Khi du khách hỏi AI: Việt Nam có xuất hiện trong câu trả lời?
AI du lịch là việc dùng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ du khách tìm kiếm thông tin, chọn điểm đến, thiết kế hành trình và ra quyết định tiêu dùng du lịch thông qua các trợ lý số, nền tảng gợi ý và hệ thống dữ liệu trực tuyến. Đây không còn là xu hướng xa xôi, mà là cách hàng triệu người bắt đầu mỗi chuyến đi. Hôm nay, một du khách không nhất thiết mở công cụ tìm kiếm hay vào trang web truyền thống; họ hỏi thẳng trợ lý AI: “Tôi nên đi đâu cuối tuần?”, “Ở Thanh Hóa có gì đáng trải nghiệm?”, “Ăn gì ở Thanh Hóa?”. Câu trả lời mà hệ thống đưa ra chính là “bản đồ tinh thần” mới của du lịch toàn cầu. Vấn đề không phải là du khách có biết đến Việt Nam hay không, mà là AI có “nhớ” đến Việt Nam trong kho dữ liệu của mình hay không.
Ngày Du lịch Thế giới: AI không còn là tiện ích, mà là hạ tầng quyền lực
Việc Ngày Du lịch Thế giới được tổ chức hằng năm vào 27/9, mỗi năm do một quốc gia đăng cai với một chủ đề khác nhau, cho thấy ngành du lịch luôn tự soi lại mình trước những chuyển dịch mới. Năm nay, sự kiện diễn ra ngày 26–27/9 tại El Salvador với chủ đề “Chương trình nghị sự số và trí tuệ nhân tạo tái định hình du lịch” – một lựa chọn mang tính cảnh báo hơn là trang trí. Trí tuệ nhân tạo đang thay đổi cách du khách lựa chọn điểm đến, cách ngành du lịch vận hành và cách các trải nghiệm được thiết kế. Theo tổ chức du lịch của Liên Hợp Quốc, trọng tâm thảo luận xoay quanh câu hỏi: Ai hưởng lợi từ chuyển đổi số và AI, và ai có quyền quyết định. Nói cách khác, AI không chỉ là công nghệ du lịch; nó là lớp hạ tầng mới đang âm thầm điều khiển dòng khách, sự chú ý và cả doanh thu.
Nguy cơ vô hình: khi điểm đến không có “bản sắc số”
Trong kỷ nguyên trợ lý số, nếu một điểm đến không xuất hiện trong dữ liệu mà AI đọc được, nghĩa là nó gần như không tồn tại trong mắt nhiều du khách. Thông điệp được nhấn mạnh nhân Ngày Du lịch Thế giới năm nay rất rõ: nếu điểm đến không chủ động tạo lập dữ liệu, câu chuyện và hình ảnh của mình trên không gian số, người khác sẽ kể câu chuyện đó thay mình. Ở Việt Nam, khái niệm “bản sắc số” cần được hiểu là tập hợp câu chuyện, dữ liệu, hình ảnh, đánh giá… đủ rõ ràng để máy móc có thể hiểu và giới thiệu đúng về một nơi. Một hệ thống dữ liệu chuẩn hóa về sản phẩm, giá dịch vụ, thời gian hoạt động, ẩm thực, văn hóa, bản đồ, hình ảnh, video và phản hồi của du khách không còn là việc “đưa thông tin lên mạng”, mà là nền tảng cạnh tranh. Nếu bỏ qua tầng này, nhiều điểm đến giàu tiềm năng có thể bị AI phớt lờ và tiếp tục đứng ngoài dòng khách quốc tế.
Việt Nam tăng hạng nhưng chưa thể an tâm trong cuộc chơi AI du lịch
Ở chiều tích cực, Việt Nam đã tăng 7 bậc, lên vị trí 52 trên tổng số 110 nền kinh tế trong Chỉ số năng lực phát triển du lịch và lữ hành toàn cầu (TTDI) của Diễn đàn Kinh tế Thế giới. Đây là một câu chuyện đáng tự hào, cho thấy tài nguyên văn hóa đang dần được chuyển thành năng lực cạnh tranh. Nhưng con số này chỉ là lời nhắc: chúng ta có tiềm năng, không đồng nghĩa đã có chỗ đứng vững chắc trong hệ sinh thái gợi ý của AI. Báo cáo TTDI chỉ ra tài nguyên văn hóa không nằm ở việc sở hữu bao nhiêu di sản, mà ở khả năng phát huy những nguồn lực ấy phục vụ du lịch. Trong thực tế, nhiều di sản được hàng triệu người biết đến nhưng trải nghiệm còn ngắn, sản phẩm phụ trợ nghèo nàn, giá trị kinh tế giữ lại tại địa phương thấp. Nếu chỉ mê mải “lên sàn số” mà không nâng chất lượng trải nghiệm, AI sẽ nhìn thấy Việt Nam nhưng không có lý do để đề xuất Việt Nam như một lựa chọn ưu tiên.
Kết nối văn hóa với công nghệ: câu trả lời để Việt Nam không bị AI bỏ quên
Có một điểm gặp nhau rõ ràng giữa thông điệp toàn cầu và định hướng trong nước: dù công nghệ mạnh đến mức nào, nó không thể thay thế giá trị của con người và văn hóa. Vấn đề không phải là chạy đua ứng dụng AI nhanh hơn, số hóa nhiều hơn hay xuất hiện dày đặc trên các nền tảng quốc tế, mà là dùng công nghệ để mở rộng cơ hội cho nhiều địa phương, cộng đồng và giá trị văn hóa cùng tham gia chuỗi du lịch. Điều đó đòi hỏi xây dựng dữ liệu điểm đến chính xác, đa ngôn ngữ, có khả năng dùng cho AI, đồng thời bảo đảm thông tin đúng về lịch sử, văn hóa, chủ quyền và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Khi bảo tàng trở thành điểm khởi đầu hành trình, nhà hát kết nối với lữ hành, làng nghề hợp tác với nhà thiết kế, ẩm thực được kể bằng câu chuyện văn hóa sống động, “bản sắc số” của mỗi nơi sẽ đủ giàu để các hệ thống AI coi đó là câu trả lời hấp dẫn mỗi khi du khách tìm kiếm. Nếu không làm điều này ngay, câu hỏi “tôi nên đi đâu?” sẽ ngày càng ít nhắc tới Việt Nam.
