Đào tạo nghề thực tiễn: Từ khái niệm tới làn sóng tuyển sinh mới
Đào tạo nghề thực tiễn là cách tổ chức chương trình học nghề sao cho kỹ năng, nội dung và môi trường học tập bám sát quy trình sản xuất, công nghệ và yêu cầu tuyển dụng thực tế của doanh nghiệp, giúp người học rút ngắn khoảng cách từ ghế nhà trường tới vị trí việc làm cụ thể trên thị trường lao động.
Sự dịch chuyển lựa chọn ngành học của học sinh không còn là trào lưu nhất thời mà phản ánh một thay đổi sâu hơn: nhiều em ưu tiên con đường giúp sớm hình thành kỹ năng nghề, tiếp cận môi trường làm việc và có cơ hội việc làm ngay sau tốt nghiệp. Đó là lý do các chương trình gắn với nhu cầu thị trường lao động đang thắng thế so với những lộ trình mang nặng lý thuyết. Tại một trường cao đẳng nghề tiêu biểu, kết quả tuyển sinh giai đoạn I đã đạt hơn 1.300 chỉ tiêu hệ cao đẳng, trung cấp, tương đương gần 80% kế hoạch. Con số này cho thấy thông điệp quan trọng: khi nhà trường nói bằng ngôn ngữ của doanh nghiệp, học sinh lắng nghe.
Khi chương trình đi sát nhu cầu thị trường lao động, người học tự tin hơn
Điểm chung của các cơ sở đẩy mạnh đào tạo nghề thực tiễn là dám “mang doanh nghiệp vào lớp học”. Họ đổi mới chương trình theo hướng sát thực tế sản xuất, tăng thời lượng thực hành, đầu tư thiết bị và cập nhật công nghệ mới. Đây không phải khẩu hiệu mà là tái cấu trúc lại cách dạy: giờ lý thuyết bị ép xuống, còn giờ xưởng, phòng lab, mô-đun kỹ năng nghề được kéo lên. Doanh nghiệp tham gia sâu hơn, từ góp ý chương trình, tiếp nhận thực tập tới tuyển dụng sau tốt nghiệp.
Hệ quả là các chương trình đào tạo gắn với nhu cầu thị trường lao động tỏ ra hút học sinh hơn so với những lộ trình nghề truyền thống ít gắn với vị trí việc làm cụ thể. Với thời gian học ngắn hơn bậc đại học, tỷ lệ thực hành cao cùng các chính sách miễn, giảm học phí, học nghề trở thành lựa chọn phù hợp với nhiều học sinh. Đây là tác động rất thực tế: người học giảm chi phí cơ hội, ra trường sớm, tăng cơ hội có việc làm – dù nếu chọn ngành theo phong trào, họ vẫn đối mặt rủi ro ít việc, thu nhập không như mong đợi.
Ngành dược học: Từ “mở quầy thuốc” tới chuỗi giá trị y dược hiện đại
Trong bức tranh đào tạo nghề thực tiễn, ngành dược học là ví dụ điển hình cho cuộc đấu giữa nhận thức cũ và nhu cầu mới của thị trường lao động. Thời gian qua, công tác tuyển sinh và đào tạo nhân lực ngành Dược tại nhiều trường đại học, cao đẳng gặp không ít thách thức. Đỉnh dịch, nhu cầu thuốc và sản phẩm chăm sóc sức khỏe tăng đột biến, thị trường bán lẻ dược phẩm sôi động, khiến ngành Dược bị tô hồng như “thiên đường” việc nhẹ, môi trường sạch, dễ mở quầy riêng hoặc làm trình dược viên thu nhập tốt. Khi đại dịch qua đi, thị trường dược phẩm bước vào giai đoạn tái cấu trúc, cơ quan quản lý thắt chặt quy định với cơ sở bán lẻ thuốc, chuỗi nhà thuốc hiện đại bùng nổ, tạo sức ép khiến nhiều quầy thuốc tư nhân truyền thống lao đao hoặc phải đóng cửa.
Dù bối cảnh đã thay đổi, nhiều phụ huynh và học sinh vẫn giữ quan niệm cũ: học Dược ra chỉ để mở quầy bán thuốc. Sự thiên lệch này khiến người học bỏ qua bức tranh lớn hơn: nhu cầu nhân lực Dược hiện nay không dừng ở người “bán thuốc”, mà đòi hỏi đội ngũ có năng lực chuyên môn, tuân thủ pháp luật và kiểm soát chất lượng trong toàn bộ chuỗi cung ứng thuốc. Các nhà quản lý đào tạo cảnh báo, việc chạy theo phong trào hoặc tâm lý “ngành nào nhàn thì học” đang tạo rủi ro lớn cho chính người học lẫn cơ cấu nhân lực y tế: có nơi cần thì không đủ, nơi khác lại thừa.
Cao đẳng y tế xoay trục: Gắn ngành dược học với vị trí việc làm cụ thể
Để ngành dược học không đánh mất sức hút, lãnh đạo các trường cao đẳng y tế chọn cách thay đổi thay vì than thở. Một hiệu trưởng nhấn mạnh, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải tiếp cận xu hướng mới của thế giới, chuyển từ đào tạo dược cơ bản sang dược công nghệ, dược lâm sàng và nghiên cứu ứng dụng. Cách làm này đi đúng tinh thần đào tạo nghề thực tiễn: bắt đầu từ nhu cầu thị trường lao động, rồi quay ngược thiết kế lại chương trình – chứ không bắt sinh viên học những kiến thức khó tìm thấy ngoài đời.
Ở một trường khác, ban lãnh đạo xác định: để tăng sức hút thực chất cho ngành Dược, nhà trường chuyển mạnh từ đào tạo nặng về truyền thụ kiến thức sang đào tạo theo năng lực nghề nghiệp; tăng thời lượng thực hành, thực tập tại nhà thuốc, bệnh viện, doanh nghiệp sản xuất và phân phối dược; đồng thời cập nhật các nội dung về quản lý chất lượng, GPP/GMP, công nghệ Dược, chuyển đổi số và kỹ năng tư vấn, giao tiếp với người bệnh. Đặc biệt, nhà trường tăng cường liên kết với doanh nghiệp để đào tạo sát vị trí việc làm, lấy yêu cầu thực tế của thị trường lao động làm căn cứ quan trọng điều chỉnh chương trình.
Kết nối doanh nghiệp – nhà trường: Điều kiện sống còn cho tuyển sinh cao đẳng
Nhìn rộng ra khỏi ngành dược học, làn sóng đào tạo gắn với nhu cầu thị trường đang trở thành điều kiện sống còn cho công tác tuyển sinh cao đẳng. Khi các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đẩy mạnh đổi mới chương trình theo hướng sát thực tế sản xuất, tăng thời lượng thực hành, đầu tư thiết bị và cập nhật công nghệ mới, họ không chỉ “đẹp hồ sơ” mà đang trực tiếp cải thiện cơ hội việc làm cho sinh viên. Những chuyển biến trong tuyển sinh cho thấy, đào tạo gắn với nhu cầu thị trường mở ra hướng đi phù hợp cho người học và góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật của doanh nghiệp.
Quan điểm cần nhấn mạnh là: đào tạo nghề thực tiễn không phải xu hướng ngắn hạn mà là chuẩn mực mới. Nếu không có giải pháp định hướng dư luận và chính sách hỗ trợ, nguy cơ thiếu hụt nhân lực dược chất lượng cao trong tương lai là hoàn toàn có thể xảy ra. Vì vậy, các bên – từ nhà trường, doanh nghiệp tới gia đình và người học – cần rời bỏ tâm lý “chọn ngành cho có danh”, thay bằng câu hỏi thiết thực hơn: ngành này gắn với nhu cầu thị trường lao động ra sao, chương trình có đủ thực hành và kết nối doanh nghiệp hay không. Câu trả lời sẽ quyết định sức hút của mọi chương trình tuyển sinh cao đẳng trong những mùa tới.
