Từ giao thương sang cùng tạo giá trị
Chuỗi giá trị Việt Nhật là mạng lưới trong đó doanh nghiệp hai nước kết nối thương mại, đầu tư, công nghệ và sản xuất để cùng tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn. Đây nên là thước đo tiến triển của quan hệ kinh tế song phương, thay vì chỉ nhìn vào lượng hàng hóa trao đổi.
Thương mại và đầu tư đã được xác định là trụ cột quan trọng, tạo động lực cho quan hệ Việt Nam - Nhật Bản phát triển toàn diện và bền vững. Quy mô giao thương tăng là tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ nếu doanh nghiệp trong nước chỉ đứng ở khâu cung ứng nguyên liệu hoặc gia công đơn giản. Thách thức đáng chú ý là biến những kết nối hiện có thành đơn hàng dài hạn, năng lực công nghệ và sự tham gia thực chất của doanh nghiệp Việt vào mạng lưới sản xuất Nhật Bản.

Thương mại mở cửa, đầu tư tạo chiều sâu
Cơ cấu hàng hóa hai chiều có tính bổ trợ: Việt Nam bán sang Nhật Bản dệt may, thủy sản, nông sản, đồ gỗ và một số mặt hàng công nghiệp; còn máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên vật liệu từ Nhật phục vụ sản xuất trong nước. Quan hệ thương mại Việt Nhật vì thế có thể trở thành nền tảng cho liên kết sản xuất, chứ không dừng ở mua bán thành phẩm.
Năm 2025, thương mại song phương đạt khoảng 51,4 tỷ USD, tăng hơn 11% so với năm trước; trong chín tháng đầu năm 2026, con số này đạt khoảng 44 tỷ USD, tăng khoảng 15% so với cùng kỳ. Đến hết tháng 7/2026, vốn đầu tư Nhật Bản đăng ký mới và điều chỉnh lũy kế đạt khoảng 80,3 tỷ USD, đứng thứ ba trong số 153 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư tại Việt Nam. Những con số này có ý nghĩa lớn nhất khi vốn đầu tư kéo theo nhà cung ứng nội địa, chuyển giao kỹ thuật và đơn hàng ổn định.
Cơ hội có thật, nhưng tiêu chuẩn là điều kiện vào cửa
Xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Nhật mở thêm cơ hội cho Việt Nam ở linh kiện điện tử, cơ khí chính xác, phụ tùng ô tô, thiết bị công nghiệp và vật liệu mới. Tiềm năng cũng trải rộng sang nông sản chế biến, năng lượng sạch, bán dẫn, chuyển đổi số và logistics. Tuy vậy, cơ hội không tự chuyển thành hợp đồng: nhà cung ứng phải chứng minh chất lượng ổn định, năng lực truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu môi trường và duy trì uy tín kinh doanh.
Đây là điểm cần nhìn thẳng: doanh nghiệp Việt không thể chỉ dựa vào chi phí cạnh tranh để chen sâu vào chuỗi cung ứng. Muốn giữ vị trí, họ cần đầu tư vào công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng giao hàng đều đặn. Khi thương mại gắn với đầu tư, chuyển giao công nghệ và công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp trong nước có cơ hội tăng năng suất, nâng giá trị sản phẩm và bớt lệ thuộc vào gia công đơn giản.
Liên kết phải đem lại lợi ích cụ thể
Liên kết chuỗi giá trị chỉ có sức thuyết phục khi tạo thay đổi trong đời sống kinh tế: doanh nghiệp Việt có thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm, tiếp cận nhà nhập khẩu, hệ thống bán lẻ và đối tác sản xuất Nhật Bản, đồng thời hiểu rõ hơn yêu cầu kỹ thuật và xu hướng tiêu dùng để điều chỉnh kinh doanh. Người lao động cũng có thể hưởng lợi từ hợp tác đào tạo và cơ hội thực tập, việc làm tại Nhật Bản, như các chương trình kết nối doanh nghiệp với sinh viên.
Bước tiếp theo nên là chuyển từ kết nối thương mại sang hợp tác sâu hơn về đầu tư, công nghệ và chuỗi giá trị. Cơ quan xúc tiến thương mại có thể tiếp tục quảng bá sản phẩm và kết nối doanh nghiệp; còn doanh nghiệp cần dùng những cuộc gặp đó để xây dựng quan hệ cung ứng lâu dài, thay vì dừng ở hoạt động giới thiệu. Hợp tác Việt Nhật sẽ bền hơn khi đối tác cùng chia sẻ tiêu chuẩn, tri thức và trách nhiệm nâng cao năng lực sản xuất.
Kết luận: thương mại mở lối, đầu tư tạo chiều sâu, còn năng lực của doanh nghiệp quyết định mức độ gắn kết. Nếu hai bên biến cơ hội thành sản xuất chung, chuyển giao công nghệ và đơn hàng có giá trị cao hơn, chuỗi giá trị Việt Nhật sẽ đem lại lợi ích thiết thực thay vì chỉ là mục tiêu trên giấy.






