Windows vẫn dẫn đầu, nhưng lợi thế “mặc định” đã rạn nứt
Cuộc cạnh tranh laptop Windows vs Mac và Linux là sự dịch chuyển nơi Windows vẫn giữ thị phần lớn nhưng không còn là lựa chọn mặc định rẻ, quen thuộc và duy nhất, khi giá linh kiện tăng mạnh, MacBook hạ thấp điểm vào hệ sinh thái của mình và Linux trở nên thân thiện hơn với người dùng phổ thông, buộc mọi hệ điều hành laptop phải chứng minh giá trị bằng trải nghiệm thay vì dựa vào thói quen. Theo dữ liệu mới nhất từ StatCounter, Windows chiếm 71,18% thị phần hệ điều hành máy tính toàn cầu trong tháng 7/2026, mức thấp nhất trong 12 tháng và giảm đáng kể so với vùng 80% từng là chuẩn trong nhiều năm. Điều này không biến Windows thành kẻ yếu, nhưng cho thấy người dùng đang thực sự cân nhắc lại xem hệ điều hành nào xứng đáng với số tiền họ bỏ ra trong thị trường máy tính 2026.
MacBook cạnh tranh bằng trải nghiệm và hệ sinh thái, không chỉ bằng cấu hình
Điểm khiến laptop Apple duy trì nhóm người dùng trung thành không nằm ở việc thắng trong bảng cấu hình, mà ở việc gần như “biến mất” khỏi tâm trí người dùng trong ngày làm việc: mở máy nhanh, thao tác mượt, bàn rê chính xác, máy ít ồn và pin đủ cho lịch trình di chuyển linh hoạt. Khi laptop trở thành công cụ dùng 8–10 tiếng mỗi ngày, sự ổn định này giá trị hơn vài phần trăm hiệu năng trên giấy. Cộng thêm hệ sinh thái đồng bộ với iPhone, iPad, AirPods giúp cuộc gọi, file, ghi chú và lịch di chuyển tự nhiên giữa thiết bị, MacBook cạnh tranh bằng việc giảm số lần người dùng phải lo về sạc, về treo máy hay về việc tìm lại tài liệu. Theo dữ liệu StatCounter, các nền tảng Mac cộng lại tạo ra gần 20% lượng truy cập, cho thấy hệ điều hành laptop của Apple không còn là “thiểu số xa xỉ” như trước.
MacBook Neo: Apple bước xuống phân khúc từng là sân nhà của Windows
Đòn đánh khiến cán cân laptop Windows vs Mac chao đảo là việc Apple không còn chỉ đứng ở phân khúc cao cấp. MacBook Neo ra mắt vào tháng 3/2026 với giá từ USD 599 (approx. ₫15,000,000) tại Mỹ và 16,499 triệu đồng tại Việt Nam, dùng chip A18 Pro, màn hình Liquid Retina 13 inch, RAM hợp nhất 8GB, SSD 256GB và pin công bố tới 16 giờ. Cuối tháng 6, giá niêm yết tại Việt Nam được điều chỉnh lên 19,499 triệu đồng. Dù không phải siêu máy tính, Neo kéo macOS xuống gần hơn với phân khúc phổ thông, nơi trước đây Windows gần như vô đối. Khi laptop Windows phải hy sinh RAM, SSD để giữ giá mà vẫn tăng 17% chi phí trung bình vì DRAM và SSD được dự báo tăng khoảng 130% vào cuối năm 2026, MacBook cạnh tranh bằng gói sản phẩm trông “hoàn chỉnh” hơn trong mắt người dùng phổ thông.
Linux laptop: đối thủ không cần bán máy nhưng lấy dần thời gian sử dụng
Nếu Mac tấn công Windows bằng phần cứng có chủ đích, Linux tạo sức ép theo hướng ngược lại: không cần bán thêm bất kỳ chiếc laptop nào. Các bản phân phối như Ubuntu có thể được cài trực tiếp lên PC hiện có, thậm chí chạy thử từ USB trước khi người dùng quyết định thay thế Windows. Trong thời điểm giá PC tăng mạnh, “không phải mua máy” trở thành lợi thế khó cạnh tranh nhất. Linux laptop vẫn hạn chế với ứng dụng chuyên biệt, phần mềm doanh nghiệp và nhiều game, nhưng với người chủ yếu duyệt web, làm tài liệu, học lập trình hoặc dùng dịch vụ trực tuyến, nó ngày càng là lựa chọn thực tế thay vì “thú chơi của dân công nghệ”. Khi Linux đã tăng lên 7,53% lượng truy cập đo được, phần thời gian người dùng không ở trên Windows mới là điều đáng lo cho hệ điều hành của Microsoft.
Windows phải thay đổi: từ thắng nhờ hiện diện sang thắng nhờ chất lượng
Trong nhiều thập kỷ, Windows thắng nhờ hiện diện trên mọi dải giá, từ laptop học sinh vài trăm USD đến workstation hàng nghìn USD, khiến lựa chọn “rẻ và quen” luôn nghiêng về mình. Đa dạng về cấu hình, thiết kế, kích thước màn hình, cổng kết nối, card đồ họa rời giúp laptop Windows hấp dẫn với sinh viên, dân kỹ thuật, game thủ và người dùng phần mềm chuyên ngành. Nhưng khi cơn bùng nổ trung tâm dữ liệu AI hút lượng lớn DRAM, NAND và bộ nhớ giá trị cao, nhà sản xuất linh kiện ưu tiên máy chủ, còn thị trường PC phải giành phần cung còn lại. Hệ quả là laptop phổ thông Windows quay lại cấu hình 8GB RAM, 256GB SSD ngay cả trên những mẫu mang thương hiệu Microsoft, trong khi hệ điều hành lại được hứa sẽ tối ưu để “chịu đựng” mức này. Laptop Windows vẫn cạnh tranh mạnh và đa dạng, nhưng lần đầu tiên sau lâu dài, Microsoft phải thuyết phục người dùng bằng chính chất lượng của hệ điều hành, chứ không thể dựa vào việc đây là lựa chọn duy nhất hợp túi tiền.
