Giảm áp lực học sinh: từ bài toán thi cử đến cấu trúc hệ thống
Giảm áp lực học sinh không chỉ là chuyện hạ nhiệt một kỳ thi, mà là quá trình tái thiết toàn bộ hệ thống giáo dục để cân bằng giữa nhu cầu học tập, năng lực tiếp nhận của nhà trường và nhiều lựa chọn sau Trung học Cơ sở, qua đó thay đổi cách xã hội nhìn nhận thành công học đường và cơ hội nghề nghiệp tương lai. Ngày 28/8, tại một tọa đàm chuyên đề về các vấn đề nóng trong giáo dục, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đã trình bày rõ quan điểm: muốn giảm áp lực thi cử, học thêm, dạy thêm thì phải xử lý những nguyên nhân căn bản như sự mất cân đối giữa nhu cầu học và khả năng đáp ứng về trường, lớp. Đây là cách tiếp cận mang tính hệ thống, khác với các biện pháp tạm thời chỉ tập trung vào thay đổi đề thi hay lịch thi.
Tuyển sinh lớp 10: từ cạnh tranh khốc liệt tới tư duy “tiếp nhận vào học”
Những năm gần đây, tuyển sinh lớp 10 trở thành kỳ “thi chuyển cấp” gây áp lực nặng nề cho học sinh tại các thành phố lớn, nơi dân số tăng nhanh trong khi trường, lớp không theo kịp. Khi “không đủ chỗ học tốt”, học sinh buộc phải cạnh tranh để giành một suất vào trường công lập trung tâm, kéo theo vòng xoáy thi cử căng thẳng, học thêm tràn lan, dạy thêm và cả nguy cơ tiêu cực. Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh giải pháp căn cơ là từng bước bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên và chất lượng giáo dục đồng đều hơn. Khi cung đáp ứng cầu, việc vào học sẽ chuyển từ tư duy “tuyển sinh” sang “tiếp nhận vào học”, học sinh được bố trí học gần nhà, không còn phải ganh đua quyết liệt để có một suất học tốt. Theo ông, “khi không phải cạnh tranh nữa thì áp lực học thêm, dạy thêm rồi gian lận chỗ nọ, chỗ kia sẽ giảm rất nhiều”.
Phân luồng sau THCS: đúng chủ trương nhưng cần cách làm mềm dẻo
Ở góc độ chính sách, phân luồng sau THCS được Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định là một chủ trương đúng, vì cho phép mỗi học sinh chọn con đường phù hợp năng lực, sở trường, sở thích. Tuy nhiên, cách thực hiện trong một số giai đoạn lại đi ngược mục tiêu đó: phân luồng được tiến hành khá cứng nhắc bằng việc hạn chế chỉ tiêu vào lớp 10, nhất là khối công lập, nhằm ép một bộ phận học sinh chuyển sang học nghề. Trong khi đó, tâm lý xã hội vẫn nặng về con đường Trung học Phổ thông, nên việc siết chỉ tiêu chỉ làm tăng thêm sức ép thi cử, học thêm, dạy thêm, chứ không khiến lựa chọn nghề nghiệp trở nên đa dạng hơn. Thay vì dùng “cửa hẹp” để buộc phân luồng, Bộ trưởng lựa chọn tiếp cận mềm hơn: mở rộng quy mô, tăng chỗ học và nâng chất lượng các luồng khác nhau, để học sinh chọn đường đi theo nhu cầu thật, không phải vì bị đẩy ra khỏi hệ THPT.
Giảm áp lực không đồng đều: cần chiến lược theo vùng, không một mẫu cho tất cả
Một điểm đáng chú ý trong phát biểu của Bộ trưởng là ông thẳng thắn thừa nhận: áp lực tuyển sinh lớp 10 không diễn ra đồng đều trên cả nước. Nó tập trung ở các đô thị lớn, nơi tốc độ xây dựng trường, lớp không bắt kịp tăng dân số, trong khi ở nhiều địa phương khác lại không quá căng thẳng. Điều này hàm ý rằng chính sách giảm áp lực học sinh không thể áp dụng một khuôn mẫu; mỗi địa phương cần chiến lược riêng về đầu tư cơ sở vật chất, phân luồng sau THCS và tổ chức tuyển sinh. Với cách tiếp cận theo vùng, những nơi “nóng” về tuyển sinh phải ưu tiên mở rộng trường lớp và đa dạng hóa mô hình giáo dục, còn vùng ít áp lực có thể tập trung nhiều hơn cho chất lượng và đổi mới nội dung. Đây là bước chuyển từ nhìn áp lực học sinh như một hiện tượng chung thành một bài toán cấu trúc, có giải pháp phù hợp từng bối cảnh.
Cải cách giáo dục: nền tảng thông minh và quản trị bằng dữ liệu cho mục tiêu giảm áp lực
Điểm đáng bàn trong cách nghĩ của Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn là ông không tách giảm áp lực học sinh khỏi câu chuyện cải cách giáo dục rộng hơn. Ngành Giáo dục đang xây dựng nền tảng giáo dục thông minh quốc gia theo định hướng một nghị quyết về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Hai trường đại học đã tham gia cùng các tập đoàn nước ngoài để thực nghiệm nền tảng này tại một số nơi ở Hà Nội, trước mắt triển khai với môn Toán và Tiếng Anh, sau đó mở rộng sang các môn khác. Đồng thời, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng bộ chỉ số phát triển giáo dục – đào tạo quốc gia, dự kiến ban hành trong tháng 9. Cùng với thay đổi cách dạy và học, ngành hướng tới quản trị dựa trên mục tiêu, dữ liệu và kết quả, thay vì chỉ chú trọng quy trình, thủ tục. Nếu được triển khai thực chất, những thay đổi này sẽ tạo nền tảng để đo lường áp lực, điều chỉnh chính sách phân luồng sau THCS và tuyển sinh lớp 10 bằng số liệu, thay vì phản ứng theo dư luận nhất thời.
