Từ “Đường ta đi” đến di sản âm nhạc Việt sống cùng lịch sử
Nhạc sĩ Huy Du là hình ảnh tiêu biểu của người nghệ sĩ – chiến sĩ, người đã để lại một kho tàng ca khúc gắn chặt với bước chuyển của lịch sử, trong đó “Đường ta đi” trở thành biểu tượng tinh thần và nhiều sáng tác khác tiếp tục được khám phá, góp phần định hình di sản âm nhạc Việt hiện đại trong mối liên hệ với chiến tranh, hòa bình và đời sống thường ngày. Kỷ niệm 100 năm ngày sinh ông không chỉ là một dịp tri ân, mà còn là lời khẳng định rằng âm nhạc cách mạng, nếu đủ chân thực và giàu nhân tính, sẽ không bao giờ cũ. Các thế hệ nghe nhạc hôm nay cần nhìn lại Huy Du như một tiêu chuẩn: vừa gắn với vận mệnh dân tộc, vừa giữ được giọng nói rất riêng về con người.
Những bản nhạc chưa công bố: tiếng nói cuối đời của người nghệ sĩ – chiến sĩ
Điểm gây xúc động nhất trong dịp 100 năm này là việc PGS.TS Nguyễn Huy Phương công bố những bản nhạc chưa từng được giới thiệu của cha mình, nhạc sĩ Huy Du. Ngay từ khi hình thành chương trình, gia đình đã dự định thực hiện một CD tuyển chọn các tác phẩm chưa công bố, trong đó có ca khúc “Áo trắng trong đêm” – bài hát ra đời khi ông nằm điều trị tại bệnh viện Việt Xô, xúc động trước sự tận tụy của đội ngũ y bác sĩ. Không dừng ở đó, ông còn viết về người quét rác, người khuyết tật – những thân phận âm thầm nhưng tạo nên nhịp sống của thành phố. Theo lời PGS.TS Nguyễn Huy Phương, gia đình hiện lưu giữ bản thảo gốc khoảng 200 ca khúc và có kế hoạch tiếp tục nghiên cứu, chọn lọc để đưa đến công chúng. Việc mở kho tác phẩm này là bước đi mang tính trách nhiệm với lịch sử âm nhạc, bởi nó cho thấy phần đời nội tâm, ít được biết đến của Huy Du, bên cạnh những khúc tráng ca quen thuộc.
“100 năm nhạc sĩ Huy Du – Đường ta đi”: âm nhạc dẫn dắt lịch sử
Thay vì kể tiểu sử bằng lời, chương trình nghệ thuật “100 năm nhạc sĩ Huy Du – Đường ta đi” chọn âm nhạc của ông làm nhân vật chính, để cuộc đời người nghệ sĩ – chiến sĩ hiện ra qua từng giai đoạn lịch sử. Được Hội Nhạc sĩ Việt Nam, gia đình nhạc sĩ và mạng xã hội VDONE phối hợp tổ chức, chương trình diễn ra lúc 20h ngày 11 và 12.12 tại Phòng hòa nhạc lớn Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, phát trực tiếp trên ứng dụng VTVgo và phát lại trên kênh VTV1. Cấu trúc năm chương – “Khúc dạo đầu lịch sử”, “Bản tường thuật đất nước”, “Ngọn lửa Trường Sơn”, “Khát vọng mùa xuân”, “Di sản một thế kỷ” – cho thấy một lựa chọn mang tính tuyên bố: Huy Du không chỉ là một tác giả, ông là một đường dây âm nhạc đi song song với lịch sử dân tộc. Việc dùng âm nhạc để dẫn chuyện khẳng định rằng ca khúc của ông đủ mạnh để tự kể lại thời đại, không cần đến lời thuyết minh.
Hình tượng nghệ sĩ – chiến sĩ và sức sống của “Đường ta đi”
Di sản của nhạc sĩ Huy Du trước hết nằm ở trải nghiệm chiến trường mà ông mang nguyên vẹn vào âm nhạc. Ông tham gia Thanh niên cứu quốc, Đội tuyên truyền vũ trang, Trường thanh niên quân khu III, các đoàn văn công quân khu III và Sư đoàn 320; sau thời gian học tại Nhạc viện Bắc Kinh, ông trở về tiếp tục phục vụ trong quân đội. Chính vì vậy, những bài hát về người lính của Huy Du luôn có “chất thật” của chiến hào: từ “Ta vẫn hành quân”, “Đi trên đường dài cùng em”, “Đêm Trường Sơn”, “Bế Văn Đàn sống mãi”, “Thắp lửa lên em”, “Ta hát trên đỉnh Trường Sơn” đến “Việt Nam mùa xuân đến” – tất cả nối lại thành trục từ chiến tranh đến hòa bình, từ Tổ quốc đến từng số phận con người. Trong trục ấy, “Đường ta đi” nổi lên như một bản nhạc định danh sự lựa chọn lịch sử của cả một thế hệ, tiếp tục vang trên sân khấu qua nhiều giọng ca và phối khí mới, chứng minh sức sống lâu dài của một ca khúc nếu nó chạm đúng vào tâm thế dân tộc.
Cách tân sân khấu để nối dài di sản âm nhạc Việt
Điều đáng chú ý là chương trình kỷ niệm không để âm nhạc Huy Du ngủ yên trong hoài niệm, mà chủ động đặt nó vào không gian trình diễn đương đại. Trong concert, các ca khúc quen thuộc được hòa âm lại, kết hợp dàn nhạc giao hưởng, hợp xướng và ban nhạc nhẹ, pha trộn yếu tố Pop, Rock nhằm tạo sức hút với khán giả trẻ mà vẫn giữ cấu trúc giai điệu và “hồn” nguyên bản. Sân khấu sử dụng hiệu ứng LED 3D, ánh sáng, hình ảnh, múa, với biểu tượng trung tâm là “Cây âm nhạc mãi xanh” – hình ảnh của truyền thống bám sâu vào căn cốt dân tộc nhưng vẫn sống động cùng thời gian. Theo Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh, Huy Du đã để lại “một di sản nghệ thuật vô giá cho nhiều thế hệ sau”. Đưa di sản vô giá đó vào ngôn ngữ trình diễn mới không phải là chiều lòng thị hiếu nhất thời, mà là bước đi cần thiết để âm nhạc cách mạng tiếp tục đối thoại cùng thế hệ sinh ra sau chiến tranh.
