Giáo dục tư thục TP.HCM: từ giải pháp giảm tải đến trụ cột cải cách
Giáo dục tư thục TP.HCM là tập hợp các trường phổ thông mới, trung tâm đào tạo bồi dưỡng và cơ sở hỗ trợ giáo dục hòa nhập, được nhà nước cấp phép và giám sát, nhằm tạo thêm lựa chọn học tập cho người dân đồng thời thử nghiệm mô hình quản trị, phương pháp giảng dạy và mô hình trường lớp đa dạng, qua đó góp phần giảm áp lực lên trường công lập và nâng cao chất lượng toàn hệ thống. Điểm mấu chốt của năm học 2025-2026 là thành phố không coi khối ngoài công lập như “phần phụ” mà như một trụ cột cải cách giáo dục. Việc mở mới 6 trường phổ thông tư thục, 2 trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập cùng 292 trung tâm ngoại ngữ, tin học và cơ sở đào tạo bồi dưỡng có vốn đầu tư nước ngoài cho thấy một chiến lược mở rộng có chủ đích, gắn với chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Đây là lựa chọn chính sách: dùng khu vực tư thục để thử nghiệm cái mới nhanh hơn, linh hoạt hơn, rồi lan tỏa sang toàn hệ thống, thay vì chỉ tăng thêm phòng học công lập.
Mở mới trường phổ thông và trung tâm đào tạo: mở rộng quy mô để đa dạng hóa mô hình
Việc TP.HCM dự kiến mở mới 6 trường phổ thông tư thục và 2 trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập trong năm học 2025-2026 cho thấy thành phố nhìn nhận rõ giới hạn của hệ thống công lập: lớp quá đông, chương trình khó cá nhân hóa, khó tích hợp sâu các yếu tố quốc tế. Các trường phổ thông mới là không gian để triển khai những mô hình song ngữ, tăng cường STEM, học theo dự án, hay các chương trình kỹ năng mà trường công khó áp dụng rộng. Đi cùng hệ thống trường là 292 trung tâm ngoại ngữ, tin học, cơ sở đào tạo bồi dưỡng có vốn đầu tư nước ngoài, 148 tổ chức tư vấn du học và 67 trung tâm giáo dục kỹ năng sống. Đây không chỉ là dịch vụ bổ trợ thi cử, mà là mạng lưới học tập cả đời cho người dân đô thị. Nếu quản lý tốt, mạng lưới này có thể giúp học sinh thành phố tiếp cận chuẩn mực quốc tế về ngoại ngữ, công nghệ thông tin và kỹ năng mềm ngay từ phổ thông, thay vì chờ đến đại học.
Chuyển đổi số và giáo dục hòa nhập: nơi khu vực tư tạo đột phá chất lượng
Điểm thú vị của làn sóng mở rộng giáo dục tư thục TP.HCM là chuyển đổi số không chỉ xuất hiện trong slide báo cáo, mà đi vào thực hành ở những nơi khó nhất: giáo dục hòa nhập. Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Hoa Mặt Trời đang hỗ trợ 55 trẻ với 20 nhân sự; nếu quản lý hoàn toàn thủ công hồ sơ, lịch học, kế hoạch giáo dục, kết quả can thiệp thì khối lượng công việc sẽ khổng lồ. Việc sử dụng hệ thống Luca Education để 100% phụ huynh theo dõi kế hoạch can thiệp, mục tiêu, nhật ký học tập, kết quả, hình ảnh và video của con cho thấy một chuẩn mới về minh bạch và đồng hành. Câu nói đáng ghi lại của lãnh đạo trung tâm là: chuyển đổi số không phải câu chuyện phần mềm hay thuật toán, mà là cách để giáo viên có nhiều thời gian hơn cho trẻ. Đó chính là bản chất cải cách giáo dục: công nghệ chỉ có ý nghĩa khi trả lại thời gian, sự chú ý và kết nối giữa thầy – trò – phụ huynh, chứ không phải thêm gánh nặng thủ tục.
Quản lý cơ sở giáo dục bằng dữ liệu: kỷ luật nhà nước nhưng không siết sáng tạo
Mở rộng giáo dục tư thục luôn đi kèm nỗi lo chất lượng và an toàn người học. Nếu chỉ gia tăng cấp phép mà không nâng năng lực quản lý cơ sở giáo dục thì rủi ro sẽ tích tụ. Định hướng năm học 2026-2027 mà Sở Giáo dục TP.HCM nêu ra là đáng chú ý: xây dựng mô hình quản lý cơ sở giáo dục ngoài công lập dựa trên dữ liệu và phân loại mức độ rủi ro, chuyển từ quản lý hành chính sang quản lý dựa trên dữ liệu, ưu tiên kiểm tra các cơ sở có nguy cơ cao. Bốn từ khóa “dữ liệu, rủi ro, hậu kiểm, đồng hành” thể hiện một triết lý mới về quản lý cơ sở giáo dục: nhà nước không đứng ngoài, nhưng cũng không can thiệp vi mô theo kiểu thanh tra giấy tờ. Hệ thống dữ liệu cho phép nhận diện trung tâm, trường học nào có dấu hiệu bất thường để kiểm tra sâu; giấy phép gắn với hậu kiểm giúp ngăn việc "chạy giấy tờ" rồi buông lỏng; cơ quan quản lý đặt mình vào vai trò kiến tạo và đồng hành với giáo dục tư thục, thay vì chỉ xử phạt. Nếu triển khai đúng, đây sẽ là nền tảng quản lý đáng tin cậy cho một thị trường giáo dục tư nhân đang phát triển nhanh.
Kết luận: coi giáo dục tư thục là phòng thí nghiệm cải cách, không là “phương án B”
Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027 cho khối ngoài công lập tổ chức ngày 17/9 cho thấy một chuyển dịch quan điểm: giáo dục tư thục là bộ phận quan trọng của hệ thống, nơi tạo ra mô hình mới, cách làm hay, phương thức quản trị mới, đóng góp trực tiếp vào nâng cao chất lượng giáo dục của thành phố. Khi thành phố mở mới trường phổ thông tư thục, trung tâm đào tạo bồi dưỡng, trung tâm hòa nhập và song song xây dựng khung quản lý dựa trên dữ liệu, thông điệp rất rõ: khu vực tư thục không phải “phương án B” dành cho những ai không vào được trường công, mà là phòng thí nghiệm cải cách. Câu hỏi lớn giờ đây không phải “có nên mở rộng giáo dục tư thục TP.HCM?” mà là “làm sao để giáo dục tư thục và công lập kéo nhau cùng tiến?”. Câu trả lời nằm ở sự kết nối chương trình, chia sẻ dữ liệu chất lượng, và tinh thần quản lý nhà nước biết phân biệt rủi ro với sáng tạo. Nếu giữ được kỷ luật chất lượng trong khi bảo vệ quyền lợi người học, làn sóng mở rộng giáo dục tư thục hôm nay có thể trở thành nền tảng cho một cuộc cải cách giáo dục bền vững ngày mai.
