Khi triệu chứng mơ hồ che giấu suy thận mạn tính
Suy thận mạn tính là tình trạng chức năng thận suy giảm kéo dài, khiến cơ thể không thải được độc tố và điện giải, gây ra các triệu chứng mơ hồ như ngứa da, mệt mỏi, tê bì mà người bệnh dễ bỏ qua hoặc nhầm lẫn với bệnh lý khác. Vấn đề nguy hiểm không nằm ở việc triệu chứng ít hay nhiều, mà ở chỗ chúng bị giải thích sai, đặc biệt ở người đã mắc đái tháo đường lâu năm. Không ít bệnh nhân coi mọi biểu hiện bất thường là “biến chứng đường huyết”, tự trấn an rồi trì hoãn đi khám, cho tới khi cơ thể rơi vào khủng hoảng, thậm chí ngừng tim. Câu chuyện của người đàn ông 60 tuổi suy thận mạn giai đoạn 4 được cấp cứu tại một bệnh viện tuyến bộ nội vụ là lời cảnh báo rõ ràng hơn bất kỳ tờ rơi tuyên truyền nào.
Ca bệnh cảnh báo: chủ quan vì nghĩ là biến chứng đái tháo đường
Người đàn ông 60 tuổi này đã sống chung với đái tháo đường gần 20 năm và tăng huyết áp, đồng thời được chẩn đoán bệnh thận mạn giai đoạn 4 nhưng đang điều trị bảo tồn. Vài ngày trước nhập viện, ông ngứa toàn thân, mệt mỏi nhiều, tê bì hai chân – đúng “mẫu số chung” mà nhiều bệnh nhân đái tháo đường tự gắn nhãn là biến chứng thần kinh ngoại vi. Tin rằng đó chỉ là hệ quả quen thuộc của đường huyết kéo dài, ông không đi khám. Chỉ đến khi xuất hiện tiêu chảy, đau tức ngực và khó thở, gia đình mới đưa ông đến bệnh viện trong tình trạng khẩn cấp. Khoảnh khắc ông bước vào khoa cấp cứu cũng là lúc thận và tim đã bị đẩy tới lằn ranh sinh tử – một kết cục có thể tránh được nếu những triệu chứng “nhỏ nhặt” kia được nhìn nhận nghiêm túc từ đầu.
Con số biết nói: kali máu 8,5 mmol/l và nguy cơ ngừng tim
Thăm khám và xét nghiệm cho thấy bệnh nhân bị tăng kali máu rất nặng, nồng độ lên tới 8,5 mmol/l trong khi mức bình thường chỉ 3,5–5,0 mmol/l. Ure máu đạt 16,8 mmol/l, creatinin 319 µmol/l – những con số phản ánh chức năng thận suy giảm nghiêm trọng. Bác sĩ chuyên khoa nội thận khớp khẳng định: “Khi kali máu vượt 6,5 mmol/l đã được xem là một cấp cứu nội khoa vì có nguy cơ cao gây rối loạn nhịp tim và ngừng tim”. Điện tâm đồ của bệnh nhân đã xuất hiện biến đổi đặc trưng của tăng kali, nghĩa là đột tử có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Đội ngũ bác sĩ buộc phải hạ kali tích cực và chạy thận nhân tạo cấp cứu để loại nhanh lượng kali dư trong máu; nhờ xử trí kịp thời, ông qua được cơn nguy kịch. Đây không chỉ là một ca bệnh suýt tử vong, mà là minh chứng sống cho cái giá của sự chủ quan.
Thói quen ăn uống “càng ăn càng bổ” và cái bẫy kali ở người suy thận
Trong quá trình điều trị, bác sĩ ghi nhận bệnh nhân có thói quen ăn chuối, xoài, uống nước dừa, dùng chè đậu đen để giải nhiệt ngày nắng nóng; khi bị tiêu chảy, gia đình còn tự mua Oresol cho ông uống để bù nước, điện giải. Đây đều là thực phẩm hoặc dung dịch có hàm lượng kali tương đối cao. Với người thận khỏe, kali dư sẽ được đào thải qua nước tiểu; nhưng ở bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn 4–5, khả năng này suy giảm rõ rệt, kali tích tụ nhanh trong máu, gây biến chứng nguy hiểm. Không ít người vẫn tin ăn nhiều trái cây, uống nước dừa, dùng Oresol “cho khỏe” là khoa học. Thực tế, chính thói quen tưởng là lành mạnh ấy có thể đẩy người suy thận mạn tính vào tình trạng tăng kali máu – một biến chứng cấp tính âm thầm nhưng đủ sức cướp đi mạng sống chỉ trong vài phút.
Phân biệt triệu chứng suy thận và yêu cầu theo dõi ở người đái tháo đường
Điểm mấu chốt của câu chuyện không nằm ở một lần ăn chuối hay uống nước dừa, mà ở chỗ các triệu chứng suy thận bị nhầm với bệnh khác. Ngứa da, mệt mỏi, buồn nôn, tiêu chảy, tê bì tay chân là những triệu chứng suy thận điển hình, nhưng lại dễ bị gán cho rối loạn tiêu hóa, bệnh da liễu hoặc biến chứng đái tháo đường. Khi kèm thêm yếu cơ, hồi hộp, đánh trống ngực, khó thở, người bệnh đã ở rất gần bờ vực tăng kali máu nguy hiểm. Với bệnh thận và đái tháo đường đồng thời, mọi biểu hiện bất thường càng không được phép coi là “chuyện thường ngày”. Người bệnh cần khám định kỳ, làm đầy đủ xét nghiệm, chạy thận đúng lịch nếu có chỉ định, tuân thủ chế độ ăn hạn chế thực phẩm giàu kali và không tự ý dùng Oresol hay thuốc khác khi chưa có tư vấn y tế. Phát hiện sớm suy thận không phải khẩu hiệu mà là điều kiện để tránh những cơn cấp cứu đắt giá bằng chính mạng sống của mình.
