Ngoại giao nghị viện: cầu nối từ cam kết đến hành động
Ngoại giao nghị viện là hoạt động đối thoại và phối hợp giữa các cơ quan lập pháp nhằm củng cố quan hệ chính trị, giám sát thực hiện cam kết và tạo điều kiện để thỏa thuận giữa các chính phủ đi vào đời sống. Với quan hệ Việt Nhật, đây không nên chỉ là nghi thức ngoại giao, mà cần trở thành một kênh thúc đẩy hợp tác có thể kiểm chứng.
Chiều 9/11 tại Tokyo, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Nhật Bản, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội kiến Chủ tịch Hạ viện Mori Eisuke và Chủ tịch Thượng viện Sekiguchi Masakazu, đồng thời phát biểu chính sách trước các nghị sĩ Nhật Bản. Hai lãnh đạo nghị viện khẳng định ủng hộ nâng tầm quan hệ và thúc đẩy hợp tác nghị viện để cụ thể hóa thỏa thuận cấp cao. Thông điệp đáng chú ý nằm ở động từ “cụ thể hóa”: quan hệ đối tác chỉ có giá trị bền vững khi tuyên bố chính trị được chuyển thành chương trình, trao đổi và kết quả có thể nhận thấy.
Chuyến thăm được phía Nhật Bản đánh giá có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Điều đó tạo thời điểm thuận lợi để hai bên làm rõ trách nhiệm tiếp nối, thay vì để các cam kết mới dừng lại ở ngôn từ.
Nghị viện có thể giúp thỏa thuận đứng vững qua thời gian
Hạ viện và Thượng viện Nhật Bản không thay thế vai trò điều hành của chính phủ, nhưng có thể tạo thêm lực đẩy chính trị cho những ưu tiên đã thống nhất. Chủ tịch Thượng viện Sekiguchi Masakazu khẳng định Quốc hội Nhật Bản sẽ phát huy vai trò tích cực trong việc cụ thể hóa thỏa thuận của lãnh đạo hai nước, theo định hướng đồng hành, đồng kiến tạo, cùng có lợi, tăng trưởng chất lượng cao và tự chủ chiến lược. Đây là cam kết có ý nghĩa vì hợp tác song phương cần sự tiếp nối qua nhiều nhiệm kỳ, chứ không chỉ phụ thuộc vào một cuộc gặp cấp cao.
Chủ tịch Hạ viện Mori Eisuke đề nghị thúc đẩy trao đổi đoàn cấp cao, trao đổi giữa hai Quốc hội, các ủy ban và liên minh nghị sĩ dưới nhiều hình thức. Những kênh này có thể giúp nghị sĩ hiểu rõ ưu tiên của đối tác, theo dõi tiến độ và nhận diện điểm nghẽn trong quá trình thực hiện. Hợp tác nghị viện vì thế nên được đánh giá bằng việc nó mở đường cho phối hợp cụ thể ra sao, chứ không chỉ bằng số cuộc tiếp xúc.
Nền tảng cho bước đi đó đã được vun đắp qua 53 năm quan hệ ngoại giao và các giao lưu có từ nhiều thế kỷ trước. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược, xung đột và gián đoạn kinh tế khiến nhu cầu củng cố lòng tin gia tăng, đối thoại nghị viện thường xuyên có thể giúp duy trì sự nhất quán trong quan hệ.
Từ cầu Nhật Tân đến những cam kết mới
Thông điệp chính trị từ Tokyo có một thước đo gần gũi: những gì người dân đã nhìn thấy và sử dụng. Cầu Nhật Tân, Nhà ga T2 sân bay quốc tế Nội Bài và tuyến đường sắt đô thị số 1 Thành phố Hồ Chí Minh là những dấu ấn hợp tác Việt - Nhật hiện diện trong không gian công cộng. Trường Đại học Việt Nhật, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam cùng các sản phẩm văn hóa và hàng hóa phục vụ đời sống cũng cho thấy quan hệ không chỉ nằm trong văn kiện.
Các công trình Nhật Bản ấy làm cho hợp tác trở nên hữu hình, nhưng không nên khiến hai bên chỉ nhìn về những thành quả đã có. Giá trị của ngoại giao nghị viện nằm ở khả năng mở rộng logic đó: các thỏa thuận mới phải dẫn đến năng lực, kết nối và lợi ích thiết thực hơn cho người dân. Đó cũng là cách thuyết phục nhất để công chúng thấy vì sao việc nâng tầm quan hệ có ý nghĩa.
Trong chuyến thăm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết ông và Thủ tướng Takaichi Sanae sẽ cùng đưa ra Tuyên bố chung về Tầm nhìn quan hệ Việt Nam - Nhật Bản, hướng tới đối tác đồng hành, đồng kiến tạo và cùng có lợi. Nghị viện hai nước có thể góp phần biến định hướng ấy thành những bước hợp tác rõ ràng, nối cam kết cấp cao với các kết quả tiếp theo.
Kết luận: đo quan hệ bằng kết quả cụ thể
Quốc hội Nhật Bản đã phát đi tín hiệu ủng hộ mạnh mẽ việc nâng tầm quan hệ Việt Nhật. Nhưng thông điệp chỉ thực sự có sức nặng khi hợp tác nghị viện giúp các thỏa thuận cấp cao được theo dõi, thúc đẩy và chuyển thành chương trình cụ thể. Những công trình biểu tượng tại Việt Nam cho thấy hợp tác có thể để lại dấu ấn lâu dài; nhiệm vụ tiếp theo là tạo thêm kết quả thiết thực, phù hợp với định hướng tăng trưởng chất lượng cao và tự cường. Đó mới là cách ngoại giao nghị viện chứng minh vai trò của mình.
