An dưỡng ban ngày: chăm sóc gần nhà, không tách người già khỏi gia đình
An dưỡng ban ngày là mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng, nơi họ được theo dõi sức khỏe, vận động, phục hồi chức năng và tham gia sinh hoạt ban ngày trước khi trở về nhà với gia đình. Đây là một hướng đi đáng làm vì già hóa dân số đòi hỏi không chỉ kéo dài tuổi thọ mà còn giúp người cao tuổi sống khỏe, có kết nối và duy trì khả năng tự chủ. Hà Nội đang đưa dịch vụ này về trạm y tế, đặt chăm sóc gần nơi người dân sinh sống thay vì xem viện dưỡng lão là lựa chọn mặc định. Tháng 6/2026, phường Long Biên là địa phương đầu tiên của Thủ đô vận hành mô hình sau khi cải tạo một điểm trường học cũ. Đến ngày 12/8/2026, phường Tây Hồ khai trương cơ sở tại Trạm Y tế Quảng An. Cách tổ chức “sáng đến, chiều về” tạo điểm tựa cho cả người cao tuổi lẫn gia đình.
Từ theo dõi sức khỏe đến chống cô đơn
Giá trị của mô hình không nằm ở việc có thêm một nơi để người cao tuổi ngồi nghỉ, mà ở sự kết hợp giữa chăm sóc y tế và đời sống tinh thần. Tại cơ sở Tây Hồ, người tham gia được lập, cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử và theo dõi định kỳ huyết áp, đường huyết, cân nặng cùng các chỉ số cần thiết. Các hoạt động như tập luyện, xoa bóp, bấm huyệt và giao lưu hướng tới phòng ngừa sa sút trí tuệ, hạn chế té ngã, cải thiện vận động. Một người tham gia 80 tuổi cho biết những ngày ở nhà một mình khi con cháu đi làm dễ buồn, còn tại cơ sở bà có dịp trò chuyện và mong đến ngày quay lại. Cơ sở hiện có 20 người cao tuổi tham gia. Những kết quả này cho thấy an dưỡng ban ngày có thể lấp khoảng trống giữa chăm sóc tại nhà và điều trị tại bệnh viện, nhưng cần duy trì hoạt động đều đặn và phù hợp từng người.
Y tế cơ sở phải là nền móng, không chỉ là địa điểm
Đưa dịch vụ về trạm y tế chỉ có ý nghĩa khi nơi đây đủ năng lực nhận biết nguy cơ, theo dõi bệnh mạn tính và phối hợp phục hồi chức năng. Khác với câu lạc bộ sinh hoạt thông thường, cơ sở chăm sóc ban ngày tại trạm y tế có thể kết hợp can thiệp y tế với hoạt động cộng đồng. Hà Nội đã giao Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội hướng dẫn tuyến cơ sở đẩy mạnh can thiệp sớm các di chứng bệnh lý ngay tại cộng đồng. Đây là phân công đúng hướng: bệnh viện chuyên môn hỗ trợ, còn mạng lưới gần dân theo dõi liên tục và chuyển tuyến khi cần. Thành phố đã lựa chọn sáu địa bàn thí điểm, gồm Đống Đa, Quốc Oai, Tây Hồ, Long Biên, Việt Hưng và Cửa Nam; các điểm chăm sóc cũng được mở rộng, trong đó có cơ sở tại phường Bồ Đề. Tuy vậy, mở thêm điểm chưa đủ; chất lượng nhân lực, quy trình phối hợp và khả năng tiếp cận của người già yếu mới quyết định hiệu quả.
Kết nối chăm sóc ban ngày với dịch vụ dài hạn
Mô hình cộng đồng không thể đáp ứng mọi nhu cầu, nhất là khi người cao tuổi cần điều trị chuyên sâu hoặc hỗ trợ liên tục. Vì vậy, hướng đi hợp lý là kết nối y tế dự phòng, an dưỡng ban ngày, phục hồi chức năng và chăm sóc chuyên sâu thành một hành trình liền mạch. Hà Nội định hướng phát triển tổ hợp chăm sóc sức khỏe người cao tuổi để liên kết các dịch vụ tại chỗ và góp phần giảm tải cho bệnh viện tuyến trên. Một dự án tại phường Hoàng Mai được phê duyệt với quy mô 9,26 ha, gồm 1.600 giường bệnh chuyên sâu và 720 căn hộ dịch vụ dưỡng lão có hỗ trợ y tế 24/7. Quy mô lớn có thể bổ sung mắt xích còn thiếu, nhưng không nên làm lu mờ vai trò của các điểm chăm sóc gần nhà. Thước đo thành công phải là người cao tuổi được tiếp cận đúng dịch vụ, đúng lúc, đồng thời gia đình không bị bỏ mặc trong trách nhiệm chăm sóc.
Kết luận: Hà Nội đang chuyển từ chăm sóc khi bệnh nặng sang phát hiện sớm, duy trì sức khỏe và hỗ trợ đời sống ngay trong cộng đồng. Mô hình chỉ bền vững nếu trạm y tế có nhân lực được đào tạo, phối hợp chặt với bệnh viện và bảo đảm hoạt động phù hợp với từng địa bàn. Đầu tư vào mạng lưới cơ sở vì thế không phải phần phụ của chính sách già hóa dân số; đó là điều kiện để an dưỡng ban ngày trở thành dịch vụ thiết thực, nhân văn và tiếp cận được với nhiều gia đình.
