Một “cú đề-pa” hạ tầng hiếm thấy: 11 dự án, hơn 181.000 tỷ đồng
Đợt khởi công và khánh thành 11 dự án hạ tầng với tổng vốn hơn 181.412 tỷ đồng là một chương trình đầu tư đồng bộ, tập trung vào giao thông trục chính, giáo dục, môi trường, nhà ở xã hội và chỉnh trang đô thị, nhằm tái cấu trúc kết nối đô thị và nâng chất lượng sống của người dân TP.HCM trên một mặt bằng mới.
Ngày 29/8, TP.HCM tổ chức lễ khánh thành và khởi công chuỗi 11 công trình chào mừng 81 năm Ngày Quốc khánh 2/9. Sự kiện diễn ra theo hình thức cầu truyền hình tại hai điểm: điểm cầu chính ở phường Hiệp Bình, gắn với dự án nâng cấp, mở rộng quốc lộ 13 – tuyến huyết mạch cửa ngõ Đông Bắc; và điểm cầu tại phường Cầu Ông Lãnh, nơi khởi động chỉnh trang khu Mả Lạng – chợ Gà Gạo. Đây không phải một lễ nghi biểu tượng, mà là lời khẳng định TP.HCM quyết chuyển từ tư duy “vá víu hạ tầng” sang một chiến dịch đầu tư có chiến lược, có thứ tự ưu tiên rõ ràng.
Quốc lộ 13, quốc lộ 1 và vành đai 4: trục xương sống kết nối vùng
Nếu phải chỉ ra “nhân vật chính” trong đợt đầu tư này, đó chính là các dự án hạ tầng giao thông trục dọc và vành đai: quốc lộ 13, quốc lộ 1 và vành đai 4 TP.HCM. Tất cả cùng hướng tới một mục tiêu: bứt phá năng lực kết nối đô thị và liên kết vùng, vốn đang bị kéo lùi bởi những nút thắt giao thông kéo dài nhiều năm.
Trên quốc lộ 13 Sài Gòn, đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh Bình Dương, tuyến được nâng cấp lên mặt cắt 60 m, 10–14 làn xe, chiều dài khoảng 5,9 km, với tổng vốn khoảng 20.678 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành cuối năm 2028. Dự án này nhắm thẳng vào điểm nghẽn cửa ngõ Đông Bắc – nơi từng là “ác mộng” kẹt xe mỗi ngày. Ở hướng Tây, quốc lộ 1 từ Kinh Dương Vương đến ranh Long An/Tây Ninh được mở rộng 60 m, 10–12 làn, dài 9,62 km, tổng vốn 16.285 tỷ đồng, hướng tới hoàn thành năm 2029. Hai tuyến này không chỉ giảm ùn tắc, mà còn tái phân phối dòng người, dòng hàng giữa lõi đô thị và các khu vực vệ tinh.
Vành đai 4 TP.HCM: vòng kết nối mới cho không gian kinh tế siêu đô thị
Khác với các tuyến quốc lộ vốn đã quá tải từ lâu, vành đai 4 TP.HCM là cấu phần mới trong cấu trúc giao thông vùng, được Quốc hội thông qua chủ trương với 10 dự án thành phần, tổng mức đầu tư khoảng 120.413 tỷ đồng. Việc TP.HCM khởi công cùng lúc hai dự án thành phần 2-1 và 2-3 cho thấy thành phố muốn đi trước một bước trong cuộc đua kết nối các cực tăng trưởng mới.
Dự án 2-1, từ ngã tư Tóc Tiên – Châu Pha đến cầu Châu Đức, dài 18,25 km, quy mô phân kỳ 4 làn cao tốc, vốn khoảng 5.247 tỷ đồng; dự án 2-3, từ sông Sài Gòn đến kênh Thầy Cai dài khoảng 16,7 km, cùng quy mô 4 làn, vốn 8.761 tỷ đồng. Cả hai đều dự kiến hoàn thành năm 2029, với cấu trúc vốn kết hợp ngân sách Trung ương và nhà đầu tư. Khi khép kín, vành đai 4 không chỉ là đường tránh cho xe tải, mà là “vòng kết nối kinh tế”, gom các khu công nghiệp, sân bay, cảng biển vào một mạng lưới giao thông hiệu quả, giảm phụ thuộc vào trục xuyên tâm đi qua trung tâm thành phố.
Từ đường sá đến trường lớp, nước sạch và nhà ở: một chương trình đô thị toàn diện
Điểm khác biệt của đợt đầu tư này là TP.HCM không chỉ dồn lực cho đường sá, mà còn phân bổ đáng kể cho giáo dục, môi trường, nhà ở xã hội và chỉnh trang đô thị. Ba trường THPT Marie Curie, Võ Trường Toản, Trần Văn Giàu được cải tạo, nâng cấp với tổng vốn lần lượt 42, 175 và 78 tỷ đồng, đã được khánh thành, bổ sung không gian học tập tử tế cho hàng nghìn học sinh. Song song đó, hai dự án nhà ở xã hội mới được khởi công, bổ sung nguồn cung cho phân khúc đang thiếu nghiêm trọng.
Ở lĩnh vực môi trường, dự án cải thiện môi trường nước tỉnh Bình Dương có vốn khoảng 7.211 tỷ đồng, dùng ngân sách và vốn vay Ngân hàng Thế giới, tập trung xây dựng mạng lưới thu gom, trạm bơm và nhà máy xử lý, với công suất bổ sung khoảng 60.000 m³/ngày đêm. Dự án dự kiến hoàn thành năm 2028 và được kỳ vọng kiểm soát ô nhiễm nước thải đô thị, bảo vệ nguồn nước và cải thiện môi trường sống cho người dân vùng giáp ranh TP.HCM. Ở trung tâm, dự án chỉnh trang khu Mả Lạng – chợ Gà Gạo với tổng vốn 15.674 tỷ đồng nhấn mạnh nguyên tắc: tái định cư tại chỗ, không thương mại hóa, tạo nơi ở khang trang, an toàn hơn cho hàng nghìn cư dân từ 2029.
Những lợi ích và thách thức: TP.HCM có kịp “về đích” như cam kết?
Nhìn từ người dân, lợi ích tiềm năng là rõ ràng: giảm ùn tắc ở các cửa ngõ, rút ngắn thời gian di chuyển, mở rộng cơ hội việc làm nhờ các trục kết nối vùng; môi trường nước được xử lý tốt hơn; con em học trong trường mới; cư dân khu ổ chuột có cơ hội sống trong chung cư kiên cố. Các dự án hạ tầng giao thông này còn là động lực tăng trưởng kinh tế khi logistics rẻ hơn, chuỗi cung ứng thông suốt. Một câu nói có thể trích dẫn từ sự kiện này là: “Các công trình không chỉ là dự án hạ tầng mà còn là động lực phát triển, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân”.
Nhưng câu hỏi lớn là tiến độ. Gần như tất cả các dự án đều đặt mốc 2028–2029 để hoàn thành và đưa vào khai thác. Trong bối cảnh giải phóng mặt bằng phức tạp, năng lực thi công có hạn và nguồn vốn phải huy động từ nhiều kênh – đầu tư công, PPP, vốn vay quốc tế, doanh nghiệp tư nhân – rủi ro chậm trễ là có thật. TP.HCM sẽ chỉ thực sự bước vào kỷ nguyên kết nối mới nếu giữ kỷ luật tiến độ, minh bạch chi phí và đặt lợi ích cư dân – từ tài xế trên quốc lộ 13 Sài Gòn đến hộ dân Mả Lạng – ở vị trí trung tâm mọi quyết định.
