Chi 26.000 tỷ đồng: TP.HCM chọn giải bài toán mặt bằng ngay từ vạch xuất phát
Kế hoạch TP.HCM phân bổ hơn 26.000 tỷ đồng cho bồi thường giải tỏa mặt bằng tuyến metro Tân Sơn Nhất – Phú Hữu dài 23 km là chiến lược tài chính ưu tiên xử lý đất đai, nhằm giảm rủi ro chậm tiến độ tuyến metro số 6 và tạo nền tảng cho hạ tầng giao thông TP.HCM phát triển đồng bộ.
Thành phố dự kiến chi hơn 26.000 tỷ đồng để đền bù và giải tỏa mặt bằng cho tuyến metro nối từ sân bay Tân Sơn Nhất đến Phú Hữu, có kết nối với sân bay Long Thành. Đây là nội dung của báo cáo nghiên cứu khả thi dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giai đoạn một tuyến metro số 6 do Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM gửi các đơn vị để thẩm định. Tổng diện tích thu hồi hơn 95 ha, ảnh hưởng 2.501 hộ dân và tổ chức, trong đó khoảng 2.256 trường hợp bị giải tỏa toàn bộ. Quy mô và mức chi đó cho thấy thành phố đang chủ động “trả giá sớm” để đổi lấy mặt bằng sạch – yếu tố từng khiến nhiều dự án công của TP bị cài số lùi.
Metro Tân Sơn Nhất – Phú Hữu: vì sao giải phóng mặt bằng là khâu sống còn?
Tuyến metro Tân Sơn Nhất – Phú Hữu là đoạn quan trọng của tuyến metro số 6, được định hướng là tuyến vành đai trong, nối Phú Hữu – Bà Quẹo – vòng xoay Phú Lâm – Phú Hữu. Đoạn 23 km này chủ yếu đi ngầm (19 km), còn lại trên cao, với 17 nhà ga gồm 13 ga ngầm và 4 ga trên cao, depot đặt tại Bình Triệu. Đặc biệt, tuyến đi ngầm vào sân bay Tân Sơn Nhất, bám theo các trục Hồng Hà, Phạm Văn Đồng, vượt sông Sài Gòn rồi tiến về khu vực TP Thủ Đức.
Với hành lang đô thị dày đặc, mỗi mét vuông mặt bằng của metro Tân Sơn Nhất là sự xung đột giữa nhu cầu hạ tầng giao thông TP.HCM và quyền lợi của hơn 2.500 hộ dân. Thành phố lựa chọn đối diện trực diện: "Tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ước tính 26.336 tỷ đồng". Khi tuyến hoàn thành, mạng lưới metro TP dự kiến đạt 255 km chiều dài, hình thành hành lang vận tải khối lượng lớn giữa hai sân bay Tân Sơn Nhất và Long Thành, hỗ trợ trung chuyển hành khách và giảm áp lực giao thông đường bộ. Nghĩa là mỗi quyết định bồi thường hôm nay sẽ quyết định mức độ thông suốt của trục vận tải chiến lược ngày mai.
Chiến lược tài chính: ưu tiên bồi thường để giữ tiến độ 2030
Báo cáo hiện mới là giai đoạn một của dự án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tuyến metro số 6 và đang chờ các sở, ngành phê duyệt. Sở Tài chính được đề nghị xem xét thủ tục, nguồn và khả năng cân đối vốn, trong khi các địa phương nơi tuyến đi qua thống kê đầy đủ các trường hợp bị ảnh hưởng để làm cơ sở xây dựng phương án bồi thường. Nói cách khác, TP đang “khóa” phần chi cho bồi thường giải tỏa mặt bằng trước khi bước vào cuộc đua thiết kế – thi công.
Tổng mức đầu tư sơ bộ đoạn tuyến vào khoảng 86.000 tỷ đồng, gồm chi phí giải phóng mặt bằng, xây dựng và thiết bị. Việc dành hơn 26.000 tỷ đồng cho bồi thường trong giai đoạn đầu cho thấy thành phố chấp nhận dành tỷ trọng lớn nguồn lực cho đất đai, thay vì đợi khi giá tăng, hồ sơ pháp lý phức tạp rồi mới xử lý. Dự án dự kiến khởi công cuối năm nay và hoàn thành vào năm 2030. Nếu phần bồi thường được thông qua sớm, TP vừa giảm rủi ro đội vốn do kéo dài thời gian, vừa tạo niềm tin với nhà thầu, nhà tài trợ về một tuyến metro có mặt bằng sạch ngay khi bước vào thi công.
Tác động với người dân và bài kiểm tra công bằng bồi thường
Con số 2.501 hộ dân và tổ chức bị ảnh hưởng, trong đó 2.256 trường hợp bị giải tỏa toàn bộ, không chỉ là dữ liệu kỹ thuật mà là hàng ngàn câu chuyện sinh kế, ký ức và kế hoạch tương lai. Sở Tài nguyên và Môi trường đã yêu cầu rà soát kỹ hướng tuyến, ranh dự án, hiện trạng đất và các công trình liên quan để bảo đảm đồng bộ quy hoạch, hạn chế vướng mắc ở các điểm giao cắt với dự án khác.
Vấn đề là mức bồi thường giải tỏa mặt bằng gần 26.336 tỷ đồng chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân cảm nhận được sự công bằng. Tái định cư phải đi trước một bước, đảm bảo nơi ở mới không xuống cấp về hạ tầng cơ bản và cơ hội việc làm. Nếu không, tuyến metro Tân Sơn Nhất có thể hoàn thành đúng tiến độ trên giấy nhưng lại để lại khoảng trống niềm tin. Ngược lại, một quy trình bồi thường minh bạch, có đối thoại, sẽ biến những người bị ảnh hưởng thành những người đồng hành, chấp nhận hy sinh để đổi lấy hạ tầng giao thông TP.HCM tốt hơn cho chính họ và thế hệ sau.
Giữ kỷ luật tiến độ: từ lý thuyết tài chính đến đoàn tàu thực tế
Tuyến Tân Sơn Nhất – Phú Hữu được xếp vào nhóm dự án metro được TP.HCM ưu tiên đầu tư; nếu khởi công cuối năm nay và hoàn thành năm 2030, thành phố sẽ tiến gần hơn tới mục tiêu mạng lưới metro 255 km. Tuy nhiên, mọi kỳ vọng chỉ có giá trị khi kỷ luật tiến độ được giữ vững: phê duyệt sớm phương án bồi thường, giải ngân đúng cam kết, không để mặt bằng trở thành nút thắt.
Khi tuyến metro số 6 kết nối với đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành, hành khách có thể di chuyển giữa hai sân bay bằng phương tiện khối lượng lớn, giảm phụ thuộc vào ôtô, xe máy. Đó là hình ảnh của một đô thị hiện đại, nhưng để đạt được, TP phải chấp nhận những lựa chọn khó: chi mạnh ngay từ đầu, chấp nhận áp lực ngân sách, song song là cam kết không để 26.000 tỷ đồng bồi thường biến thành chi phí chìm. Kết luận hợp lý nhất lúc này: TP.HCM đã chọn đúng ưu tiên, nhưng chỉ một chuỗi quyết định kỷ luật, minh bạch và sát dân mới giúp những đoàn tàu metro Tân Sơn Nhất trở thành hiện thực, thay vì thêm một bản vẽ đẹp nằm trên giấy.
