Công nghệ làm sân khấu rộng hơn
Công nghệ nghệ thuật biểu diễn là việc tích hợp công cụ số vào sáng tác, dàn dựng, trình diễn, lưu trữ và phân phối tác phẩm để mở rộng cách kể chuyện cùng khả năng tiếp cận khán giả. Đây không nên là lớp hiệu ứng trang trí thêm vào sau cùng, mà cần tham gia ngay từ lúc hình thành ý tưởng. Thực tế, các chương trình gần đây cho thấy công nghệ có thể làm thay đổi diện mạo sân khấu và mở thêm phương thức sáng tạo, tiếp cận công chúng. Trong “Kỳ yến - Bữa tiệc diệu kỳ”, xiếc kết hợp âm nhạc, trình chiếu 3D mapping và ẩm thực; còn “Sơn Thần - Thủy Quái” dùng mapping cùng sân khấu nước để kể lại truyền thuyết quen thuộc bằng ngôn ngữ hiện đại. Điểm đáng kể không nằm ở máy móc mới đến đâu, mà ở việc kỹ thuật giúp câu chuyện và nghệ sĩ chạm tới khán giả theo cách giàu trải nghiệm hơn.
Trải nghiệm mới cần dẫn tới khán giả mới
Khi hình ảnh thay đổi theo diễn biến, sân khấu có thể đưa người xem vào không gian của câu chuyện thay vì chỉ để họ đứng ngoài quan sát. Các chương trình thực cảnh như “Tinh hoa Bắc Bộ” kết hợp không gian mặt nước với ánh sáng, âm thanh hiện đại, trong khi “Ký ức Hội An” tái hiện hơn 400 năm lịch sử phố cổ bằng ngôn ngữ trình diễn. Những ví dụ này cho thấy công nghệ có sức hút khi gắn với chất liệu văn hóa cụ thể, không phải khi lấn át nó. Hiệu quả còn thể hiện ở trải nghiệm thường ngày: khán giả có thể đặt vé trực tuyến, chủ động chọn chỗ ngồi và tiếp cận tác phẩm thuận tiện hơn. Hầu hết suất diễn “Sơn Thần - Thủy Quái” kín chỗ, có người xem quay lại nhiều lần. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng duy trì được sự quan tâm đòi hỏi nội dung có sức sống, không chỉ hiệu ứng bắt mắt.
Từ buổi diễn đến chuỗi giá trị văn hóa
Chuyển đổi số văn hóa chỉ tạo được giá trị bền vững khi tác phẩm không dừng lại ở một đêm diễn. Nghệ thuật biểu diễn được xác định là một trong 10 ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm, có thể đóng góp cho du lịch, dịch vụ, việc làm và tăng trưởng kinh tế. Kinh nghiệm từ mỹ thuật cũng gợi ra hướng đi rộng hơn: sáng tạo có thể kết nối với thiết kế đồ họa, thời trang, kiến trúc, nội thất, thủ công mỹ nghệ, phần mềm và trò chơi điện tử, qua đó tạo sản phẩm có giá trị sử dụng, thương mại và tiềm năng xuất khẩu. Ngày 16.10.2026, Đại hội Hội Mỹ thuật Việt Nam lần thứ X tại Hà Nội bầu họa sĩ Đào Quốc Huy làm chủ tịch khóa mới; Ban Chấp hành gồm 11 thành viên. Hội đặt trọng tâm nhiệm kỳ 2026–2031 vào đổi mới hoạt động, nâng chất lượng sáng tác và bảo vệ quyền tác giả. Đó là lời nhắc rằng mở rộng thị trường phải đi cùng gìn giữ quyền lợi và bản sắc của người sáng tạo.
Đổi mới có trách nhiệm mới bền lâu
AI và các công cụ số đang làm đổi thay cách sáng tác, sản xuất và tiếp nhận nghệ thuật; vì vậy, nghệ sĩ cần thích ứng mà vẫn giữ dấu ấn riêng và chiều sâu văn hóa. Đây cũng là cơ hội để tác phẩm Việt Nam tăng giao lưu, đối thoại và hội nhập quốc tế. Bối cảnh chính sách đang thúc đẩy chuyển động ấy: Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa được ban hành ngày 7.1.2026, còn Nghị quyết 57-NQ/TW và Kết luận 18-KL/TW đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong các định hướng phát triển. Tiếp theo, các nhà hát cần số hóa con rối, bản ghi biểu diễn và hiện vật bằng hình ảnh, mô hình 3D để bảo tồn, giới thiệu rộng rãi. Công nghệ cũng phải gắn với lưu trữ lâu dài và bảo vệ quyền tác giả. Phát triển bền vững sáng tạo không đồng nghĩa chạy theo kỹ thuật: đó là dùng công nghệ để đưa bản sắc đến gần công chúng, tạo sinh kế và nuôi dưỡng thêm sáng tạo.
