Học văn hóa và nghề cùng lúc: thêm lựa chọn sau THCS
Học nghề gắn với học văn hóa là lộ trình kết hợp chương trình phổ thông với đào tạo kỹ năng nghề, giúp người học vừa tiếp tục học tập vừa chuẩn bị năng lực để bước vào thị trường lao động. Với học sinh vùng khó, lựa chọn sau THCS thường bị chi phối bởi kinh tế gia đình, quãng đường đến trường và việc làm tại địa phương; mô hình này vì thế có ý nghĩa hơn một phương án phân luồng đơn thuần. Trung tâm GDNN-GDTX Chũ đang áp dụng cách tiếp cận đó, đồng thời hỗ trợ người học duy trì việc học và tìm ngành phù hợp. Năm học 2026–2027, Trung tâm có 1.832 học sinh học văn hóa THPT trong 40 lớp, tất cả cùng học nghề trung cấp; riêng khối 10 có 740 em. Hơn 60% học sinh là người dân tộc thiểu số và gần 30% đến từ các xã đặc biệt khó khăn. Những con số ấy cho thấy đào tạo nghề vùng khó cần đi cùng hỗ trợ thiết thực, không thể chỉ dừng ở việc mở lớp.
Ở Chũ, hỗ trợ học tập phải đi cùng chọn nghề sát thực tế
Điểm đáng chú ý ở Chũ là nhà trường kết hợp đào tạo với những điều kiện giúp học sinh theo học đến cùng. Trung tâm hướng dẫn các em hoàn thiện hồ sơ miễn, giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập theo quy định; đồng thời phối hợp với hội khuyến học, phụ huynh, doanh nghiệp và nhà hảo tâm để vận động học bổng, đồ dùng, phương tiện học tập cho trường hợp khó khăn. Giáo viên cũng theo dõi chuyên cần và hoàn cảnh gia đình để kịp thời động viên, kết nối trợ giúp. Cách làm này quan trọng bởi kỹ năng nghề chỉ có ích nếu học sinh có thể duy trì quá trình học. Các ngành được đào tạo trải từ may, hàn, chế biến món ăn, du lịch đến công nghệ ô tô, điện, điều hòa không khí và công nghệ thông tin. Trung tâm phối hợp với 28 trường THCS, 6 trường THPT để hướng nghiệp, đồng thời liên kết 8 trường cao đẳng tổ chức 63 lớp nghề. Định hướng theo nhu cầu địa phương và doanh nghiệp giúp lựa chọn ngành bớt cảm tính, tăng cơ hội việc làm học sinh.
Mô hình ở An Giang cho thấy giá trị của thực hành
Trường Trung cấp An Giang 1 mở rộng cơ hội học nghề dân tộc thiểu số bằng cách kết hợp học văn hóa với rèn kỹ năng thực hành. Danh Hiên Lộc, học sinh Khmer ở xã Định Hòa, theo ngành Công nghệ sửa chữa xe ô tô; trong quá trình học, em được thực hành và hưởng chính sách miễn học phí. Sau khi tốt nghiệp, Lộc tìm được việc tại một công ty ở địa phương với mức lương khởi điểm 8 triệu đồng mỗi tháng. Thu nhập giúp em phụ giúp gia đình, còn trải nghiệm làm việc khiến em tự tin hơn và có dự định tiết kiệm để học lên. Đây là minh chứng cụ thể cho lợi ích của lộ trình nghề nghiệp khi chương trình không tách kiến thức khỏi công việc thực tế. Năm 2026, trường tuyển sinh 33 ngành trung cấp thuộc 8 nhóm, từ kỹ thuật, điện, công nghệ thông tin đến nông nghiệp, du lịch và dịch vụ. Quy mô ngành học đa dạng chỉ thật sự có ý nghĩa khi đi kèm thực hành, hỗ trợ người học và liên kết với nhu cầu tuyển dụng.
Muốn cơ hội thành sinh kế, cần nối đào tạo với việc làm
Hai mô hình cùng gợi ra một nguyên tắc: học nghề không nên là lối rẽ khiến học sinh từ bỏ cơ hội học tập, mà cần mở thêm lựa chọn để các em có thể học tiếp hoặc đi làm với kỹ năng cụ thể. Tại Chũ, Trung tâm khảo sát nhu cầu lao động, kết nối doanh nghiệp và tổ chức ngày hội việc làm, khởi nghiệp để học sinh tìm hiểu ngành nghề, yêu cầu tuyển dụng và cách ứng tuyển. Thời gian tới, Trung tâm dự kiến tiếp tục cùng các trường cao đẳng, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp rà soát chương trình, tăng thực hành, thực tập và cập nhật yêu cầu kỹ năng. Trường Trung cấp An Giang 1 cũng đặt mục tiêu đẩy mạnh chuyển đổi số, mở rộng hợp tác doanh nghiệp và nâng chất lượng đào tạo. Đây là hướng đi đúng, nhưng hiệu quả cần được đo bằng khả năng hoàn thành chương trình, có việc phù hợp và cải thiện đời sống, chứ không chỉ bằng số ngành tuyển sinh. Khi chính sách hỗ trợ, văn hóa, tay nghề và kết nối tuyển dụng được đặt trong cùng một lộ trình, cơ hội học tập và lập nghiệp của học sinh vùng khó mới có nền tảng bền vững.
