Lưới truyền tải quyết định khả năng biến tiềm năng thành điện năng
Lưới điện Điện Biên là hệ thống đường dây và trạm biến áp đưa điện đến người dùng, đồng thời kết nối các nhà máy với hệ thống điện rộng hơn; năng lực của nó quyết định liệu nguồn điện mới có thể được khai thác và truyền đi hay không. Ngày 4/11, UBND tỉnh Điện Biên và Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) tổ chức hội nghị bàn về cung ứng điện, đầu tư lưới điện, giải tỏa công suất và phối hợp vận hành với các chủ đầu tư thủy điện. Đây là cuộc bàn việc cấp thiết: nguồn điện Điện Biên đang có dư địa phát triển, nhưng hạ tầng truyền tải chưa theo kịp. Tỉnh hiện có 24 nhà máy thủy điện hòa lưới, tổng công suất hơn 334 MW; đến năm 2028 dự kiến triển khai 27 dự án năng lượng, công suất 1.303 MW. Nếu thiếu đường truyền, quy mô nguồn điện lớn hơn không đồng nghĩa với khả năng cung cấp hiệu quả hơn.
Nhu cầu tăng đều, còn lưới hiện hữu đã chạm giới hạn
Sức ép không chỉ đến từ các dự án mới. Công suất cực đại của tỉnh tăng từ 76 MW lên 98 MW trong giai đoạn 2021–2026, còn sản lượng điện thương phẩm tăng từ hơn 276 triệu kWh năm 2021 lên gần 360 triệu kWh năm 2025, bình quân khoảng 6,79% mỗi năm; năm 2026 dự kiến vượt 388 triệu kWh. Những con số này cho thấy nhu cầu sử dụng điện đang đi lên cùng với yêu cầu phát triển kinh tế và cải thiện đời sống. Thế nhưng Điện Biên chưa có lưới truyền tải 220 kV hoặc 500 kV vận hành; hệ thống 110 kV hiện hữu chủ yếu phục vụ phụ tải và các nguồn đang hoạt động, chưa đủ giải tỏa công suất lớn. Vì vậy, điểm nghẽn không thể xử lý chỉ bằng cách bổ sung nguồn. Cần đầu tư truyền tải song hành, nếu không các nhà máy có thể bị hạn chế khả năng phát điện đúng lúc hệ thống cần.
Cam kết tiến độ phải đi cùng phối hợp vận hành
Tại hội nghị, các đại biểu cùng xem xét tình hình cung ứng, tiến độ công trình lưới điện, vướng mắc đấu nối và giải tỏa công suất; đồng thời bàn cách phối hợp giữa chính quyền, ngành điện và chủ đầu tư để giảm nguy cơ quá tải. Điện Biên và EVNNPC thống nhất kiến nghị đẩy nhanh Trạm biến áp 220 kV Điện Biên cùng đường dây 220 kV Sơn La – Điện Biên, đặt mục tiêu đóng điện trong quý I/2027. Đây là hướng đi đúng, nhưng mốc tiến độ chỉ có ý nghĩa khi thủ tục, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện được làm rõ. Các đơn vị cũng cần nâng cấp đường dây 110 kV, trạm biến áp và lưới phân phối để kết nối đồng bộ với hạ tầng mới. Với các nhà máy thủy điện, phối hợp điều độ và vận hành an toàn phải được duy trì, thay vì chỉ tập trung tháo gỡ ở khâu xây dựng.
Mở rộng lưới điện cần đem lại lợi ích đến tận hộ dân
Định hướng dài hạn là phát triển lưới truyền tải để đón đầu các dự án năng lượng, thay vì chờ nguồn mới hoàn thành rồi mới tìm cách đưa điện đi. Theo quy hoạch điều chỉnh, tổng công suất nguồn điện phân bổ trên địa bàn đến năm 2030 khoảng 2.998,93 MW, gồm thủy điện, điện gió, điện mặt trời, thủy điện tích năng và các loại hình khác. Các dự án trạm biến áp, đường dây 220 kV đã có trong quy hoạch cần được ưu tiên bố trí nguồn lực giai đoạn 2026–2030. Song hiệu quả của đầu tư không nên chỉ đo bằng công suất giải tỏa: tỉnh cũng đề nghị bố trí vốn cho công trình cấp điện nông thôn, phấn đấu hoàn thành trong năm 2027 để người dân sớm được sử dụng điện. Kết luận cần rõ ràng: phối hợp giữa địa phương và EVNNPC chỉ thành công khi hạ tầng truyền tải vừa mở đường cho nguồn điện mới, vừa nâng chất lượng tiếp cận điện của người dân.
