Kết luận cuối cùng giữ mức thuế cao với một nhóm doanh nghiệp
Thuế chống bán phá giá là khoản thuế bổ sung mà một thị trường nhập khẩu áp lên hàng hóa bị xác định bán với giá thấp hơn giá trị thông thường, nhằm xử lý hành vi bị cho là gây tổn hại cho ngành sản xuất trong nước. Ngày 3/11/2026, Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) công bố kết luận cuối cùng của đợt rà soát hành chính lần thứ 20 đối với tôm nước ấm đông lạnh nhập khẩu từ Việt Nam.
Kết quả phân hóa rõ theo nhóm doanh nghiệp. Hai công ty bị đơn bắt buộc chịu mức từ 6,36% đến 10,71%; 27 doanh nghiệp được hưởng thuế suất riêng rẽ chịu 7,59%; còn 131 doanh nghiệp thuộc nhóm thuế suất toàn quốc tiếp tục chịu 25,76%. Vì vậy, con số hơn 25% trong tiêu đề không phải mức áp dụng đồng loạt cho toàn ngành, nhưng vẫn là rào cản nặng với nhóm doanh nghiệp chịu thuế suất toàn quốc. Kết luận này khép lại kỳ rà soát cho hàng xuất trong giai đoạn từ ngày 1/2/2024 đến ngày 31/1/2025.
Vài phần trăm chênh lệch cũng có thể đổi lợi thế cạnh tranh
Ở nhóm doanh nghiệp được xem xét riêng, mức thuế cuối cùng chỉ thay đổi nhẹ so với kết quả sơ bộ. Thuế của Sao Ta giảm từ 10,76% xuống 10,71%, trong khi mức của Sóc Trăng Seafood tăng từ 6,30% lên 6,36%; nhóm hưởng thuế suất riêng rẽ được ấn định 7,59%, tăng từ mức sơ bộ 7,56%. Những điều chỉnh nhỏ không xóa được nỗi lo của nhà xuất khẩu: thuế làm hàng tôm Việt Nam kém cạnh tranh hơn tại một thị trường lớn, nhất là khi doanh nghiệp phải cạnh tranh về giá và duy trì quan hệ với khách hàng.
Chủ tịch Sao Ta, ông Hồ Quốc Lực, cho biết mức thuế mới sẽ làm suy yếu sức cạnh tranh của công ty tại thị trường Mỹ trong ngắn hạn, dù doanh nghiệp không định rút khỏi điểm đến xuất khẩu quan trọng này. Đây là lựa chọn khó nhưng hợp lý: giữ khách hàng lâu năm mà không đánh đổi lợi nhuận để tăng trưởng bằng mọi giá. Với các nhà xuất khẩu chịu mức 25,76%, sức ép còn lớn hơn, bởi bất lợi về thuế có thể thu hẹp dư địa chào hàng và khiến việc giành đơn hàng khó khăn hơn.
Tranh cãi về cách tính khiến doanh nghiệp tính đường khiếu nại
Một điểm gây bất bình là cách DOC xác định giá trị thay thế cho một số đầu vào sản xuất. Đại diện doanh nghiệp cho rằng giá trị thay thế dùng cho thức ăn tôm cao hơn chi phí thực tế hơn mười lần, làm sai lệch biên độ bán phá giá; một doanh nghiệp khác phản đối việc lấy giá thức ăn cho tôm giống, vốn chỉ chiếm khoảng 6% lượng thức ăn sử dụng, áp cho toàn bộ thức ăn của tôm thương phẩm. Nếu dữ liệu đầu vào không phản ánh hoạt động thực tế, doanh nghiệp có lý do để yêu cầu xem xét lại; nhưng kết quả hiện tại cho thấy giải trình chưa tạo ra thay đổi đủ lớn.
Sao Ta đang cân nhắc tham vấn luật sư để khiếu nại qua các cơ quan có thẩm quyền của Mỹ, còn một doanh nghiệp khác dự kiến cùng các công ty tôm Việt Nam đưa vụ việc lên Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ. Đây là hướng đi cần thiết để bảo vệ quyền lợi, song cũng kéo theo yêu cầu về hồ sơ sản xuất và chứng từ đầy đủ, nhất quán. Cơ quan Phòng vệ thương mại khuyến nghị doanh nghiệp rà soát mức thuế áp dụng, phối hợp với nhà nhập khẩu theo dõi hướng dẫn về ký quỹ và chuẩn bị nguồn lực cho các kỳ rà soát tiếp theo.
Sức ép xuất khẩu có thể truyền ngược về vùng nuôi
Thuế không dừng ở khâu làm thủ tục xuất khẩu. Nếu doanh nghiệp mất đơn hàng hoặc phải hạn chế mua nguyên liệu vì khó cạnh tranh, người nuôi tôm trong nước có thể chịu hệ quả qua nhu cầu thu mua yếu hơn và áp lực tiêu thụ tăng. Đây là rủi ro đáng lưu ý, không phải kết quả đã được khẳng định: lãnh đạo một doanh nghiệp thủy sản cảnh báo mức thuế cao sẽ ảnh hưởng đáng kể đến nhà xuất khẩu tôm Việt Nam và gián tiếp tác động bất lợi tới người nuôi.
Vì vậy, kết quả rà soát cần được nhìn như lời cảnh báo cho toàn chuỗi, từ hồ sơ đầu vào đến kế hoạch thu mua. Doanh nghiệp xuất khẩu tôm cần kiểm tra đúng mức thuế của mình, lưu trữ chứng từ sản xuất và cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, đúng hạn trong các kỳ tiếp theo để tránh nguy cơ bị áp dụng dữ kiện bất lợi. Về dài hạn, bảo vệ sức cạnh tranh của tôm Việt Nam không chỉ là chuyện giữ thị trường Mỹ, mà còn là bảo đảm quy trình dữ liệu đủ tin cậy để mức thuế phản ánh đúng hoạt động thực tế. Nếu thiếu sự chuẩn bị ấy, áp lực thương mại sẽ tiếp tục dồn từ nhà máy về tận ao nuôi.
