Tầm nhìn chung cần được đo bằng kết quả
Tầm nhìn Việt Nhật là khuôn khổ định hướng hợp tác dài hạn, trong đó hai nước xác định ưu tiên chung và cùng tạo ra giá trị phát triển trên cơ sở tin cậy, cùng có lợi. Nhân chuyến thăm chính thức Nhật Bản từ ngày 8 đến 11/11/2026 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao, lãnh đạo hai nước hướng tới củng cố tin cậy chính trị và trao đổi những định hướng hợp tác cho giai đoạn mới. Đây là thời điểm thích hợp để quan hệ không chỉ được đánh giá qua quy mô trao đổi, mà còn qua khả năng chuyển cam kết thành chương trình cụ thể. Thông điệp đồng hành, đồng kiến tạo vì thế có ý nghĩa hơn một khẩu hiệu ngoại giao: nó đòi hỏi mỗi bên cùng đóng góp năng lực, chia sẻ cơ hội và xây dựng lợi ích lâu dài.
Sau hơn nửa thế kỷ kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973, hợp tác song phương đã mở rộng cả về quy mô lẫn chiều sâu; việc nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện năm 2023 tạo thêm khuôn khổ để mở rộng liên kết. Nền móng này là lợi thế, nhưng không tự bảo đảm bước tiến tiếp theo. Giá trị của tầm nhìn chung sẽ nằm ở cách hai nước chọn ưu tiên, phối hợp nguồn lực và tạo ra kết quả mà doanh nghiệp, người dân có thể thụ hưởng.
Chuyến thăm cấp cao mở đường cho ưu tiên mới
Chuyến thăm diễn ra khi cả hai nước bước vào giai đoạn phát triển với yêu cầu và ưu tiên mới. Vì vậy, chương trình làm việc cấp cao không chỉ mang tính nghi thức: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự kiến hội kiến Nhà vua và Hoàng hậu, Thủ tướng cùng lãnh đạo Quốc hội Nhật Bản; đồng thời gặp đại diện các tổ chức kinh tế, doanh nghiệp lớn, dự Diễn đàn công tư về hợp tác kinh tế và khoa học – công nghệ, và thăm doanh nghiệp đầu tư công nghệ cao. Những hoạt động này có thể giúp kết nối định hướng chính trị với nhu cầu thực tế của khu vực sản xuất và nghiên cứu.
Điểm đáng chú ý là hợp tác Việt Nhật được định hướng vượt khỏi mô hình thương mại, đầu tư đơn thuần, tiến tới liên kết giữa hai nền kinh tế và tăng năng lực tự chủ, tự cường của mỗi bên. Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, vốn, quản trị và chế tạo; Việt Nam có nguồn nhân lực trẻ, thị trường năng động và khát vọng đổi mới. Kết hợp các lợi thế ấy cần đi cùng mục tiêu rõ ràng: hợp tác không chỉ mở rộng hoạt động, mà còn nâng chất lượng năng lực trong nước.
Công nghệ là phép thử của đổi mới sáng tạo
Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi mô hình phát triển được kỳ vọng trở thành động lực nổi bật của chuyến thăm. Hai bên đã xác định các hướng ưu tiên gồm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ vũ trụ, công nghệ lượng tử, chuyển đổi số, công nghệ thông tin và truyền thông, an ninh kinh tế, cùng nghiên cứu chung và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Danh mục rộng mở ra nhiều cơ hội, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào việc lựa chọn dự án có khả năng tạo năng lực thực chất, thay vì dừng ở trao đổi ý tưởng hay ký kết.
Từ năm 2025, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực chất lượng cao đã được xác định là trụ cột hợp tác mới, phản ánh chuyển dịch từ mở rộng quy mô sang nâng hiệu quả liên kết kinh tế. Đây là bước chuyển đúng hướng: tiếp nhận công nghệ chỉ có ý nghĩa lâu dài khi đi kèm khả năng làm chủ, nghiên cứu và phát triển đội ngũ trong nước. Hợp tác về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, năng lượng và đào tạo vì thế nên được triển khai gắn với nhu cầu cụ thể của nền kinh tế.
Từ cam kết đến lợi ích thiết thực
Quan hệ kinh tế vốn là trụ cột, gắn kết thương mại, đầu tư và hỗ trợ phát triển. Năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều đạt khoảng 52 tỷ USD; Nhật Bản cũng là một trong những nhà đầu tư nước ngoài hàng đầu tại Việt Nam và là nhà tài trợ ODA lớn nhất cho Việt Nam. Những con số ấy cho thấy nền tảng liên kết đã đáng kể, nhưng thước đo cho giai đoạn mới phải là giá trị gia tăng, khả năng nâng năng lực sản xuất và mức độ đóng góp cho phát triển bền vững.
Thách thức nằm ở khâu thực thi. Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu nhấn mạnh thông điệp chuyến thăm là cùng xác lập khuôn khổ hợp tác ở tầm cao mới và tạo giá trị để người dân thụ hưởng thành quả. Muốn vậy, các ưu tiên chiến lược cần được cụ thể hóa thành chương trình và dự án có mục tiêu, đối tác, lộ trình và kết quả có thể đánh giá. Chuyến thăm tạo xung lực; còn độ bền của quan hệ sẽ được quyết định bởi khả năng biến xung lực ấy thành hợp tác cùng có lợi, gắn kết cộng đồng và đồng kiến tạo giá trị phát triển.
