Phụ tải tăng, lưới điện phải theo kịp
Lưới điện Điện Biên là hệ thống công trình truyền tải và phân phối điện phục vụ sinh hoạt, sản xuất trên địa bàn, đồng thời kết nối các nhà máy để đưa công suất nguồn đến nơi tiêu thụ. Nâng cấp hệ thống này không còn là việc có thể trì hoãn: nhu cầu đang tăng nhanh hơn khả năng truyền tải hiện hữu.
Ngày 4/11, UBND tỉnh Điện Biên và Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) tổ chức hội nghị bàn về cung ứng điện, đầu tư lưới điện và giải tỏa công suất các dự án nguồn. Giai đoạn 2021–2026, sản lượng điện thương phẩm tăng từ 276,22 triệu kWh lên khoảng 388,125 triệu kWh, bình quân 6,79% mỗi năm. Đây là dấu hiệu rõ ràng rằng áp lực không chỉ đến từ các dự án mới; nhu cầu sử dụng điện trong tỉnh cũng đang mở rộng.
Công suất cực đại tăng từ 76 MW năm 2021 lên 98 MW năm 2026, và được dự báo đạt 134 MW vào năm 2030. Với xu hướng đó, đầu tư lưới điện cần đi trước phụ tải, thay vì chờ quá tải rồi mới xử lý.
Điểm nghẽn truyền tải có thể kìm hãm nguồn mới
Điện Biên hiện có 24 nhà máy thủy điện hòa lưới, tổng công suất hơn 334 MW; đến năm 2028, tỉnh dự kiến triển khai 27 dự án năng lượng với tổng công suất 1.303 MW. Theo quy hoạch, tổng công suất nguồn điện trên địa bàn đến năm 2030 khoảng 2.998,93 MW. Nhưng nguồn điện Điện Biên sẽ khó phát huy hết tiềm năng nếu lưới truyền tải không được xây dựng đồng bộ.
Tỉnh chưa có công trình truyền tải 220 kV và 500 kV vận hành; lưới 110 kV hiện hữu chủ yếu đáp ứng phụ tải và tiếp nhận các nguồn đang hoạt động cùng một số dự án nhỏ, chưa đủ sức giải tỏa công suất lớn. Đây là nút thắt có thể khiến dự án nguồn hoàn thành mà điện vẫn không thể đưa đi hiệu quả. Tiềm năng thủy điện, điện gió, điện mặt trời và điện tích năng chỉ trở thành lợi thế thực tế khi có đường dây và trạm biến áp tương ứng.
Tại hội nghị, lãnh đạo tỉnh và EVNNPC thống nhất kiến nghị đẩy nhanh Trạm biến áp 220 kV Điện Biên và đường dây 220 kV Sơn La – Điện Biên, phấn đấu đóng điện trong quý I/2027. Mốc này cần được xem là ưu tiên triển khai, không chỉ là mục tiêu trên giấy.
Điện vùng sâu là phần không thể bỏ lại
Đầu tư lưới điện không chỉ nhằm giải tỏa công suất nhà máy. Điện lực Na Sang đã nghiệm thu, đóng điện 12 trạm biến áp trong năm 2026, đưa điện lưới quốc gia an toàn, ổn định đến gần 700 hộ dân vùng sâu, vùng xa; riêng trạm Ma Lù Thàng 1 tại xã Mường Tùng cấp điện cho 30 hộ trong tháng 10. Những dự án này nhắc rằng tiến bộ của hệ thống phải được đo cả bằng khả năng phục vụ người dân ở nơi xa lưới.
Khi có điện ổn định, các hộ được sử dụng ánh sáng và thiết bị gia dụng, trẻ em có thêm điều kiện học tập, tiếp cận thông tin. Điện cũng giúp người dân đưa máy xay xát, máy nghiền thức ăn chăn nuôi và thiết bị cơ giới vào sản xuất, giảm lao động thủ công, cải thiện năng suất và từng bước nâng thu nhập. Vì vậy, điện vùng sâu không nên bị xem là phần việc phụ sau các dự án truyền tải lớn.
Tỉnh và ngành điện đề nghị bố trí nguồn lực cho các công trình cấp điện nông thôn, phấn đấu hoàn thành trong năm 2027. Song song đó, các tuyến 110 kV, trạm biến áp và lưới phân phối cần được rà soát, nâng cấp để kết nối đồng bộ với hệ thống truyền tải mới; các công trình 500 kV cũng cần hoàn thiện thủ tục, hướng tuyến và giải phóng mặt bằng.
Tiến độ phải gắn với phối hợp và trách nhiệm
Thách thức của Điện Biên không phải thiếu dự án hay thiếu tiềm năng, mà là làm cho nguồn, lưới truyền tải và lưới phân phối cùng sẵn sàng. Nếu mỗi khâu chạy theo một tiến độ riêng, hệ thống sẽ tiếp tục chịu áp lực kép: phụ tải tăng trong khi công suất mới bị hạn chế khả năng đưa lên lưới.
Bước tiếp theo cần tập trung nguồn lực cho các công trình 220 kV đã được thống nhất, đồng thời đẩy nhanh thủ tục đầu tư tuyến 500 kV Lai Châu – Điện Biên và chuẩn bị phương án hướng tuyến, giải phóng mặt bằng. Ngành điện, chính quyền và chủ đầu tư nhà máy cũng cần phối hợp rà soát khả năng giải tỏa công suất từng khu vực, thay vì chỉ xử lý từng dự án riêng lẻ.
Điện Biên đang có cả nhu cầu tiêu thụ tăng và cơ hội phát triển nguồn năng lượng mới. Kết quả sẽ phụ thuộc vào việc biến các cam kết tiến độ thành công trình vận hành đúng hạn, đồng thời tiếp tục đưa điện đến những hộ còn ở xa lưới. Đầu tư đồng bộ, từ đường dây truyền tải đến điện nông thôn, mới là cách bảo đảm tăng trưởng nguồn điện đi cùng lợi ích thiết thực cho người dân.
