Một bước ngoặt trong chăm sóc tâm thần trẻ em
Cơ sở 3 Bệnh viện Tâm thần TP.HCM là một đơn vị chuyên sâu về tâm lý, tâm thần trẻ em và vị thành niên, được thiết kế như một môi trường khám, tư vấn và điều trị rối loạn tâm thần toàn diện, thân thiện và phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ, thay thế cho mô hình điều trị thuần túy trong bệnh viện truyền thống. Ngày 11/9, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM chính thức ra mắt Cơ sở 3 tại số 957 đường 3 Tháng 2, phường Minh Phụng, mở thêm một không gian chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em chuyên sâu. Điểm đáng nói là cơ sở này được xây dựng trên nền tảng Khoa Tâm lý - Tâm thần Trẻ em, nhưng được nâng cấp thành một mô hình chăm sóc tâm thần trẻ em có tầm nhìn dài hạn, với định hướng kết nối bệnh viện, gia đình và cộng đồng.
Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần trẻ ngày càng được quan tâm, việc thành phố ưu tiên nguồn lực cho một cơ sở chuyên biệt gửi đi một thông điệp rõ ràng: trẻ em cần được chăm sóc như những cá nhân có đời sống tinh thần riêng, chứ không phải “phụ lục” của hệ thống y tế người lớn. Chỉ sau 2 ngày vận hành, Cơ sở 3 đã tiếp đón 442 lượt khám, thực hiện 15 ca điện não, 9 ca điện tim và 82 lượt đánh giá, khám tâm lý – những con số cho thấy nhu cầu thực sự lớn và lâu nay bị dồn nén. Đây không chỉ là một sự kiện mang tính kỹ thuật, mà là bước ngoặt chính sách cho chăm sóc tâm thần trẻ em tại đô thị lớn nhất cả nước.
Giải bài toán cũ: diện tích chật, cơ sở xuống cấp, nhu cầu tăng nóng
Sự ra đời của Cơ sở 3 không phải tình cờ, mà là câu trả lời muộn nhưng cần thiết cho những bất cập kéo dài trong chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em. Nhiều năm qua, khu khám và điều trị cho trẻ tại 165B Phan Đăng Lưu phải hoạt động trong điều kiện diện tích hạn chế, cơ sở vật chất xuống cấp, trong khi nhu cầu khám, tư vấn và can thiệp tăng đều. Điều này khiến dịch vụ chăm sóc tâm thần trẻ em khó đạt chuẩn chuyên nghiệp, thân thiện và phù hợp với lứa tuổi – những yếu tố tối quan trọng trong điều trị rối loạn tâm thần.
Từ cuộc họp ngày 11/8/2026 đến lễ ra mắt, trong chưa đầy một tháng, ngành y tế đã hoàn tất di dời, sửa chữa, cải tạo và chuẩn bị nhân lực để kịp đưa cơ sở vào hoạt động đúng tiến độ. Đây là tốc độ hiếm thấy trong lĩnh vực đầu tư hạ tầng y tế, cho thấy sức ép thực tế của các ca chăm sóc tâm thần trẻ em. Việc chuyển cơ sở không đơn thuần là “dời phòng khám”, mà là tái thiết toàn bộ mô hình chăm sóc tâm thần trẻ em của thành phố, từ không gian vật lý đến cách tổ chức dịch vụ. Song song đó, thành phố còn đặt mục tiêu đến năm 2028 hình thành Bệnh viện Tâm thần và Trung tâm Điều dưỡng tâm thần quy mô lớn, cho thấy tầm nhìn hệ thống thay vì xử lý tạm thời.
Mô hình bệnh viện trong ngày: trị liệu chuyên sâu, vẫn giữ sợi dây gia đình
Điểm mới đáng chú ý nhất – và cũng đáng kỳ vọng nhất – là định hướng phát triển mô hình “bệnh viện trong ngày” dành cho trẻ em và vị thành niên. Thay vì nằm viện dài ngày, trẻ sẽ được đánh giá toàn diện, trị liệu tâm lý, can thiệp hành vi, phục hồi chức năng và theo dõi chuyên môn trong ngày, sau đó trở về gia đình. Mô hình này đặt lại câu hỏi: chăm sóc tâm thần trẻ em nên ưu tiên tách trẻ khỏi môi trường sống hay giữ trẻ trong mối gắn kết với gia đình, trường học và cộng đồng?
Theo Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, mô hình bệnh viện trong ngày được kỳ vọng vừa giúp trẻ tiếp cận các can thiệp chuyên sâu, liên tục, vừa duy trì sự gắn kết với gia đình, trường học và cộng đồng. Đây là bước chuyển tư duy từ điều trị rối loạn tâm thần trong môi trường khép kín sang mô hình chăm sóc mở, coi gia đình là trụ cột của quá trình hồi phục. Về chuyên môn, Cơ sở 3 định hướng tăng cường sàng lọc sớm, phát triển các liệu pháp tâm lý thanh thiếu niên như trị liệu cá nhân, trị liệu nhóm, can thiệp hành vi và phục hồi chức năng cho trẻ có rối loạn phát triển. Điều này biến bệnh viện trong ngày thành “trung tâm điều phối” chăm sóc tâm thần trẻ em, chứ không chỉ là nơi kê đơn thuốc.
Không gian thân thiện: khi điều trị gắn liền với chơi và học
Nếu trước đây, hình ảnh bệnh viện tâm thần đồng nghĩa với những phòng bệnh lạnh lẽo, thì Cơ sở 3 chọn cách đi ngược lại: giảm tối đa cảm giác “bệnh viện”, tăng tối đa trải nghiệm an toàn và gần gũi cho trẻ. Cùng với lễ ra mắt, một khu vui chơi dành riêng cho trẻ được khánh thành ngay trong khuôn viên cơ sở. “Không gian vui chơi cho trẻ em” được hỗ trợ với tổng kinh phí 70 triệu đồng, tạo nên một nơi để trẻ vui chơi, thư giãn, được chăm sóc sức khỏe tinh thần và hỗ trợ tâm lý trong suốt quá trình điều trị.
Đây không phải chi tiết trang trí, mà là một phần của triết lý chăm sóc: trẻ không thể phục hồi nếu mọi trải nghiệm đều xoay quanh thuốc men và chẩn đoán. Một môi trường điều trị phù hợp với trẻ phải là nơi các em được chăm sóc, được thấu hiểu, được chơi và từng bước xây dựng niềm tin vào quá trình điều trị. Không gian thân thiện cũng tạo điều kiện để các hoạt động trị liệu nhóm, hoạt động giáo dục đặc biệt và phục hồi chức năng diễn ra tự nhiên hơn, giúp các liệu pháp tâm lý thanh thiếu niên phát huy hiệu quả. Đồng thời, sự hiện diện của khu vui chơi gửi một thông điệp nhân văn: chăm sóc tâm thần trẻ em không tách rời quyền được vui chơi và phát triển toàn diện.
Từ một cơ sở đến mạng lưới chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ
Cơ sở 3 không nên được xem như “điểm đến cuối cùng” mà như hạt nhân của một mạng lưới chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ. Sở Y tế định hướng nơi đây từng bước trở thành địa chỉ chuyên sâu về sức khỏe tâm thần trẻ em, kết nối khám chữa bệnh với tư vấn tâm lý, phục hồi chức năng, hỗ trợ gia đình và mạng lưới chăm sóc tại cộng đồng. Bệnh viện Tâm thần TP.HCM được yêu cầu phát triển đội ngũ chuyên môn về tâm thần trẻ em, tâm lý lâm sàng, chuẩn hóa quy trình đánh giá, tư vấn, can thiệp và phối hợp chặt chẽ với bệnh viện nhi, trường học và y tế cơ sở.
Về phía chính quyền, quan điểm được khẳng định rõ: “Một thành phố chăm lo tốt cho trẻ em không chỉ quan tâm đến sức khỏe thể chất mà còn phải chăm lo đầy đủ cho sức khỏe tinh thần”. Điều này đặt sức khỏe tâm thần trẻ ngang hàng với tiêm chủng, dinh dưỡng hay an toàn học đường. Trong tương lai gần, khi mô hình bệnh viện trong ngày được hoàn thiện và mạng lưới sàng lọc sớm được mở rộng, cha mẹ sẽ có thêm những cánh cửa an toàn để tìm kiếm chăm sóc tâm thần trẻ em, thay vì chỉ tìm đến bệnh viện khi rối loạn tâm thần đã ở giai đoạn nặng. Cơ sở 3 vì thế không chỉ là một tòa nhà mới, mà là phép thử cho cách chúng ta định nghĩa trách nhiệm với sức khỏe tâm thần trẻ hôm nay.
