Từ lợi thế cảng biển đến hệ sinh thái kinh tế
Kinh tế biển xanh là mô hình phát triển các ngành kinh tế gắn với biển theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ và bảo vệ tài nguyên, môi trường biển. TP.HCM đang đặt mô hình ấy vào một chiến lược rộng hơn lợi thế cảng: xây dựng trung tâm kinh tế biển hiện đại, xanh, thông minh và có năng lực cạnh tranh quốc tế vào năm 2030. Mục tiêu được nêu trong kế hoạch triển khai Nghị quyết 20-NQ/TW, ban hành ngày 28-7-2026, về xây dựng Việt Nam thành quốc gia mạnh về biển. Đây là bước chuyển đáng chú ý: thành phố không chỉ muốn xử lý hàng hóa qua cảng, mà còn kết nối logistics hàng hải với thương mại, dịch vụ, tài chính, du lịch, khoa học và công nghệ. Nếu thiếu sự liên kết này, một cảng lớn có thể vẫn chỉ là điểm trung chuyển; nếu làm được, nó có thể trở thành hạt nhân của một cực tăng trưởng biển.
Cần Giờ cần đi cùng khu thương mại tự do
Trọng tâm của quy hoạch là cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ phát triển cùng khu thương mại tự do, đồng thời liên kết với cụm cảng Cái Mép – Thị Vải và Côn Đảo. Cách đặt hai cấu phần cạnh nhau có ý nghĩa chiến lược: cảng tạo năng lực tiếp nhận và trung chuyển hàng hóa, còn khu thương mại tự do được định hướng gắn với thương mại quốc tế và các dịch vụ giá trị cao. Thành phố cũng muốn hình thành trục tăng trưởng biển Cần Giờ – Cái Mép – Thị Vải – Côn Đảo, đưa cụm cảng tham gia sâu hơn vào mạng lưới logistics khu vực và quốc tế. Nhưng tham vọng này không thể chỉ dựa vào quy mô bến cảng. Kết nối giao thông liên vùng, vận tải đa phương thức, trung tâm logistics và dịch vụ hỗ trợ hàng hải phải cùng tiến triển; nếu không, khu thương mại tự do và cảng sẽ khó tạo thành một hệ thống vận hành liền mạch.
Tăng trưởng xanh phải hiện diện trong cách vận hành
Một chiến lược biển chỉ đáng gọi là xanh khi tiêu chuẩn môi trường được đưa vào vận hành, chứ không dừng ở tên gọi. Kế hoạch của thành phố bao gồm phát triển điện gió ngoài khơi, hydro xanh và amoniac xanh, đồng thời ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật trong quản lý cảng, logistics và giám sát tài nguyên biển. Thành phố dự kiến bắt đầu xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về biển và hải đảo từ năm 2026, hướng tới hoàn thành vào năm 2028; đến năm 2030, mục tiêu là số hóa và chia sẻ 100% dữ liệu về tài nguyên, môi trường, hạ tầng và hoạt động kinh tế biển. Đây là nền tảng cần thiết để phối hợp quy hoạch và theo dõi tác động môi trường. Tuy vậy, công nghệ chỉ phát huy giá trị khi dữ liệu được cập nhật, kết nối và dùng trong quyết định thực tế, thay vì trở thành một chỉ tiêu riêng lẻ.
Thành công phụ thuộc vào liên kết và kỷ luật thực thi
Cảng Cần Giờ sẽ không tự mình tạo nên trung tâm kinh tế biển; vai trò của dự án phụ thuộc vào việc kết nối cảng, khu thương mại tự do, hạ tầng liên vùng và các ngành dịch vụ. Kế hoạch cũng mở rộng câu chuyện sang du lịch, nuôi biển công nghệ cao và năng lượng ngoài khơi. Chương trình kết nối du lịch Cần Giờ – Vũng Tàu – Côn Đảo dự kiến triển khai trong giai đoạn 2027–2030; doanh thu du lịch biển và đảo được đặt mục tiêu tăng bình quân 14% mỗi năm. Giá trị sản xuất nuôi biển được kỳ vọng tăng bình quân 8% mỗi năm và đạt 15% tổng giá trị sản xuất thủy sản. Những con số này cho thấy quy hoạch không chỉ nhắm vào hàng hóa qua cảng, mà còn kỳ vọng nhiều ngành cùng tạo giá trị. Kết luận quan trọng là TP.HCM cần xem logistics hàng hải, kinh tế biển xanh và kết nối vùng như một chương trình thống nhất. Nếu các mắt xích được triển khai đồng bộ, Cần Giờ có cơ hội trở thành cửa ngõ quốc tế; nếu không, tham vọng dễ bị chia nhỏ thành các dự án rời rạc.
