IPHM thay đổi cách làm rau từ gốc
Canh tác IPHM là phương thức quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp, kết hợp chăm đất, theo dõi hệ sinh thái đồng ruộng và ưu tiên biện pháp sinh học để kiểm soát sâu bệnh, hướng tới nông sản an toàn. Tại Ứng Hòa, đây không chỉ là một bộ kỹ thuật mới mà còn là lời nhắc rằng rau an toàn bắt đầu từ cả quá trình sản xuất, không phải ở khâu kiểm tra cuối cùng. Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Ứng Hòa phối hợp Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội tổ chức lớp huấn luyện IPHM với 30 học viên, đưa nông dân xuống ruộng thực hành và đánh giá từng giải pháp. Bẫy dính vàng, hoa ven bờ ruộng, phân hữu cơ sinh học và việc bảo vệ thiên địch giúp người trồng quan sát ruộng đồng kỹ hơn, thay vì mặc định phun thuốc là cách xử lý đầu tiên. Giá trị lớn nhất của mô hình nằm ở sự đổi thay trong tư duy ấy.
Hiệu quả cần được nhìn cả ngoài con số năng suất
Thử nghiệm ở Ứng Hòa cho thấy chuyển đổi sang cách làm thân thiện môi trường không phải lúc nào cũng làm năng suất tăng ngay. Trên dưa chuột, công thức dùng phân hữu cơ dự kiến đạt 2.575 kg mỗi sào, thấp hơn mức 2.643 kg của cách canh tác đối chứng; đổi lại, mật độ thiên địch đạt 1,2 con mỗi cây, so với 0,2 con ở ruộng đối chứng. Bẫy dính vàng cũng giúp giảm hai lần phun thuốc trong thử nghiệm. Những kết quả này không nên được giản lược thành một cuộc so kè sản lượng. Ít sâu bệnh, đất tốt hơn và giảm phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật là lợi ích dài hạn, nhưng người nông dân vẫn phải cân nhắc rủi ro khi thu nhập phụ thuộc từng vụ. Vì vậy, mở rộng IPHM cần đi cùng hướng dẫn tại ruộng, theo dõi hiệu quả thực tế và đầu ra đủ ổn định để nông hộ có thể kiên trì.
Chất lượng phải đi cùng khả năng nhận diện
Người mua ngày càng cần biết thực phẩm được làm ra thế nào, có an toàn không và đến từ đâu. Bởi vậy, canh tác tốt là điều kiện cần, còn tiêu chuẩn chất lượng, nhãn hiệu và truy xuất nguồn gốc mới giúp niềm tin đi theo sản phẩm đến điểm bán. Với nông sản Hà Nội, thương hiệu nông sản không thể chỉ là logo bắt mắt: nó phải đại diện cho chất lượng ổn định và quy trình có thể kiểm chứng. Gạo hữu cơ Đồng Phú cho thấy hướng đi này có thể tạo khác biệt. Sau khi áp dụng quy trình đạt tiêu chuẩn và triển khai truy xuất nguồn gốc, sản phẩm tiếp cận hệ thống siêu thị và cửa hàng thực phẩm sạch; giá bán ổn định, cao hơn khoảng 20% so với trước. Thành phố hiện có hơn 100 nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận cho nông, lâm, thủy sản. Số lượng ấy là nền tảng, nhưng sức cạnh tranh phụ thuộc vào việc mỗi thương hiệu có giữ đúng cam kết hay không.
Nối IPHM với thương hiệu để tăng giá trị
Muốn rau an toàn tạo được giá trị cao hơn, Hà Nội cần nối liền ba khâu: sản xuất có trách nhiệm, kiểm soát chất lượng và nhận diện đáng tin cậy. Nếu IPHM chỉ dừng ở mô hình trình diễn, còn sản phẩm bán ra không có thông tin rõ ràng, người tiêu dùng khó phân biệt nông sản được làm theo quy trình tốt với hàng hóa thông thường. Ngược lại, thương hiệu thiếu nền tảng canh tác và kiểm soát thì cũng khó giữ uy tín lâu dài. Sau thử nghiệm, Ứng Hòa dự kiến rút kinh nghiệm để mở rộng diện tích IPHM; các hợp tác xã tiếp tục hướng dẫn hộ dân duy trì biện pháp hiệu quả và chỉ dùng thuốc bảo vệ thực vật khi thực sự cần thiết. Thành phố cũng định hướng ứng dụng khoa học, công nghệ xuyên suốt từ chọn giống đến bảo quản, chế biến. Đây là hướng đi đúng, nhưng cần gắn với truy xuất nguồn gốc và liên kết tiêu thụ. Chỉ khi quy trình xanh chuyển thành lời cam kết có thể kiểm chứng, thương hiệu nông sản mới giúp nông dân tăng giá trị và đứng vững trên thị trường.
