An toàn thực phẩm đường phố: Từ khẩu vị quen thuộc đến yêu cầu phải siết chặt
An toàn thực phẩm đường phố là tập hợp các quy định, biện pháp quản lý và thói quen thực hành của người bán lẫn người ăn nhằm bảo đảm thức ăn vỉa hè được chế biến, bảo quản, kinh doanh trong điều kiện vệ sinh, hạn chế tối đa nguy cơ ngộ độc và bệnh truyền qua thực phẩm ở cộng đồng đô thị đông đúc như TP Hồ Chí Minh. Trước những nguy cơ mất an toàn thực phẩm từ hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố, TP Hồ Chí Minh đang triển khai các giải pháp theo hướng rà soát, lập danh sách cơ sở, tập trung quản lý tại những địa bàn có nguy cơ cao, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát và hướng dẫn trực tiếp cho người kinh doanh. Đây không phải động thái kỹ thuật thuần túy mà là bước ngoặt: hoặc thành phố nâng chuẩn kiểm soát thức ăn vỉa hè, hoặc người dân tiếp tục đối mặt với các đợt ngộ độc thực phẩm khó lường trong bối cảnh thời tiết thất thường.
Rà soát toàn bộ thức ăn vỉa hè: Thành phố muốn gì và quản lý ra sao?
Điểm mới nhất trong kiểm soát thức ăn vỉa hè là cách tiếp cận “biết rõ từng hàng quán” thay vì xử lý kiểu chiến dịch ngắn hạn. Sở An toàn thực phẩm đã ban hành Kế hoạch số 2907/KH-SATTP ngày 22/6/2026 để triển khai công tác bảo đảm an toàn thực phẩm trong kinh doanh thức ăn đường phố trong năm 2026. Theo đó, 168 phường, xã, đặc khu phải rà soát địa bàn, lập danh sách các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố, hàng quán vỉa hè, xe đẩy; tập trung quản lý tại khu vực cổng trường học, bến xe, bệnh viện, khu công nghiệp, khu chế xuất và nơi tập trung đông người. Công tác kiểm tra được kết hợp với tuyên truyền, tập huấn tại chỗ: yêu cầu sử dụng găng tay, kẹp gắp, che chắn bụi bẩn, côn trùng, thay đổi thói quen bán hàng vốn tự phát nhiều năm.
Bài học từ chợ Cồn và những điểm nóng: Không thể coi thường thời điểm giao mùa
Nếu muốn hình dung tiêu chuẩn vệ sinh quán ăn ngoài trời sẽ phải đi đến đâu, có thể nhìn vào những nơi đã chủ động siết lại kỷ luật. Chợ Cồn hiện có hơn 220 hộ kinh doanh ăn uống, thịt, cá và rau củ quả, mỗi ngày phục vụ hơn 3.000 lượt khách nên bảo đảm an toàn thực phẩm được coi là nhiệm vụ thường xuyên. Ban Quản lý chợ đã phối hợp với Chi cục An toàn thực phẩm tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm cho 314 hộ kinh doanh, tập trung vào điều kiện bảo đảm an toàn, nguồn gốc hàng hóa và trách nhiệm của người kinh doanh. Vào thời điểm giao mùa, tổ kiểm tra 4 thành viên liên tục kiểm tra hàng hóa, chứng từ, nhãn mác, điều kiện vệ sinh, yêu cầu không để thực phẩm bị ảnh hưởng bởi nước mưa, ngập úng hoặc các yếu tố môi trường. Đây là mô hình cho thấy: khi quản lý sát và tiểu thương hợp tác, nguy cơ ngộ độc thực phẩm phòng ngừa được ngay từ gốc.
Người bán thức ăn đường phố: Muốn tồn tại phải đạt chuẩn, không còn đường “lách”
Đối với tiểu thương, những biện pháp mới không chỉ là thủ tục hành chính mà là điều kiện sống còn để duy trì kinh doanh hợp pháp. Nội dung tập huấn và kiểm tra hiện nay nhấn mạnh rõ các tiêu chuẩn vệ sinh quán ăn: điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc hàng hóa, cũng như trách nhiệm cá nhân của người kinh doanh. Các địa phương phải tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, nghĩa là các quán ăn vỉa hè “bày đồ ngổn ngang, không che đậy” giờ đứng trước nguy cơ bị dừng hoạt động. Công tác kiểm tra kết hợp hướng dẫn tại chỗ về sử dụng găng tay, kẹp gắp, che chắn bụi bẩn và côn trùng biến những yêu cầu tưởng như nhỏ thành tiêu chí bắt buộc. Trong thời gian tới, cơ quan chuyên môn tiếp tục tăng cường giám sát các mặt hàng có nguy cơ cao và yêu cầu cơ sở thực phẩm ký cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm, nên ai không chịu thay đổi sớm muộn cũng bị loại khỏi cuộc chơi.
Người tiêu dùng nên thay đổi thói quen: Ăn ngon thôi chưa đủ, phải ăn an toàn
Siết an toàn thực phẩm đường phố không chỉ là chuyện của chính quyền và người bán; người ăn cũng đang bị đặt trước lựa chọn rõ ràng hơn bao giờ hết. Thời tiết nắng nóng gay gắt hoặc độ ẩm cao nhưng thức ăn không được che chắn, bảo quản phù hợp sẽ tạo điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn, nấm mốc sinh sôi, dẫn đến thực phẩm mất vệ sinh và có nguy cơ gây ngộ độc. Khi nhà hàng, chợ đầu mối, làng rau đều phải chủ động kiểm soát nguồn nguyên liệu, loại bỏ hàng dập úng, biến đổi màu, mùi để giữ an toàn cho thực khách, người tiêu dùng cũng nên “bỏ phiếu bằng ví tiền”: ưu tiên những điểm bán có che đậy, có dụng cụ gắp, người bán dùng găng tay và khu vực chế biến tách khỏi mặt đường khói bụi. Nếu tiếp tục chuộng rẻ, tiện mà bỏ qua dấu hiệu mất vệ sinh, mọi chính sách kiểm soát thức ăn vỉa hè sẽ khó đạt hiệu quả mong muốn.
