Nhu cầu tăng nhanh, hạ tầng phải theo kịp
Lưới điện Điện Biên là hệ thống đường dây và trạm biến áp đưa điện đến người dân, doanh nghiệp, đồng thời kết nối các nhà máy với mạng lưới quốc gia; năng lực của hệ thống này quyết định tỉnh vừa cấp điện ổn định vừa khai thác được nguồn năng lượng mới. Ngày 4/11, UBND tỉnh Điện Biên và Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) tổ chức hội nghị bàn về cung ứng điện, đầu tư lưới và giải tỏa công suất các dự án nguồn. Đây không chỉ là cuộc họp kỹ thuật: nó cho thấy bài toán điện của tỉnh đang chuyển từ đáp ứng phụ tải hiện hữu sang chuẩn bị cho nhu cầu và nguồn phát lớn hơn.
Giai đoạn 2021–2026, điện thương phẩm tăng từ 276,22 triệu kWh lên khoảng 388,125 triệu kWh, bình quân 6,79% mỗi năm. Công suất cực đại cũng tăng từ 76 MW lên 98 MW. Đà tăng này khiến cung ứng điện Điện Biên đòi hỏi kế hoạch dài hạn, không thể dựa mãi vào các hạng mục hiện có. Theo quy hoạch, tổng công suất nguồn điện trên địa bàn đến năm 2030 khoảng 2.998,93 MW. Muốn con số quy hoạch trở thành năng lực phục vụ sản xuất và đời sống, lưới điện phải được đầu tư đồng bộ, đúng tiến độ.
Nút thắt lớn nhất nằm ở đường truyền tải
Điện Biên hiện chưa có công trình truyền tải 220 kV và 500 kV vận hành; lưới 110 kV chủ yếu phục vụ phụ tải và tiếp nhận các nguồn đang hoạt động, nhưng chưa đủ sức giải tỏa những nguồn lớn. Vì thế, phát triển nhà máy mà chậm làm đường dây và trạm biến áp sẽ tạo ra nghịch lý: có điện năng tiềm năng nhưng thiếu khả năng đưa điện đi. Đây là điểm nghẽn không thể khắc phục chỉ bằng điều độ tốt hơn.
Tỉnh hiện có 24 nhà máy thủy điện hòa lưới, tổng công suất hơn 334 MW; đến năm 2028 dự kiến triển khai 27 dự án năng lượng với tổng công suất 1.303 MW. Quy mô dự án mới càng làm rõ sự lệch pha giữa nguồn và lưới. Các bên tại hội nghị đã bàn cách phối hợp giữa ngành điện, chính quyền và chủ đầu tư để tháo gỡ vướng mắc đấu nối, vận hành an toàn và hạn chế quá tải. Nhưng phối hợp chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng công trình truyền tải đủ năng lực.
Đẩy nhanh công trình lớn, không bỏ quên nông thôn
Ưu tiên trước mắt là đẩy nhanh đường dây 220 kV Sơn La – Điện Biên và Trạm biến áp 220 kV Điện Biên, với mục tiêu đóng điện trong quý I/2027. Tỉnh cũng đề nghị sớm hoàn tất thủ tục đầu tư, khởi công Trạm biến áp 500 kV và đường dây 500 kV Lai Châu – Điện Biên. Những mốc này cần được chuyển thành tiến độ thực hiện rõ ràng, bởi mỗi lần chậm trễ đều kéo dài tình trạng nguồn mới khó đấu nối, trong khi phụ tải tiếp tục tăng.
Đầu tư lưới điện không chỉ nhằm giải tỏa nguồn và đón các dự án năng lượng; nó còn phải đưa điện đến những cộng đồng chưa được phục vụ đầy đủ. Tỉnh đề nghị EVNNPC bố trí nguồn lực cho các công trình cấp điện nông thôn, phấn đấu hoàn thành trong năm 2027 để người dân sớm được sử dụng điện. Với địa bàn có vùng sâu, vùng xa và biên giới, tiêu chí thành công không thể chỉ là công suất được đấu nối, mà còn là khả năng tiếp cận điện ổn định của người dân.
Lưới điện sẽ quyết định giá trị của tiềm năng
Điện Biên có dư địa phát triển thủy điện và các nguồn năng lượng khác, nhưng tiềm năng chỉ thành lợi ích kinh tế khi có lưới truyền tải đủ sức kết nối và vận chuyển điện. Bởi vậy, tiến độ công trình 220 kV và chuẩn bị tuyến 500 kV cần được xem là điều kiện nền tảng, không phải phần việc đi sau các dự án nguồn. Cùng lúc, nâng cấp lưới 110 kV, trạm biến áp và mạng phân phối sẽ giúp hệ thống mới kết nối liền mạch với nhu cầu hiện tại.
Kết luận, hướng đi đúng là phát triển đồng bộ nguồn, truyền tải và cấp điện nông thôn. Nếu chỉ thúc đẩy nhà máy mà không tháo nút thắt lưới, Điện Biên sẽ khó khai thác hết nguồn điện Điện Biên và giảm rủi ro quá tải. Nếu tập trung đúng vào các công trình trọng điểm, hạ tầng vừa có thể đón dự án năng lượng, vừa phục vụ phụ tải đang tăng và mở rộng khả năng tiếp cận điện. Thước đo cuối cùng phải là nguồn điện được đưa đến nơi cần dùng, an toàn và đúng lúc.
