Chuẩn nền tảng không thể phụ thuộc nơi học sinh sinh sống
Thông tư 85 là quy định về tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông, nhằm xác định rõ nội dung nào mọi học sinh cần được tiếp cận và nội dung nào có thể đăng ký thêm. Ngày 30/9/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 85/2026/TT-BGDĐT; văn bản có hiệu lực từ ngày 15/11/2026.
Ý nghĩa đáng chú ý nhất là đưa công bằng giáo dục ra khỏi khẩu hiệu: học sinh ở vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo được kỳ vọng tiếp cận cùng gói nội dung nền tảng với học sinh ở đô thị. Những nội dung như kỹ năng sống, phòng chống xâm hại và năng lực số không nên trở thành đặc quyền của nơi có điều kiện tốt hơn. Khi địa lý không còn quyết định ai được học những kỹ năng thiết yếu, cơ hội phát triển của người học mới có cơ sở bình đẳng hơn.
Đây là một hướng đi đúng, nhưng sự thống nhất không đồng nghĩa mọi trường phải tổ chức hoạt động giống hệt nhau. Điều cần bảo đảm là mọi học sinh được tiếp cận nội dung cần thiết, trong khi cách triển khai vẫn tính đến điều kiện địa phương và nhu cầu của từng em.
Ranh giới giữa trách nhiệm nhà trường và hoạt động tự chọn
Thông tư phân định hai nhóm hoạt động giáo dục theo mục tiêu và cách tổ chức. Hoạt động giáo dục tăng cường củng cố kiến thức, rèn kỹ năng, tạo cơ hội thực hành, trải nghiệm và vận dụng điều đã học; đây là phần thuộc trách nhiệm của nhà trường và không thu tiền học sinh. Ngược lại, hoạt động theo nhu cầu có thể mở rộng, nâng cao hoặc đào sâu nội dung theo sở thích, năng lực và mục tiêu riêng, với điều kiện học sinh đăng ký tự nguyện và việc thu kinh phí tuân thủ quy định, công khai, minh bạch.
Ranh giới này quan trọng vì nếu không rõ, nội dung thiết yếu có thể bị đóng gói thành dịch vụ, khiến cơ hội học tập phụ thuộc vào điều kiện kinh tế gia đình. Quy định cũng cấm ép học sinh tham gia hoạt động theo nhu cầu và cấm dùng việc có tham gia hay không để đánh giá kết quả học tập, khen thưởng hoặc xếp loại.
Tính tự nguyện cần được thể hiện trong thực tế, không chỉ trên giấy đăng ký. Phụ huynh phải có đủ thông tin để cân nhắc, còn học sinh không được chịu bất lợi khi gia đình không chọn hoạt động có thu phí. Nếu thiếu những bảo đảm ấy, ranh giới chính sách sẽ khó bảo vệ được người học.
Không thể cắt phần bắt buộc để bán lại dưới dạng dịch vụ
Nguyên tắc cốt lõi của Thông tư 85 là nhà trường không được cắt giảm hoạt động giáo dục tăng cường thuộc trách nhiệm của mình rồi chuyển nội dung đó sang hoạt động theo nhu cầu có thu phí. Đây là hàng rào cần thiết để ngăn việc biến nghĩa vụ giáo dục thành lựa chọn chỉ dành cho gia đình có khả năng chi trả.
Tuy nhiên, miễn thu tiền học sinh không có nghĩa hoạt động không cần kinh phí. Theo quy định được nêu trong nguồn, kinh phí có thể được bảo đảm từ dự toán chi thường xuyên hằng năm, nguồn học liệu dùng chung do cơ quan quản lý cung cấp và các nguồn hợp pháp khác. Vì thế, trách nhiệm không dừng ở việc cấm thu: địa phương và nhà trường còn phải lập kế hoạch, bố trí nhân lực, cơ sở vật chất và nguồn lực phù hợp.
Công tác kiểm tra cũng phải tập trung vào nội dung thực tế: nhà trường có duy trì đầy đủ hoạt động nền tảng hay không, việc đăng ký hoạt động tự chọn có tự nguyện không, và khoản thu có được công khai theo quy định không. Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm hướng dẫn chuyên môn, theo dõi triển khai và tổng hợp khó khăn để xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền.
Chuẩn hóa để mỗi học sinh có thêm đường phát triển
Chuẩn hóa hoạt động giáo dục không chỉ nhằm ngăn thu sai; nó còn giúp nhà trường xác định rõ mục tiêu, nội dung, thời lượng và cách tổ chức trước khi mở hoạt động theo nhu cầu. Khi phần nền tảng được bảo đảm, hoạt động tự chọn mới có thể thực sự bổ sung trải nghiệm, thay vì lấp vào khoảng trống do nhà trường bỏ lại.
Cách phân định này cũng tạo không gian cho khác biệt cá nhân: học sinh có thể đào sâu sở thích, phát huy năng lực và cân nhắc hướng đi phù hợp. Hoạt động gắn với địa phương, doanh nghiệp hoặc cơ sở nghiên cứu còn có thể đưa việc học gần hơn với thực tế và hỗ trợ định hướng nghề nghiệp. Đó là lợi ích thiết thực của một khuôn khổ thống nhất nhưng không áp đặt một lộ trình duy nhất cho tất cả.
Dẫu vậy, hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc hướng dẫn rõ nội dung, điều kiện tổ chức và giám sát tại từng trường; các nhà trường cần rà soát hoạt động hiện có và xây dựng kế hoạch triển khai. Thông tư 85 mở ra cơ hội để công bằng giáo dục gắn với trải nghiệm và phát triển năng lực, nhưng chỉ phát huy giá trị khi phần nền tảng được bảo đảm miễn phí, còn lựa chọn nâng cao thực sự tự nguyện.
