Tín hiệu mở rộng tạo dư địa cho nhà cung ứng trong nước
Công nghiệp hỗ trợ là mạng lưới doanh nghiệp cung cấp nguyên liệu, linh kiện và dịch vụ sản xuất cho các nhà sản xuất lớn, giúp tạo thêm giá trị trong nước thay vì chỉ nhập khẩu rồi lắp ráp. Với doanh nghiệp Nhật, mạng lưới này có thể quyết định mức độ gắn kết lâu dài của hoạt động đầu tư với nền kinh tế sở tại. Tại Diễn đàn Công nghiệp Bắc Ninh 2026 ngày 4/11, ông Takahiro Kono, Giám đốc Dự án của Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) tại Hà Nội, chia sẻ rằng 56,9% doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam dự định mở rộng kinh doanh trong 1–2 năm tới; đây là tỷ lệ cao nhất trong các nước ASEAN được khảo sát. Đây không chỉ là tín hiệu về thêm hoạt động bán hàng hay sản xuất. Nếu nhà cung ứng Việt Nam đáp ứng được yêu cầu, cơ hội có thể chuyển thành đơn hàng, việc làm và kinh nghiệm sản xuất cho người lao động.
Doanh nghiệp Nhật mở rộng để phục vụ cả nhu cầu nội địa đang tăng lẫn xuất khẩu. Trong bối cảnh các công ty đa dạng hóa chuỗi cung ứng, Việt Nam có lợi thế kép: vừa là thị trường tiêu thụ, vừa là cứ điểm sản xuất. Nhưng lợi ích này không tự động lan tới doanh nghiệp trong nước; mức độ lan tỏa phụ thuộc vào khả năng tham gia của nhà cung ứng Việt Nam.
Tỷ lệ thu mua nội địa lập đỉnh, nhưng khoảng trống còn lớn
Khảo sát JETRO cho thấy tỷ lệ thu mua nội địa của doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam đạt 38,1%; phần mua từ doanh nghiệp Việt Nam chiếm 18,3% tổng giá trị thu mua, mức cao nhất từ trước đến nay. Đây là tiến bộ đáng kể, nhưng cũng nhắc rằng phần lớn nguồn cung nội địa vẫn chưa đến từ doanh nghiệp Việt. Đặt mục tiêu tăng tỷ lệ này mới là bước đầu; điều quan trọng hơn là biến nhu cầu thành hợp đồng ổn định.
Trở ngại chính không nằm ở việc thiếu mong muốn hợp tác. Theo nội dung JETRO được trình bày tại diễn đàn, nhiều nhà sản xuất trong nước chưa đủ khả năng cung cấp nguyên liệu, linh kiện theo yêu cầu; chất lượng và năng lực kỹ thuật cũng còn hạn chế. Những khoảng cách ấy đặc biệt đáng kể ở thiết bị chính xác và thiết bị y tế, nơi sai lệch nhỏ có thể khiến nhà cung cấp mất cơ hội. Vì vậy, con số 18,3% vừa là thành quả vừa là thước đo cho chặng đường nâng cấp còn lại.
Nhật Bản vẫn là nhà đầu tư lớn, nhưng cơ hội cần được chuyển hóa
Cơ hội đơn hàng cần được nhìn trong nền tảng đầu tư dài hạn, không phải một đợt dịch chuyển nhất thời. Đến ngày 30/9/2026, Nhật Bản có khoảng 5.872 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam, với tổng vốn đăng ký hơn 81,2 tỷ USD, đứng thứ ba trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam. Có khoảng 2.000 doanh nghiệp Nhật đang hoạt động tại đây, tập trung đáng kể vào chế biến, chế tạo. Quy mô hiện diện ấy tạo thị trường tiềm năng cho công nghiệp hỗ trợ, song thứ hạng đầu tư không đồng nghĩa đơn hàng sẽ tự tìm đến doanh nghiệp Việt.
Trong chín tháng đầu năm 2026, vốn FDI đăng ký từ Nhật Bản đạt 2,650 tỷ USD, tăng 15,5% theo số liệu được công bố; tuy vậy, nguồn tin cũng lưu ý mức tăng vốn đăng ký Nhật Bản thấp hơn tốc độ tăng chung của cả nước. Bởi thế, không nên chỉ trông chờ thêm vốn mới. Giá trị lớn hơn nằm ở việc nâng chất lượng quan hệ với các nhà đầu tư đã hiện diện: từ giao dịch ngắn hạn sang hợp đồng cung ứng có yêu cầu, tiêu chuẩn và kế hoạch sản xuất rõ ràng.
Muốn nhận đơn hàng, doanh nghiệp Việt phải chứng minh năng lực
JETRO đang triển khai hoạt động kết nối cung cầu và hỗ trợ doanh nghiệp Nhật tăng thu mua nội địa, trong đó có xây dựng danh bạ doanh nghiệp Việt Nam tiềm năng làm nhà cung cấp. Đây là cầu nối hữu ích, nhưng danh bạ chỉ mở cánh cửa; doanh nghiệp vẫn phải chứng minh khả năng giao hàng ổn định, kiểm soát chất lượng và cải tiến kỹ thuật. Cơ hội sẽ nghiêng về những đơn vị xem tiêu chuẩn của khách hàng Nhật là năng lực sản xuất cốt lõi, chứ không phải thủ tục để vượt qua một lần đánh giá.
Với người lao động và cộng đồng địa phương, nội địa hóa sâu hơn có thể đem lại việc làm kỹ thuật, cơ hội học quy trình mới và thêm giá trị tạo ra trong nước. Nhưng lợi ích ấy chỉ bền khi doanh nghiệp nội địa được tham gia thực chất vào chuỗi cung ứng. Kết luận cần rõ ràng: làn sóng mở rộng của doanh nghiệp Nhật mở ra thời cơ hiếm có cho công nghiệp hỗ trợ, song nhà cung ứng Việt Nam phải đầu tư vào chất lượng, kỹ thuật và độ tin cậy để biến kỳ vọng thành đơn hàng.
