Sốt xuất huyết nguy hiểm vì chuyển nặng nhanh và khó lường
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra, thường tăng mạnh vào mùa mưa khi muỗi vằn sinh sôi, có thể gây sốc, xuất huyết và tổn thương đa cơ quan nếu không được phát hiện và theo dõi sát, đặc biệt ở người có bệnh nền tim mạch, tiểu đường và trẻ thừa cân béo phì.
Điểm đáng ngại nhất của sốt xuất huyết nguy hiểm là cảm giác "đang đỡ thì lại đột ngột nặng". Nhiều gia đình vẫn tin rằng hết sốt là đã qua nguy hiểm, trong khi các bác sĩ ghi nhận bệnh có thể chuyển biến nặng từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy, đúng thời điểm người bệnh bắt đầu giảm sốt. Đây là giai đoạn dễ xuất hiện sốc dengue, rối loạn đông máu, tổn thương gan, tim và tổn thương đa cơ quan. Khi ca tử vong đầu tiên do sốt xuất huyết Dengue tại Đắk Lắk trong năm 2026 được ghi nhận, kèm theo hàng loạt trường hợp sốc và biến chứng gan, tim, đa cơ quan tại TP.HCM, thông điệp trở nên rõ ràng: coi sốt xuất huyết là bệnh nhẹ, tự khỏi là một sự chủ quan có thể trả giá bằng tính mạng.
Những nhóm bệnh nhân dễ bị sốt xuất huyết biến chứng nặng
Sốt xuất huyết có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng không phải ai cũng có nguy cơ nặng như nhau. Người mắc bệnh nền như tiểu đường hoặc tim mạch được xác định là nhóm dễ gặp sốt xuất huyết biến chứng nặng hơn và cần được theo dõi sát ngay từ khi bắt đầu bệnh. Bác sĩ Joshi Divya Rakesh, chuyên gia bệnh truyền nhiễm và kiểm soát nhiễm trùng tại Bệnh viện KIMS, Bengaluru (Ấn Độ), giải thích rằng bệnh nền không trực tiếp khiến một người mắc sốt xuất huyết, nhưng làm giảm khả năng thích nghi của cơ thể khi đối mặt với nhiễm virus và biến chứng đi kèm.
Ở người bệnh tim mạch, sốt cao, tụt huyết áp và rò rỉ huyết tương tạo áp lực lớn lên hệ tuần hoàn, khiến tim phải làm việc nhiều hơn để duy trì máu đến các cơ quan; nếu tim đã suy yếu, nguy cơ viêm cơ tim, rối loạn chức năng tim và sốc tăng rõ rệt. Trường hợp ông T.V.S., sinh năm 1949, có tiền sử đái tháo đường tuýp 2 và tử vong với chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue kèm suy hô hấp, viêm phổi nặng, đột quỵ, nhồi máu cơ tim, tăng men gan, hạ kali máu và suy kiệt cho thấy bệnh nền có thể biến một đợt sốt xuất huyết thành chuỗi biến cố đa cơ quan rất khó kiểm soát. Trẻ thừa cân, béo phì cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao vì dấu hiệu chuyển nặng thường khó phát hiện, biến chứng nhanh và điều trị phức tạp hơn.
Dấu hiệu sốc dengue và tổn thương đa cơ quan cần nhận diện sớm
Nhận diện sớm dấu hiệu sốc dengue là yếu tố sống còn, đặc biệt trong giai đoạn bệnh bắt đầu giảm sốt – thời điểm dễ gây nhầm lẫn rằng người bệnh đã khỏi. Sốc sốt xuất huyết thường đi kèm tụt huyết áp, tay chân lạnh, mạch nhanh, bứt rứt hoặc li bì, lơ mơ, đau bụng, nôn ói. Khi kèm theo chảy máu cam, chảy máu chân răng, ói ra máu, tiêu phân đen, đây không còn là "sốt thông thường" mà là dấu hiệu rối loạn đông máu và xuất huyết tiêu hóa – một trong các biến chứng nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết biến chứng.
Tổn thương đa cơ quan là mặt tối ít được nói tới của sốt xuất huyết nguy hiểm: nhiều bệnh nhân đã xuất hiện tổn thương gan, tim, suy hô hấp, rối loạn đông máu và xuất huyết tiêu hóa nặng, buộc phải chuyển lên tuyến trên. Trường hợp bé trai 12 tuổi ở Tây Ninh, sốc sốt xuất huyết ngày thứ tư kèm xuất huyết tiêu hóa, tổn thương gan và suy hô hấp nặng, phải thở máy, truyền máu và điều trị hỗ trợ gan suốt gần hai tuần mới hồi phục, cho thấy một sự thật cần được nhắc đi nhắc lại: "Sốt xuất huyết không phải cứ hết sốt là đã qua nguy hiểm". Bất cứ dấu hiệu bất thường nào về ý thức, hô hấp, chảy máu, tay chân lạnh ở người đang hoặc mới hết sốt đều phải được coi là lời cảnh báo khẩn cấp.
Mùa mưa, ca nặng tăng: vì sao cần theo dõi sát thay vì chờ tự khỏi
Mùa mưa luôn là thời điểm sốt xuất huyết Dengue bùng lên mạnh, khi muỗi vằn sinh sôi và điều kiện truyền bệnh thuận lợi hơn. Tại nhiều địa phương, trong mùa mưa, số ca mắc tăng kèm theo sốt xuất huyết biến chứng, thậm chí tử vong. Tại TP.HCM, đến tuần thứ 31, số ca sốt xuất huyết tích lũy từ đầu năm đã vượt 24.650 trường hợp, riêng một tuần cuối tháng 7 – đầu tháng 8 ghi nhận 1.130 ca, tăng 20,8% so với trung bình 4 tuần trước đó. Con số này không chỉ là thống kê khô khan; nó phản ánh áp lực thực sự lên hệ thống y tế và khả năng bỏ sót bệnh nhân chuyển nặng nếu người dân vẫn có thói quen ở nhà chờ "tự hạ sốt".
Thực tế tại các bệnh viện cho thấy diễn biến sốt xuất huyết khó lường, với nhiều ca sốc, tổn thương gan, tim, đa cơ quan và xuất huyết tiêu hóa nặng trong chính mùa mưa. Trong khi đó, hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với sốt xuất huyết; người bệnh chủ yếu được điều trị hỗ trợ theo phác đồ, kết hợp xử trí biến chứng nhằm giảm nguy cơ tử vong. Vì vậy, thái độ "ở nhà uống thuốc hạ sốt, đợi qua 3–5 ngày" là quá rủi ro, nhất là với người có bệnh nền, trẻ nhỏ và người già suy kiệt. Khi trẻ sốt cao trên hai ngày kèm các biểu hiện bứt rứt, li bì, chảy máu, ói ra máu, tiêu phân đen, đau bụng, tay chân lạnh hoặc bỏ bú, việc đưa đến bệnh viện ngay không chỉ là khuyến cáo – đó là hành động bảo vệ tính mạng.
Chủ động phòng ngừa và theo dõi: vũ khí duy nhất trước sốt xuất huyết biến chứng
Trong bối cảnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, phòng ngừa và theo dõi sát là vũ khí quan trọng nhất trước sốt xuất huyết nguy hiểm. Cần kiểm soát muỗi vằn và ổ lăng quăng, đặc biệt trong mùa mưa, song song với việc nâng cao nhận thức trong gia đình về những dấu hiệu sốc dengue và tổn thương đa cơ quan. Những người có bệnh nền tim mạch, tiểu đường, người suy giảm miễn dịch hoặc nhiễm HIV nên được tư vấn y tế cá nhân hóa; việc bù dịch, kiểm soát đường huyết, theo dõi chức năng tim, gan phải được thực hiện bởi bác sĩ, tránh tự điều trị tại nhà.
Trong bối cảnh dịch bệnh bước vào mùa cao điểm, nhiều hệ thống tiêm chủng đã triển khai vắc-xin sốt xuất huyết Dengue, tiêm cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn, kể cả người đã từng mắc bệnh, nhằm phòng ngừa cả 4 type virus Dengue. Tuy nhiên, vắc-xin không dùng cho người quá mẫn với bất kỳ thành phần nào của vắc-xin, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú, và người suy giảm miễn dịch, nhiễm HIV cần được nhân viên y tế hướng dẫn cụ thể. Điều quan trọng là không ảo tưởng rằng tiêm vắc-xin hay từng bị sốt xuất huyết sẽ miễn trừ hoàn toàn nguy cơ nặng. Kết luận rõ ràng nhất từ các ca sốc và tổn thương đa cơ quan là: hãy coi mọi cơn sốt trong mùa mưa là tín hiệu cần theo dõi, đừng để cơ thể phải "kêu cứu" bằng sốc và xuất huyết mới chịu đi bệnh viện.
