Liên kết sản xuất là chiếc cầu giữa ruộng vườn và thị trường
Liên kết sản xuất nông nghiệp là cách nông dân phối hợp với hợp tác xã hoặc đơn vị tiêu thụ để tổ chức mùa vụ, tiếp cận vật tư và kỹ thuật, rồi đưa sản phẩm đến người mua theo một đầu mối. Ở Cẩm Giàng, mô hình này đang cho thấy giá trị rõ nhất ở việc giảm rủi ro không bán được hàng khi thu hoạch.
Từ tháng 5-2025, mô hình chuối tiêu hồng tại xã có khoảng 20ha đang cho thu hoạch, với khoảng 120 hộ tham gia liên kết. Hợp tác xã Nông nghiệp sạch Việt Nam cung ứng giống, phân bón, hướng dẫn kỹ thuật và thu mua sản phẩm. Quy mô ấy cho thấy hợp tác xã nông nghiệp không chỉ là nơi gom hàng: khi đứng ra tổ chức các khâu đầu vào lẫn tiêu thụ, hợp tác xã giúp người trồng bớt phải tự xoay xở từng việc.
Điểm đáng chú ý không phải chỉ là sản lượng tăng, mà là thay đổi trong cách nông dân tính toán mùa vụ. Có đầu mối thu mua, họ có cơ sở để duy trì hoặc mở rộng diện tích thay vì chờ đến lúc thu hoạch mới tìm người mua.
Chuối và dưa chuột: đầu ra ổn định tạo khác biệt
Trường hợp gia đình ông Đinh Quang Thú cho thấy vì sao bao tiêu có sức nặng với quyết định sản xuất. Năm đầu tham gia mô hình, gia đình thu hoạch khoảng 30 tấn chuối, bán với giá 4.000 đồng/kg và thu về khoảng 120 triệu đồng; thấy hiệu quả, năm 2026 ông mở rộng thêm 1.400m². Những con số này là kết quả của một hộ cụ thể, không phải lời bảo đảm rằng mọi hộ sẽ đạt mức tương tự.
Quy mô chung cũng tăng: hợp tác xã tiêu thụ khoảng 300 tấn chuối cho người dân trong xã năm 2025, còn sản lượng năm 2026 được ước đạt gần 1.000 tấn. Người trồng vẫn cần một cam kết mà con số sản lượng không thể thay thế: ông Thú mong giá thu mua được duy trì ổn định để gia đình tiếp tục gắn bó với cây chuối.
Dưa chuột cho thấy liên kết không chỉ hợp với cây trồng dài ngày. Ở thôn Hà Vị, gia đình bà Triệu Thị Trịnh trồng 800m² theo hợp đồng với Hợp tác xã Tài Lộc; mỗi vụ, sau chi phí, gia đình lãi khoảng 16–17 triệu đồng và duy trì sản xuất 3–4 vụ mỗi năm nhờ có đầu ra.
Tổ chức sản xuất mới là nền cho nông sản an toàn
Kết nối người mua là cần thiết, nhưng tự nó chưa chứng minh sản phẩm an toàn. Muốn đáp ứng yêu cầu chất lượng, chuỗi cần tổ chức sản xuất từ đầu: thống nhất giống và vật tư, hướng dẫn kỹ thuật, theo dõi chăm sóc, rồi thu mua sản phẩm. Tại Cẩm Giàng, hợp tác xã Tài Lộc cung ứng giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời thu mua toàn bộ dưa chuột sau thu hoạch. Vai trò này tạo điều kiện để quy trình bớt manh mún, dù thông tin hiện có chưa nêu tiêu chuẩn chứng nhận hay cơ chế kiểm nghiệm cụ thể.
Đó là điểm cần phân biệt khi bàn về nông sản an toàn: có hợp đồng và đầu mối tiêu thụ là nền tảng tổ chức, không nên xem như bằng chứng chất lượng đã được xác nhận. Doanh nghiệp phân phối có thể mở rộng khả năng tiếp cận thị trường, nhưng nếu thiếu quy chuẩn rõ ràng và giám sát xuyên suốt thì việc chuyển hàng qua thêm một khâu không tự làm sản phẩm an toàn hơn.
Ở cấp xã, 13 hợp tác xã đang hoạt động, chủ yếu trong nông, lâm nghiệp, liên kết với hơn 300 hộ. Mạng lưới này có ý nghĩa vì kết hợp hỗ trợ kỹ thuật với thu mua; bước kế tiếp nên là củng cố kỷ luật sản xuất và minh bạch yêu cầu chất lượng, thay vì chỉ chạy theo sản lượng.
Đầu ra bền vững cần cả tổ chức lẫn cam kết thị trường
Mô hình Cẩm Giàng cho thấy hợp tác xã có thể giải quyết bài toán gần nhất của nông dân: ai cung cấp đầu vào, ai hướng dẫn canh tác và ai thu mua khi đến vụ. Đây là lợi thế thiết thực so với việc từng hộ tự tìm thương lái, nhất là với sản phẩm cần thu hoạch theo thời điểm.
Tuy nhiên, đầu ra nông sản ổn định không chỉ là có người mua hôm nay. Người trồng cần giá thu mua đủ dự đoán để quyết định đầu tư; hợp tác xã cần năng lực điều phối sản lượng và duy trì hướng dẫn kỹ thuật; còn đơn vị phân phối cần yêu cầu chất lượng rõ ràng để tạo niềm tin cho người mua. Các nguồn thông tin hiện có không xác nhận một mô hình doanh nghiệp phân phối cụ thể đang phối hợp với nông dân và hợp tác xã tại Cẩm Giàng, nên không thể coi đó là kết quả đã hình thành ở địa phương.
Kết luận: hợp tác xã là điểm tựa phù hợp để tổ chức liên kết sản xuất và giảm nỗi lo đầu ra trước mắt. Muốn nông sản an toàn đi xa hơn, chuỗi cần tiến thêm từ thu mua sang quản lý chất lượng có quy trình, trách nhiệm và cam kết thị trường rõ ràng.
