Lưới điện phải đi trước nguồn điện
Lưới điện Điện Biên là hệ thống hạ tầng đưa điện đến hộ dân, cơ sở sản xuất và kết nối các nhà máy phát điện với hệ thống điện quốc gia; năng lực của nó quyết định nguồn điện có thể được sử dụng và truyền đi đến đâu. Vì vậy, mở rộng nguồn mà không nâng cấp lưới truyền tải sẽ khiến tiềm năng năng lượng khó chuyển thành lợi ích kinh tế.
Sáng 4/11, Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) phối hợp với UBND tỉnh Điện Biên tổ chức hội nghị bàn về cung ứng điện, đầu tư lưới điện, phát triển và giải tỏa nguồn điện, đồng thời phối hợp vận hành với các chủ đầu tư thủy điện. Cuộc họp đặt đúng trọng tâm: phối hợp giữa ngành điện, chính quyền và nhà đầu tư phải theo kịp cả nhu cầu phụ tải lẫn tiến độ các nhà máy.
Áp lực đã hiện rõ. Giai đoạn 2021–2026, công suất cực đại tăng từ 76 MW lên 98 MW, bình quân khoảng 5,3% mỗi năm; điện thương phẩm tăng từ hơn 276 triệu kWh năm 2021 lên gần 360 triệu kWh năm 2025 và ước vượt 388 triệu kWh năm 2026. Đây không còn là bài toán hạ tầng của riêng ngành điện: chất lượng cung cấp điện sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng sản xuất và dịch vụ của tỉnh.
Điểm nghẽn truyền tải đang giới hạn tiềm năng
Điện Biên có 24 nhà máy thủy điện đã hòa lưới, tổng công suất hơn 334 MW; đến năm 2028, tỉnh dự kiến triển khai 27 dự án năng lượng với tổng công suất 1.303 MW. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh phân bổ gần 3.000 MW nguồn điện cho địa bàn đến năm 2030. Quy mô này mở ra cơ hội đáng kể, nhưng chỉ khi đường dây và trạm biến áp đủ sức tiếp nhận, đưa công suất ra khỏi nơi phát điện.
Hiện tỉnh chưa có lưới truyền tải 220 kV và 500 kV vận hành; lưới 110 kV vừa cấp điện cho phụ tải, vừa truyền tải công suất các nhà máy, nhưng chưa đủ khả năng giải tỏa những nguồn lớn. Đây là điểm nghẽn cần được nhìn nhận như một giới hạn phát triển, chứ không phải hạng mục có thể xử lý sau khi nhà máy hoàn thành.
Hướng đầu tư đã được nêu rõ: đẩy nhanh đường dây 220 kV Sơn La – Điện Biên và Trạm biến áp 220 kV Điện Biên, đồng thời thúc đẩy thủ tục cho trạm và đường dây 500 kV Lai Châu – Điện Biên. Theo báo cáo đến cuối tháng 10/2026, đường dây 220 kV Sơn La – Điện Biên hoàn thành khoảng 78% khối lượng, còn trạm biến áp đạt khoảng 40%. Tiến độ này có ý nghĩa hơn một con số xây dựng: sớm đưa công trình vào vận hành sẽ giảm áp lực lên lưới 110 kV và tăng khả năng giải tỏa công suất.
Hạ tầng đồng bộ gắn với tăng trưởng và an ninh năng lượng
Nhu cầu điện tăng không chỉ đến từ các nhà máy phát điện. Công suất cực đại của tỉnh được dự báo đạt khoảng 134 MW vào năm 2030 theo số liệu tại hội nghị; một kịch bản tăng trưởng cao tính đến phụ tải khoảng 289 MW khi các khu, cụm công nghiệp và dự án sản xuất, kinh doanh đi vào hoạt động. Sự khác biệt giữa các kịch bản nhắc rằng quy hoạch cần bám sát tiến độ phát triển thực tế, thay vì dựa vào một con số duy nhất.
Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và yêu cầu cung ứng điện cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, đầu tư đồng bộ nguồn và lưới điện tại Điện Biên có ý nghĩa vượt khỏi phạm vi địa phương. Nguồn điện chỉ đóng góp cho hệ thống khi có đường truyền tải phù hợp; ngược lại, lưới điện mới cũng cần nguồn và nhu cầu sử dụng đủ rõ để phát huy hiệu quả.
EVNNPC cho biết giai đoạn 2021–2025, các dự án lưới điện 110 kV được triển khai với tổng mức đầu tư gần 437 tỷ đồng, cùng hơn 393 tỷ đồng dành cho lưới phân phối. Đây là nền tảng cần được nối tiếp bằng các công trình truyền tải trọng điểm, thay vì xem đầu tư phân phối và truyền tải là hai việc tách rời.
Hiệu quả phải đến được từng hộ dân
Một kế hoạch điện chỉ có ý nghĩa khi vừa giải tỏa được công suất nhà máy, vừa cải thiện dịch vụ cho người dân. Hiện trên 3% số hộ ở Điện Biên chưa được sử dụng điện lưới quốc gia; tỉnh đặt mục tiêu đưa tỷ lệ hộ được sử dụng điện lên trên 99% vào năm 2028, ưu tiên vùng sâu, vùng xa và khu vực biên giới. Khoảng cách địa lý và địa hình phức tạp khiến đầu tư lưới phân phối vẫn là phần việc thiết yếu, song hành với các đường dây cao áp.
Trong giai đoạn 2026–2030, Công ty Điện lực Điện Biên dự kiến triển khai 40 hạng mục lưới trung, hạ áp, xây mới và cải tạo khoảng 68 km đường dây trung áp, 170 km đường dây hạ áp, đồng thời bổ sung khoảng 69 trạm biến áp phân phối. Các hạng mục này hướng tới tăng độ tin cậy cung cấp điện cho khu, cụm công nghiệp và cải thiện chất lượng điện ở nơi phụ tải phân tán.
Về tiến độ gần, EVNNPC đề nghị Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia đẩy nhanh đường dây 220 kV Sơn La – Điện Biên và Trạm biến áp 220 kV Điện Biên, phấn đấu đóng điện trong quý I/2027; các công trình cấp điện nông thôn được đề nghị hoàn thành trong năm 2027. Kết quả sẽ phụ thuộc vào phối hợp tháo gỡ thủ tục, mặt bằng và triển khai đúng hạn. Điện Biên có tiềm năng nguồn điện lớn, nhưng để tiềm năng ấy hỗ trợ tăng trưởng và an ninh năng lượng, lưới truyền tải phải được xây dựng đồng bộ và lợi ích phải đến được cả doanh nghiệp lẫn hộ dân.
