rằng năm học mới không phải chuỗi bài kiểm tra, mà là hành trình thử nghiệm, sai, sửa, sáng tạo. Trong bối cảnh AI đang thay đổi cách học và cách làm việc, việc cho học sinh tiếp xúc sớm với ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong môi trường an toàn, có thầy cô kèm, là bước chuẩn bị trách nhiệm của nhà trường cho tương lai.
Từ vài điển hình đến xu hướng mới của giáo dục thực hành
Hai câu chuyện ở Hà Nội và Đồng Nai không chỉ là những nét chấm phá đẹp của mùa tựu trường mà báo hiệu một xu hướng giáo dục mới: coi khai giảng là điểm xuất phát của giáo dục thực hành, giáo dục AI cho học sinh và kết nối liên cấp. Hiệu trưởng Trường THCS Thanh Xuân khẳng định nhà trường sẽ tiếp tục đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học, chuyển đổi số, ứng dụng AI và tăng hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng sống, xây dựng môi trường học tập hạnh phúc trong năm học 2026-2027. Ở phía giáo dục đại học, hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong lễ khai giảng của Trấn Biên được xem là bước tiếp theo trong cam kết đồng hành lâu dài với các trường THPT, nuôi dưỡng tài năng trẻ. Điều đó cho thấy nếu các bên kiên trì, không gian sáng tạo STEM sẽ không còn là sự kiện một lần, mà trở thành "hạ tầng" thường trực của trường học. Từ góc nhìn người viết, đã đến lúc các trường coi nghi thức trang trọng là phần khung, còn nội dung trải nghiệm là ruột của khai giảng. Khi học sinh được chạm vào khoa học ngay ngày đầu, chúng ta có lý do để kỳ vọng vào một thế hệ coi STEM là ngôn ngữ tự nhiên, và coi AI là công cụ để giải quyết vấn đề chứ không chỉ là xu hướng.
