Khi con đường đến lớp trở thành rào cản
Trường nội trú vùng cao là nơi học sinh được học tập, ăn ở và nhận sự chăm sóc thường xuyên ngay tại trường, qua đó giảm trở ngại do khoảng cách, địa hình và hoàn cảnh gia đình. Với nhiều học sinh vùng núi, đây không phải lựa chọn tiện nghi mà là điều kiện thiết thực để việc học không bị đứt quãng.
Ở Chợ Đồn, Nguyễn Hoàng Thương phải đi hơn 30 km từ nhà đến trường, trong khi gia đình thuộc diện cận nghèo. Tại Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Chợ Đồn, em có bữa ăn, chỗ nghỉ, thời gian ôn bài cùng bạn và sự hướng dẫn của giáo viên. Kết quả học tập tiến bộ, Thương đạt danh hiệu học sinh xuất sắc ba năm liên tiếp.
Câu chuyện ấy cho thấy đường xa không chỉ làm mất thời gian; nó có thể bào mòn cơ hội học tập khi gia đình thiếu điều kiện đưa đón hoặc hỗ trợ con em. Nội trú giúp tháo gỡ một phần rào cản đó, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở việc bảo đảm học sinh có nhịp sinh hoạt ổn định và người lớn đồng hành mỗi ngày.
Từ bỡ ngỡ đến cảm giác thuộc về
Gần hai tháng sau khai giảng năm học 2026–2027, Mang Ngọc Nhi, học sinh lớp 10 người Chơ Ro ở xã Suối Kiết, Lâm Đồng, đã thấy căn phòng ký túc xá từng xa lạ trở nên thân thuộc. Ngày đầu xa nhà, em được cha mẹ đưa đến trường, cùng sắp xếp đồ dùng và dặn dò phải học tốt, hòa đồng với bạn bè.
Sự thích nghi không đến ngay lập tức. Nguyễn Thị Thúy Nhiên, học sinh người Raglai từ xã Phan Sơn, từng bỡ ngỡ trước trường mới và bạn mới; sau thời gian cùng ăn, cùng ở, em dần hòa nhập. Với học sinh dân tộc thiểu số lần đầu sống xa gia đình, ký túc xá vì thế vừa là nơi ở vừa là không gian hình thành tình bạn và cảm giác an toàn.
Trường PTDTNT tỉnh Lâm Đồng, khu vực phía Đông, hiện có 27 lớp với 952 học sinh thuộc gần 14 dân tộc thiểu số. Bốn khu ký túc xá có tổng cộng 150 phòng, sức chứa khoảng 1.000 học sinh; nhà ăn cũng đáp ứng khoảng 1.000 chỗ. Cơ sở vật chất quan trọng, nhưng sự theo sát của giáo viên chủ nhiệm và các bộ phận nhà trường mới giúp các em vượt qua những ngày đầu xa nhà.
Đời sống nội trú dạy cả những điều ngoài sách vở
Ở Xuân Lạc, Hoàng Văn Trường, học sinh lớp 9, sống cách trường hơn 14 km. Đường quanh co, đồi dốc và kinh tế gia đình khó khăn khiến việc đi lại mỗi ngày có thể cản trở việc học. Sống tại Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS Xuân Lạc giúp em có thêm thời gian học tập, kết bạn và tham gia sinh hoạt cùng các bạn.
Đời sống nội trú cũng buộc học sinh tập tự lo những việc trước đây thường nhờ cha mẹ: sắp xếp đồ dùng, phơi quần áo, giữ gìn chỗ ở và tuân thủ thời gian biểu. Trường cho biết Xuân Lạc hiện có hơn 300 học sinh, phần lớn là con em dân tộc Mông. Với học sinh nhỏ tuổi như Mã Thị Hồng Nguyệt, nỗi nhớ nhà ban đầu được dịu đi nhờ bạn bè trò chuyện và giáo viên hướng dẫn cả trong học tập lẫn sinh hoạt.
Đây là một phần thiết yếu của việc học, không phải việc bên lề. Sống tập thể giúp học sinh vùng núi biết tự chăm sóc bản thân, chia sẻ không gian chung và chủ động hơn với bài vở. Nhà trường vì thế không chỉ rút ngắn quãng đường đến lớp mà còn tạo môi trường để các em trưởng thành từng ngày.
Điểm tựa cần được duy trì và mở rộng
Từ Lâm Đồng, Chợ Đồn đến Xuân Lạc, các câu chuyện cùng chỉ ra một điều: trường nội trú phát huy tác dụng khi chăm sóc học sinh như một chỉnh thể, từ bữa ăn, giấc ngủ đến việc học và thích nghi tâm lý. Với những em sống xa nhà, sự hiện diện của giáo viên ngoài giờ lên lớp có thể quyết định việc các em có đủ vững vàng để tiếp tục theo học hay không.
Một số trường ở khu vực biên giới và miền núi đang được sắp xếp, xây dựng theo mô hình nhiều cấp học và triển khai chính sách nội trú mới từ năm học này. Hướng đi ấy cần đi cùng cơ sở vật chất phù hợp và sự hỗ trợ sát với nhu cầu từng địa phương; chính sách chỉ có ý nghĩa khi học sinh ở xa hoặc gia đình khó khăn thực sự có chỗ học, chỗ ở và người chăm sóc.
Nhà trường tại Lâm Đồng tiếp tục theo sát học sinh, nhất là lớp 10, để hỗ trợ các em làm quen đời sống nội trú. Ở Xuân Lạc, trường mong sớm được đầu tư thêm cơ sở vật chất để đón học sinh có nhu cầu, đặc biệt là các em ở xa hoặc thuộc gia đình khó khăn. Mở rộng điểm tựa này không chỉ là thêm phòng ở: đó là cách giữ cho cánh cửa đến lớp luôn mở.
