Cường quốc tầm trung: Việt Nam bước vào “câu lạc bộ” mới
Việt Nam cường quốc tầm trung là cách mô tả một quốc gia đang kết hợp tăng trưởng kinh tế nhanh, sức mạnh ngoại giao khu vực và vai trò chiến lược ngày càng trọng yếu trong an ninh Đông Nam Á, đủ sức gây ảnh hưởng nhưng không phải siêu cường, và được các nước láng giềng nhìn nhận như một điểm tựa cân bằng trước cạnh tranh giữa các nước lớn. Bài phát biểu dẫn đề của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La đã biến khái niệm đó từ nhận định học thuật thành sự công nhận chính trị công khai. Đây không chỉ là vinh dự mang tính nghi lễ, mà là tín hiệu rõ ràng: khu vực xem Việt Nam như một đối tác có tiếng nói, có năng lực và có tầm nhìn về trật tự khu vực dựa trên luật lệ, đối thoại thay vì sức mạnh cưỡng bức.
Đối thoại Shangri-La: Khi Việt Nam nói thay tiếng nói của các nước nhỏ và vừa
Việc lãnh đạo Việt Nam phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 ở Singapore, với sự tham dự của các bộ trưởng quốc phòng, tướng lĩnh và chuyên gia an ninh hàng đầu thế giới, là một bước nhảy vọt về vị thế Việt Nam Đông Nam Á. Theo một giáo sư quốc phòng từ Australia, bài phát biểu này cho thấy Việt Nam đã nổi lên như cường quốc tầm trung và là thành viên tích cực của cộng đồng quốc tế. Đáng chú ý hơn là nội dung: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cảnh báo "cạnh tranh không kiểm soát" và kêu gọi hợp tác vì "hòa bình, tin cậy và phát triển"; ông nhấn mạnh luật lệ và đối thoại là thiết yếu để tránh một thế giới "cá lớn nuốt cá bé" nơi các nước nhỏ bị ép chọn phe. Đây là thông điệp thẳng thắn gửi tới các siêu cường, nhưng cũng là lời bảo vệ cho không gian chiến lược tự chủ của các nước nhỏ và vừa trong khu vực.
Ngoại giao khu vực: Việt Nam chủ động kết nối, không đứng bên lề
Nếu Đối thoại Shangri-La là sân khấu biểu tượng, thì chuỗi hoạt động ngoại giao khu vực mới là phần nền cho bước chuyển của Việt Nam. Lãnh đạo Việt Nam đã nâng tầm quan hệ đối ngoại và hội nhập quốc tế lên thành "nhiệm vụ quan trọng và liên tục" với cường độ công du cao từ năm 2024. Việt Nam đã nâng cấp quan hệ song phương với Indonesia, Malaysia, Singapore và Thái Lan lên đối tác chiến lược toàn diện, đồng thời đưa quan hệ với Philippines lên Đối tác chiến lược tăng cường. Những chuyến thăm tới Thái Lan, Singapore và Philippines ngay trước và sau Đối thoại Shangri-La không chỉ là xã giao, mà là thông điệp: Việt Nam muốn xây dựng mạng lưới ngoại giao khu vực dày đặc để tự chủ, không liên kết phe và thúc đẩy hợp tác kinh tế – an ninh trên nền tảng luật lệ. Đây là kiểu hành xử điển hình của một cường quốc tầm trung biết tự định hình không gian chiến lược, thay vì bị động thích nghi.
Kinh tế và xã hội: Việt Nam tạo ra chuẩn mực mới trong khu vực
Sự nổi lên của Việt Nam cường quốc tầm trung sẽ không thuyết phục được ai nếu chỉ nằm trên diễn đàn an ninh. Điều khiến các nước láng giềng phải nhìn lại là thực tế trên đường phố và trong số liệu kinh tế. Một cây bút từ một tờ báo Philippines mô tả sự thay đổi "chóng mặt" của Việt Nam sau 15 năm và thừa nhận đất nước mình "rõ ràng đã bị bỏ lại phía sau" về kinh tế. Thành phố Hồ Chí Minh từ chỗ giống khu phố cổ với biển xe máy, nay phủ kín nhà cao tầng, ô tô và xe buýt cỡ nhỏ, thiết kế thanh lịch, chạy máy lạnh, với nhà chờ hiện đại hiển thị thời gian xe đến "không khác gì những thành phố lớn ở châu Âu". "Tổng sản phẩm quốc nội của Việt Nam vẫn tăng trưởng ở mức ấn tượng 8% vào năm 2025" và quy mô nền kinh tế ước tính đạt 527 tỷ USD. Tăng trưởng này mang tính bao trùm, giúp hàng triệu người bước vào tầng lớp trung lưu và doanh nghiệp vừa, nhỏ chiếm tỷ trọng đáng kể trong nền kinh tế.
Philippines thừa nhận bị bỏ lại phía sau và áp lực mới lên cả khu vực
Điểm nhấn chính trị trong câu chuyện Việt Nam không phải là lời tự ca tụng, mà là sự thừa nhận từ láng giềng. Một bình luận tại Philippines viết thẳng: "Tại sao Việt Nam vượt mặt chúng ta" và gọi Việt Nam là "một trong những quốc gia kỳ diệu của Đông Nam Á" với nền chính trị ổn định, thị trường mở cửa thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài ồ ạt. Người viết chỉ ra rằng tăng trưởng của Việt Nam được phân bổ đồng đều hơn, tạo tầng lớp trung lưu lớn lên nhanh, trong khi ở Philippines nhiều hộ trung lưu bị đẩy xuống nhóm thu nhập thấp. Tác giả cảnh báo: "Philippines buộc phải chấn chỉnh lại và hành động quyết liệt hơn nếu hy vọng bắt kịp Việt Nam. Bằng không, một viễn cảnh rất có thể xảy ra là chúng ta thậm chí sẽ bị vượt mặt bởi các nền kinh tế nhỏ hơn như Lào hay Campuchia". Khi một nước ASEAN công khai thừa nhận bị Việt Nam bỏ xa, đó không chỉ là áp lực nội bộ Philippines, mà là lời nhắc cho cả khu vực: ai không thay đổi sẽ ở lại phía sau. Việt Nam, với ngoại giao khu vực chủ động và sức bật kinh tế, đang đặt ra chuẩn mực mới mà các nước khác buộc phải tính đến.
