Windows vẫn dẫn đầu nhưng chiếc ghế vương miện đã bắt đầu lung lay
Hiện tượng “Windows mất thị phần” mô tả việc hệ điều hành máy tính của Microsoft vẫn thống trị nhưng không còn giữ được khoảng cách áp đảo, khi người dùng dần chuyển sang Mac và Linux do giá linh kiện tăng, cấu hình bị cắt giảm và các lựa chọn thay thế trở nên dễ tiếp cận hơn. Theo dữ liệu mới nhất, Windows chiếm 71,18% thị phần hệ điều hành máy tính toàn cầu trong tháng 7, mức thấp nhất trong 12 tháng qua. Trước đây con số này từng lên tới khoảng 80%, nên việc rơi xuống vùng hơn 70% không chỉ là biến động thống kê mà là dấu hiệu cho thấy người dùng đã có nhiều lựa chọn thực tế hơn, thay vì mặc định gắn bó với Windows vì yếu tố chi phí. Windows vẫn có hệ sinh thái phần mềm, game và thiết bị ngoại vi khổng lồ, nhưng lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, lợi thế “có mặt trên hầu hết mọi máy” không còn bảo đảm vị thế tuyệt đối.
Laptop Windows tăng cấu hình, ôm AI nhưng lại mắc kẹt vì giá linh kiện
Trong vài năm gần đây, laptop Windows thay đổi rất nhanh: từ máy mỏng nhẹ văn phòng, gaming hiệu năng cao, màn hình OLED đẹp mắt tới thiết bị 2 trong 1 cảm ứng và các mẫu AI PC dùng chip đời mới. Đó là nỗ lực trực diện để giữ người dùng ở lại trong hệ sinh thái Windows, nhất là khi Microsoft cùng các hãng PC liên tục quảng bá “kỷ nguyên AI” trên máy tính cá nhân, yêu cầu NPU mạnh và nhiều bộ nhớ hơn. Vấn đề nằm ở chỗ thị trường laptop 2026 chịu tác động nặng nề từ cuộc khủng hoảng giá linh kiện: DRAM và SSD được dự báo tăng khoảng 130% vào cuối năm, khiến giá PC trung bình tăng 17% và lượng máy xuất xưởng giảm 10,4%. Khi chi phí bộ nhớ tăng, laptop phổ thông – vốn là sân nhà lâu nay của Windows – phải quay lại cấu hình 8GB RAM và SSD dung lượng thấp, thậm chí ngay cả trên dòng Surface mang thương hiệu Microsoft. Windows từng thắng vì một chiếc máy giá thấp vẫn mang lại trải nghiệm “đủ tốt”, nhưng khi cùng số tiền đó giờ chỉ mua được cấu hình bị cắt giảm, lợi thế quen thuộc biến thành điểm yếu.
MacBook tiến xuống phân khúc phổ thông, giữ chân bằng trải nghiệm chứ không bằng bảng thông số
Trong khi laptop Windows phải lùi cấu hình để giữ giá, Apple lại lựa chọn bước đi ngược chiều: kéo Mac xuống gần phân khúc phổ thông. MacBook Neo ra mắt vào tháng 3/2026 với giá từ USD 599 (approx. ₫14,000,000) tại Mỹ và 16,499 triệu đồng tại Việt Nam, rồi được điều chỉnh niêm yết lên 19,499 triệu đồng vào cuối tháng 6. Đây chính là khoảng giá mà trước nay phần lớn thuộc về Windows. Tuy nhiên, sự hấp dẫn của Mac không nằm ở việc chạy đua thông số trên giấy, mà ở cảm giác dùng hằng ngày: mở máy nhanh, thao tác mượt, bàn rê chính xác, ít tiếng ồn và pin đủ cho một ngày làm việc linh hoạt. Nhiều người dùng trung thành quay lại MacBook vì sự ổn định, gọn nhẹ và việc “ít phải bận tâm” về sạc, quạt gió hay độ trễ khi chuyển ứng dụng. Cộng thêm hệ sinh thái đồng bộ với iPhone, iPad và AirPods, Mac tạo ra một giá trị ngoài hiệu năng thuần túy mà laptop Windows khó sao chép chỉ bằng việc nâng cấp cấu hình.
Linux: đối thủ trầm lặng nhưng nguy hiểm trong thời điểm PC tăng giá
Nếu Mac tấn công Windows từ phân khúc trung cấp trở lên, thì Linux cạnh tranh từ một hướng hoàn toàn khác: không buộc người dùng phải mua máy mới. Linux từng là lựa chọn của nhóm người dùng kỹ thuật, nhưng nay đang trở thành “lối thoát” cho những chiếc PC cũ khi giá laptop mới leo thang. Trong thống kê lưu lượng truy cập web, Linux đã tăng lên 7,53% thị phần, đủ để trở thành một cực trên bản đồ hệ điều hành máy tính hiện tại. Quan trọng hơn, Linux cho phép một chiếc máy cũ tiếp tục sử dụng mà không phải trả tiền cho phần cứng mới, và trong bối cảnh giá PC tăng mạnh, lợi thế “không phải mua máy” có thể là đòn đánh mà Windows khó chống đỡ. Năm 2026, bức tranh hệ điều hành máy tính đổi khác: MacBook Neo kéo macOS xuống gần phân khúc phổ thông, Linux dễ tiếp cận hơn trên các máy hiện có, còn laptop Windows tăng giá và chấp nhận cấu hình 8GB quay trở lại.
Tương lai thị trường laptop: Windows phải chứng minh giá trị thay vì chỉ dựa vào thói quen
Dù mất thị phần, Windows vẫn sở hữu hơn 71% thị phần hệ điều hành máy tính toàn cầu, một khoảng cách mà Mac và Linux khó san bằng trong vài năm. Hệ sinh thái phần mềm doanh nghiệp, game, thiết bị ngoại vi và các công cụ chuyên dụng vẫn là lợi thế khó thay thế. Nhưng trạng thái “mặc định” đã kết thúc: người dùng đang so sánh Mac vs Windows laptop theo trải nghiệm lâu dài, chứ không chỉ nhìn vào cấu hình và giá bán. Đồng thời, Linux khiến bài toán nâng cấp máy trở nên không bắt buộc, làm suy yếu nhịp mua PC mới vốn từng nuôi sống hệ sinh thái Windows. Microsoft đã phải đặt việc tối ưu Windows 11 cho hệ thống 8GB RAM vào nhóm ưu tiên, chủ động giảm lượng bộ nhớ mà hệ điều hành và các thành phần giao diện chiếm dụng. Trong tương lai gần, chất lượng chính bản thân Windows – hiệu năng, độ ổn định, cách tích hợp AI mà không làm phình cấu hình – sẽ quyết định người dùng tiếp tục chọn hệ điều hành này hay chuyển dần sang macOS hoặc Linux.
