Khởi công 11 dự án 181.412 tỷ: bước đi lớn với nhiều rủi ro đi kèm
Đợt khởi công và khánh thành 11 dự án hạ tầng, chỉnh trang đô thị và môi trường với tổng vốn 181.412 tỷ đồng là chương trình đầu tư hạ tầng giao thông và đô thị quy mô lớn, triển khai đồng loạt nhằm mở rộng các trục Quốc lộ 13, Quốc lộ 1, phát triển vành đai TP.HCM và nâng cấp không gian sống ở các khu dân cư trung tâm. Ngày 29/8, TP.HCM tổ chức lễ khởi công, khánh thành 11 dự án trọng điểm chào mừng 81 năm ngày Quốc khánh nước CHXHCN Việt Nam, với sự tham gia bấm nút khởi công của Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang cùng các đại biểu. Đây không chỉ là hoạt động mang tính biểu tượng, mà là động thái cho thấy Thành phố chọn chiến lược “tấn công đồng loạt” vào các nút thắt hạ tầng, thay vì làm rời rạc từng tuyến. Câu hỏi đặt ra: tầm nhìn này có đủ đi kèm một năng lực tổ chức tương xứng để tránh quá tải và chậm tiến độ hay không?
Vành đai 4, Quốc lộ 13, Quốc lộ 1: xương sống kết nối vùng kinh tế trọng điểm
Trọng tâm của gói dự án 181.000 tỷ là các công trình hạ tầng giao thông giữ vai trò cửa ngõ. Dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 13 từ cầu Bình Triệu đến ranh Bình Dương cũ có tổng đầu tư khoảng 20.678 tỷ đồng, chia thành phần bồi thường – tái định cư và phần PPP theo hợp đồng BOT, mở rộng mặt cắt 60 m với 10–14 làn xe, dự kiến hoàn thành cuối năm 2028. Dự án Quốc lộ 1 từ Kinh Dương Vương đến ranh Long An cũng được chia 3 dự án thành phần, với chiều dài khoảng 9,62 km, mặt cắt 60 m, 10–12 làn xe, hoàn thành vào 2029. Song song, vành đai TP.HCM – cụ thể là Vành đai 4 – dài khoảng 207 km, gồm 10 dự án thành phần với tổng vốn khoảng 120.413 tỷ đồng, đi qua TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh, trong đó 2 đoạn đã khởi công lần này với quy mô 4 làn cao tốc. Nếu làm đúng tiến độ, đây sẽ là “bộ khung cứng” mới cho kết nối vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Mục tiêu kép: giảm kẹt xe, chỉnh trang đô thị và nâng chất lượng sống
Điểm đáng chú ý là loạt dự án không chỉ nhắm tới giao thông, mà còn nhắm thẳng vào bài toán chất lượng sống đô thị. Các tuyến Quốc lộ 13, Quốc lộ 1 sau nâng cấp được thiết kế để "nâng cao năng lực giao thông, tăng cường kết nối vùng, kết nối các trung tâm kinh tế, công nghiệp, văn hóa với sân bay, cảng biển quốc tế". Điều này đồng nghĩa người dân bình thường sẽ hưởng lợi bằng thời gian di chuyển ngắn hơn, ít kẹt xe hơn, cơ hội việc làm và dịch vụ ở các khu công nghiệp, cảng, sân bay cũng dễ tiếp cận hơn. Ở lõi trung tâm, dự án chỉnh trang khu Mả Lạng và chợ Gà – Gạo theo phương thức PPP – BT, với tổng mức đầu tư khoảng 15.674 tỷ đồng, phát triển hạ tầng kỹ thuật, trường học và khoảng 2.160 căn nhà ở xã hội, nhằm cải thiện điều kiện sống, tái định cư tại chỗ và xây dựng khu trung tâm đồng bộ, khang trang.
Bài học từ các địa phương khác: quản trị tiến độ, nguồn lực và PPP
Việc TP.HCM chọn triển khai đồng loạt nhiều dự án thành phần Vành đai 4, Quốc lộ 13, Quốc lộ 1 và các dự án chỉnh trang đô thị cho thấy cách tiếp cận rất tham vọng: dùng các cơ chế đặc thù, đầu tư công kết hợp PPP, BOT để huy động đa dạng nguồn lực. Ring Road 4 HCMC gồm cả 5 dự án đầu tư công và 5 dự án PPP với tổng mức đầu tư khoảng 120.413 tỷ đồng, cho thấy Thành phố không thể và cũng không nên trông vào ngân sách thuần túy. Tuy vậy, triển khai đồng thời nhiều hợp đồng BOT, BT và các gói bồi thường – tái định cư lớn sẽ tạo sức ép lên bộ máy quản lý dự án, công tác giải ngân và phối hợp với nhà đầu tư. Nếu TP.HCM không xây dựng một cơ chế điều phối đủ mạnh, nguy cơ chậm tiến độ, đội chi phí và ảnh hưởng tới người dân ở các khu vực có dự án là điều khó tránh khỏi.
Chiến lược để không “nghẽn mạch” khi tăng tốc hạ tầng
Đợt khởi công 11 dự án hạ tầng giao thông, môi trường và chỉnh trang đô thị lần này thể hiện rõ quyết tâm của TP.HCM trong việc cụ thể hóa các nghị quyết, hướng tới hình ảnh một đô thị văn minh, hiện đại. Tuy nhiên, thành công không nằm ở lễ khởi công, mà ở cách Thành phố tổ chức điều hành trong 3–5 năm tới: ưu tiên giải phóng mặt bằng sớm cho các trục vành đai TP.HCM, phân kỳ đầu tư hợp lý để tránh dàn trải, kiểm soát chặt chất lượng các dự án PPP – BOT, và lắng nghe người dân ở các khu vực chịu tác động. Nếu làm được, các dự án 181.000 tỷ sẽ là cú bứt phá hạ tầng hiếm có, giúp TP.HCM mở rộng không gian phát triển và giảm áp lực lên lõi trung tâm; nếu không, nguy cơ là Thành phố sẽ phải sống cùng những công trình dang dở kéo dài và sự mệt mỏi của người dân vì thi công chậm trễ.
