Tổ hợp cảng nước sâu 132.600ha: bước ngoặt định vị Cần Thơ trên bản đồ kinh tế biển
Tổ hợp dự án cảng nước sâu Cần Thơ là một quy hoạch lấn biển quy mô 132.600ha, tích hợp cảng biển nước sâu, công nghiệp – nông nghiệp chất lượng cao, đô thị du lịch và năng lượng tái tạo, được kỳ vọng biến Cần Thơ thành trung tâm kinh tế biển mới của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Chính quyền thành phố đã gửi văn bản đến cơ quan trung ương đề xuất đẩy nhanh tiến độ lập Quy hoạch chung khu vực lấn biển, đồng thời triển khai đồng bộ các dự án động lực liên quan. Việc “đi tắt” về thủ tục cho thấy Cần Thơ không muốn bỏ lỡ cơ hội vàng khi vùng biển Trần Đề – Cù Lao Dung đang được định vị là không gian hạ tầng chiến lược về kinh tế, quốc phòng và an ninh. Nếu được phê duyệt ở cấp quốc gia, đây sẽ là bước định vị lại vai trò của Cần Thơ: không chỉ là đô thị trung tâm đồng bằng, mà là cửa ngõ biển của cả vùng.
Mô hình ba trụ cột: cảng biển, nông nghiệp chất lượng cao và đô thị – năng lượng
Điểm khác biệt khiến tổ hợp dự án 132.600ha này đáng chú ý là cách Cần Thơ chọn mô hình phát triển đa ngành trên ba trụ cột gắn với kinh tế biển. Thứ nhất là cảng nước sâu có khả năng tiếp nhận tàu đến 250.000 DWT, đưa Cần Thơ tiến gần nhóm cảng khu vực Đông Nam Á về năng lực tiếp nhận tàu tải trọng lớn. Thứ hai là vùng công – nông nghiệp chất lượng cao, từ nguyên liệu mía gắn với nhà máy đường đến ba nhà máy thép và nhà máy đóng tàu, tạo chuỗi giá trị sản xuất gắn trực tiếp với xuất khẩu. Thứ ba là khu đô thị – du lịch và năng lượng, trong đó nổi bật là điện gió ngoài khơi với công suất dự kiến khoảng 10.000 MW. Một câu nói cô đọng được kỳ vọng trở thành hiện thực: "khi vận hành ổn định, tổ hợp này có thể đóng góp khoảng 20.000 tỷ đồng mỗi năm cho ngân sách và tạo việc làm cho khoảng 100.000 lao động".
Siêu đô thị nghỉ dưỡng Mekong và Thiên Quân Center: xây mặt bằng đô thị ngang tầm khu vực
Để trở thành trung tâm kinh tế biển chứ không chỉ là đầu mối cảng, Cần Thơ đang song song xây dựng mặt bằng đô thị mới với các dự án quy mô lớn. Khu đô thị du lịch nghỉ dưỡng Mekong gần 3.000ha đã được cập nhật vào Quy hoạch thành phố thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050, nằm trong danh mục dự án đấu thầu sử dụng đất và bổ sung vào chương trình phát triển nhà ở. Quy hoạch phân khu 1/2.000 đã được phê duyệt, với dân số dự kiến khoảng 300.000 người và hệ thống nhà ở, thương mại – dịch vụ, giáo dục, y tế, văn hóa được đầu tư đồng bộ. Theo mô tả chính thức, đây là “một trong những dự án đô thị – du lịch lớn nhất từng được đề xuất tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long”, gắn chặt với hệ sinh thái sông nước đặc trưng. Đi cùng là các tổ hợp thương mại – dịch vụ như Thiên Quân Center, tạo nên cực đô thị mới đủ sức đón dòng vốn và nguồn nhân lực chất lượng cao khi cảng nước sâu Cần Thơ đi vào vận hành.
Áp lực tiến độ và bài toán quy hoạch cấp quốc gia
Cần Thơ đang tự đặt mình vào cuộc chạy đua với thời gian khi đặt mục tiêu hoàn thành các công trình động lực trước mốc 2027, đồng thời cụ thể hóa điều chỉnh quy hoạch thành phố giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050. Quy trình thông thường từ Quy hoạch chung đến quy hoạch phân khu, chi tiết và chuẩn bị đầu tư sẽ kéo dài, có nguy cơ làm lỡ nhịp phát triển kinh tế biển mà thành phố đang kỳ vọng. Vì vậy, UBND thành phố kiến nghị cơ quan trung ương xem xét thống nhất chủ trương cho phép đẩy nhanh tiến độ lập Quy hoạch chung khu lấn biển và các dự án hạ tầng chiến lược liên quan. Đáng chú ý, Cần Thơ xác định khu lấn biển là vùng có ý nghĩa quan trọng quốc gia, liên quan đến quốc phòng, an ninh, chủ quyền biển đảo, môi trường và trật tự xã hội, nên việc phê duyệt Nhiệm vụ quy hoạch và Quy hoạch chung thuộc thẩm quyền Thủ tướng Chính phủ. Đồng thời, thành phố vẫn phải giải trình thêm với cơ quan tài chính trung ương về chương trình phát triển nhà ở, hiệu quả đầu tư và các hạng mục như sân golf trong dự án đô thị Mekong.
Cần Thơ có đủ điều kiện trở thành đối thủ mới của các cảng lớn Đông Nam Á?
Từ một đô thị sông Hậu gắn với hình ảnh chợ nổi và miệt vườn, Cần Thơ đang tự tái định nghĩa mình như một trung tâm phát triển kinh tế biển của Đồng bằng sông Cửu Long. Lợi thế của thành phố nằm ở vị trí cửa ngõ kết nối hệ thống cao tốc với các tỉnh trong vùng, TP.HCM và mạng lưới cảng, sân bay, trong đó siêu đô thị nghỉ dưỡng Mekong được quy hoạch để kết nối trực tiếp với cao tốc Cần Thơ – Cà Mau và Quốc lộ 1. Nếu tổ hợp cảng nước sâu Cần Thơ được bổ sung vào quy hoạch Khu kinh tế Trần Đề và quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2026-2031 như doanh nghiệp đề xuất, thành phố sẽ sở hữu cả không gian cảng biển lấn biển mạnh, lẫn cực đô thị – du lịch quy mô lớn. Câu hỏi còn lại không phải về tham vọng, mà là khả năng điều hành để giữ cân bằng giữa phát triển kinh tế biển, bảo vệ hệ sinh thái sông nước, và sinh kế cộng đồng ven biển – yếu tố quyết định liệu Cần Thơ có thể bước lên hàng ngũ các cảng vùng Đông Nam Á hay không.
