Một đợt khởi công chưa từng có và ý nghĩa vượt lễ mừng
Đợt khởi công và khánh thành 11 công trình với tổng mức đầu tư hơn 181.412 tỷ đồng tại TP.HCM là một chương trình đầu tư hạ tầng giao thông và đô thị quy mô lớn, hướng tới đổi mới kết nối vùng kinh tế, cải thiện chất lượng sống người dân và tái cấu trúc không gian phát triển đô thị theo hướng đa cực, thay vì phụ thuộc vào trục xuyên tâm cũ.
Điều đáng nói không phải chỉ là lễ mừng Quốc khánh 2/9, mà là một bước ngoặt về cách TP.HCM nhìn lại hạ tầng của mình: coi đây là công cụ then chốt để mở khóa tăng trưởng vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Các dự án trải rộng từ giao thông, môi trường, nhà ở xã hội đến giáo dục và chỉnh trang đô thị, cho thấy thành phố không còn chấp nhận vá víu từng điểm nóng mà đang chọn cách “phẫu thuật tổng thể” hạ tầng. Theo một phát biểu được trích dẫn, “mọi chính sách phát triển hạ tầng, chỉnh trang và tái thiết đô thị phải xuất phát từ lợi ích thiết thực của người dân, hướng tới nâng cao chất lượng sống”. Đây là thước đo quan trọng để đánh giá thành bại của loạt dự án này.
Hai quốc lộ cửa ngõ: mở rộng mặt cắt, mở lại dư địa tăng trưởng
Nếu phải chọn biểu tượng cho làn sóng đầu tư hạ tầng TP.HCM giai đoạn này, hai trục Quốc lộ 1 và Quốc lộ 13 là ứng viên rõ ràng nhất. Đây không chỉ là đường ra – vào thành phố, mà là mạch máu vận tải kết nối TP.HCM với Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, nơi phần lớn hàng hóa công nghiệp, nông sản ra – vào mỗi ngày.
Dự án Quốc lộ 13, đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh Bình Dương, có tổng mức đầu tư khoảng 20.678 tỷ đồng, mở rộng lên mặt cắt 60 m với 10–14 làn xe và dự kiến hoàn thành cuối năm 2028. Quốc lộ 1, đoạn Kinh Dương Vương – ranh Long An, cũng được nâng lên 60 m, 10–12 làn xe, với tổng mức đầu tư khoảng 16.285 tỷ đồng và mục tiêu hoàn thành năm 2029. Cả hai đều áp dụng cơ chế PPP, hợp đồng BOT theo Nghị quyết 98, giúp thành phố huy động thêm nguồn lực xã hội cho những dự án giao thông TP.HCM vốn cần vốn rất lớn. Khi hoàn thành, đây không chỉ là chuyện giảm kẹt xe cục bộ. Các tuyến này sẽ tái phân bổ dòng phương tiện, rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và tăng sức cạnh tranh cho toàn vùng kinh tế.
Vành đai 4 TP.HCM: cấu trúc lại kết nối vùng kinh tế trọng điểm
Trong số các dự án giao thông TP.HCM lần này, Vành đai 4 là công trình mang tầm chiến lược vùng rõ nhất. Tuyến dài khoảng 207 km, đi qua TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh, gồm 10 dự án thành phần với tổng mức đầu tư khoảng 120.413 tỷ đồng, đã được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư.
Đợt này, thành phố khởi công hai dự án thành phần: đoạn ngã tư Tóc Tiên – Châu Pha đến cầu Châu Đức dài 18,25 km, tổng mức đầu tư khoảng 5.247 tỷ đồng; và đoạn từ sông Sài Gòn đến kênh Thầy Cai dài khoảng 16,7 km với tổng mức đầu tư 8.761 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương bố trí 3.035 tỷ đồng. Cả hai đều phân kỳ 4 làn cao tốc và dự kiến hoàn thành, đưa vào khai thác năm 2029. Vành đai 4 TP.HCM không chỉ là một đường tránh đô thị. Khi khép kín, tuyến sẽ tạo thêm một trục giao thông liên vùng, kết nối các đầu mối giao thông, khu công nghiệp, đô thị và cảng biển, phân tán dòng xe khỏi các tuyến xuyên tâm, giảm áp lực lên Quốc lộ 1 và Quốc lộ 13 và tăng cường kết nối vùng kinh tế với sân bay, cảng biển quốc tế.
Từ Mả Lạng – Chợ Gà – Gạo đến nhà ở xã hội: hạ tầng không chỉ là đường
Một điểm khác biệt quan trọng trong đợt đầu tư hạ tầng TP.HCM lần này là việc không tách rời giao thông và đô thị. Dự án chỉnh trang khu Mả Lạng và Chợ Gà – Gạo được triển khai theo phương thức PPP, hợp đồng BT, với mục tiêu rõ ràng: cải thiện điều kiện sống, chỉnh trang khu trung tâm và tái định cư tại chỗ cho người dân bị ảnh hưởng, không đặt mục tiêu kinh doanh làm trọng.
Song song đó, thành phố khởi công hai dự án nhà ở xã hội, bổ sung gần 800 căn hộ, cùng việc khánh thành ba công trình trường học, thể hiện cách tiếp cận toàn diện: mở đường nhưng cũng phải mở cơ hội học hành và an cư. Thêm vào đó, dự án cải thiện môi trường nước tại Bình Dương, với tổng mức đầu tư khoảng 7.211 tỷ đồng và công suất xử lý bổ sung 60.000 m³/ngày đêm, nhắm tới kiểm soát ô nhiễm nước thải đô thị và bảo vệ nguồn nước, nâng khả năng tiếp cận dịch vụ xử lý nước thải của người dân khi hoàn thành vào năm 2028. Hạ tầng, vì vậy, không còn là chuyện bê tông và nhựa đường, mà là một gói chính sách đồng bộ cho chất lượng sống đô thị.
Cửa sổ 2026–2029: cơ hội vàng nhưng cũng là bài kiểm tra nghiêm khắc
Nhìn theo mốc thời gian, giai đoạn 2026–2029 sẽ là “kỳ thi tốt nghiệp” của chiến lược hạ tầng TP.HCM. Quốc lộ 13 dự kiến hoàn thành cuối 2028, Quốc lộ 1 và các đoạn Vành đai 4 được đặt mục tiêu khai thác vào 2029. Nếu tiến độ, chất lượng và cơ chế thu phí BOT không được quản lý chặt, lợi ích kết nối vùng kinh tế có thể bị bào mòn bởi chậm trễ, đội vốn hoặc xung đột lợi ích.
Tuy vậy, điểm tích cực là các dự án lần này được thiết kế với sự pha trộn giữa đầu tư công, PPP, vốn vay Ngân hàng Thế giới và nguồn lực doanh nghiệp tư nhân, giúp phân tán rủi ro tài chính. Quan trọng hơn, loạt công trình này đang cụ thể hóa định hướng hạ tầng giao thông đối ngoại, tháo gỡ nút thắt lưu thông và mở rộng dư địa phát triển cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Nếu TP.HCM quản lý được giai đoạn thi công và vận hành minh bạch, loạt dự án này sẽ không chỉ thay đổi bản đồ giao thông, mà còn tái định nghĩa vị thế kết nối vùng của thành phố – từ một nút thắt trở thành một trạm trung chuyển hiệu quả của cả miền Nam.
