Cảng biển là hạt nhân, không phải đích đến
Kinh tế biển TP HCM là mô hình phát triển kết nối hàng hải, logistics, thương mại, tài chính, du lịch, khoa học và công nghệ để biến lợi thế ven biển thành tăng trưởng bền vững. Vì thế, vai trò của cảng Cần Giờ không nên chỉ được đo bằng lượng hàng đi qua: cảng phải mở đường cho một hệ sinh thái dịch vụ biển có giá trị cao hơn. UBND TP HCM vừa ban hành Quyết định số 7270/QĐ-UBND, cụ thể hóa kế hoạch của Thành ủy thực hiện nghị quyết về xây dựng Việt Nam thành quốc gia biển mạnh. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, xanh, thông minh và có năng lực cạnh tranh quốc tế. Đây là tham vọng đáng kể, nhưng quy hoạch chỉ thành công nếu biến các mục tiêu thành kết nối thực chất giữa cảng, doanh nghiệp và chuỗi cung ứng.
Cần Giờ và khu thương mại tự do phải vận hành như một cặp
Định hướng gắn cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ với khu thương mại tự do (FTZ) cho thấy thành phố muốn giữ lại nhiều hoạt động kinh tế hơn quanh dòng hàng hóa, thay vì chỉ làm điểm trung chuyển. Cảng có thể đảm nhận vai trò cửa ngõ; khu thương mại tự do và các trung tâm logistics sẽ kết nối vận tải với sản xuất, thương mại quốc tế và dịch vụ hàng hải. Nhưng quan hệ này phải được thiết kế đồng bộ: nếu hạ tầng kết nối, thủ tục và dịch vụ hỗ trợ không theo kịp, FTZ dễ chỉ còn là một nhãn quy hoạch. Cụm Cái Mép - Thị Vải - Cần Giờ được định hướng tham gia sâu hơn vào mạng lưới vận tải biển và logistics khu vực, quốc tế; cực tăng trưởng liên hoàn còn mở rộng tới Côn Đảo. Đây là cách để TP HCM tăng vị thế trong mạng lưới hàng hải, chứ không phải bằng một dự án cảng đứng riêng.
Logistics xanh mới quyết định chất lượng tăng trưởng
Một cảng lớn có thể kéo theo vận tải, kho bãi và thương mại, nhưng quy mô hàng hóa tự nó không bảo đảm kinh tế biển bền vững. Muốn cảng Cần Giờ đóng góp cho mục tiêu xanh, logistics hàng hải cần được kết nối với vận tải đa phương thức, hạ tầng liên vùng và các dịch vụ có giá trị gia tăng, đồng thời hạn chế tác động lên môi trường ven biển. Kế hoạch của thành phố còn hướng tới phát triển năng lượng ngoài khơi, hydrogen xanh và các ngành biển mới gắn với chuyển dịch năng lượng. Những lựa chọn đó cần đi cùng bảo vệ môi trường, phục hồi hệ sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu. Khi chuỗi cảng - logistics - thương mại tạo ra hiệu quả cao hơn trên mỗi chuyến hàng mà không đánh đổi hệ sinh thái, tham vọng “xanh” mới có nội dung cụ thể. Nếu thiếu tiêu chí môi trường và giám sát thực chất, tăng trưởng hàng hải có thể làm suy yếu chính lợi thế biển mà thành phố muốn khai thác.
Thước đo nằm ở kết quả và đời sống ven biển
Lộ trình triển khai chia thành hai nhịp: năm 2026 hoàn thiện cơ chế, chính sách, quy hoạch và chuẩn bị điều kiện cho dự án trọng điểm; giai đoạn 2027–2030 đẩy mạnh đầu tư hạ tầng và thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ. Một chỉ tiêu đáng chú ý là doanh thu du lịch biển, đảo tăng bình quân 14% mỗi năm đến năm 2030; chương trình liên kết du lịch Cần Giờ - Vũng Tàu - Côn Đảo dự kiến bắt đầu từ năm 2027. Thành phố cũng đặt mục tiêu nuôi biển tăng bình quân 8% mỗi năm, đạt 15% tổng giá trị sản xuất thủy sản, cùng số hóa dữ liệu biển và xử lý toàn bộ chất thải nhựa ven biển. Những con số này giúp mở rộng cách đánh giá ngoài sản lượng cảng. Kết luận, cảng Cần Giờ chỉ giữ đúng vai trò chiến lược khi kéo được dịch vụ, việc làm và kết nối vùng, đồng thời bảo vệ môi trường biển; đó mới là nền tảng đáng tin cậy cho tham vọng trung tâm kinh tế biển xanh.
