Xét nghiệm cần đúng thời điểm, không chỉ đúng loại
Xét nghiệm sốt xuất huyết là xét nghiệm máu nhằm tìm virus Dengue, kháng nguyên của virus hoặc kháng thể mà cơ thể tạo ra để chống lại virus. Vì mỗi dấu ấn xuất hiện ở giai đoạn khác nhau, một kết quả âm tính không thể luôn loại trừ bệnh.
Người sống hoặc đi qua vùng có dịch, có biểu hiện sốt, đau sau hốc mắt, đau cơ, buồn nôn hay phát ban nên được thăm khám để bác sĩ chọn xét nghiệm phù hợp; xét nghiệm cũng có thể được dùng để theo dõi diễn tiến và đáp ứng điều trị. Hãy báo chính xác ngày bắt đầu sốt, bởi mốc này giúp diễn giải kết quả. Xét nghiệm Dengue dùng mẫu máu và không cần nhịn ăn trước khi lấy mẫu. Bác sĩ kết hợp kết quả với thăm khám và công thức máu, thay vì để một con số tự quyết định bệnh trạng.
NS1, IgM và IgG trả lời những câu hỏi khác nhau
Xét nghiệm NS1 Dengue tìm protein đặc hiệu do virus tiết ra, thường được chỉ định từ ngày thứ nhất đến ngày thứ năm kể từ khi sốt. NS1 dương tính cho thấy khả năng cao người bệnh đang mắc Dengue; nhưng âm tính, nhất là khi làm muộn hoặc lượng virus trong máu thấp, không đủ để loại trừ bệnh.
Kháng thể IgM IgG có mốc xuất hiện và ý nghĩa khác nhau: IgM thường phát hiện được từ ngày thứ tư đến thứ năm, gợi ý nhiễm cấp; IgG trong lần nhiễm đầu thường xuất hiện muộn hơn, khoảng ngày thứ 10 đến 14, và có thể tồn tại nhiều năm. Vì vậy, IgG có thể giúp đánh giá tiền sử nhiễm hoặc tình trạng nhiễm thứ phát, nhưng không nên tự đọc như bằng chứng duy nhất về bệnh đang diễn tiến. RT-PCR tìm trực tiếp RNA virus và thường được chỉ định trong năm ngày đầu. Công thức máu không tìm virus, nhưng giúp bác sĩ theo dõi tiểu cầu và hematocrit để đánh giá nguy cơ.
| Xét nghiệm | Thời điểm thường dùng | Ý nghĩa chính |
|---|---|---|
| NS1 | Ngày 1–5 sau khi bắt đầu sốt | Tìm kháng nguyên virus; âm tính không loại trừ bệnh |
| IgM | Thường từ ngày 4–5 | Gợi ý nhiễm Dengue giai đoạn cấp |
| IgG | Thường ngày 10–14 trong lần nhiễm đầu | Đánh giá tiền sử nhiễm hoặc nhiễm thứ phát |
Trẻ có thể chuyển nguy kịch nhanh: đừng chờ kết quả để đi viện
Sốt xuất huyết nguy kịch không phải nguy cơ chỉ có trên giấy. Một trẻ 27 tháng tuổi được đưa đi khám sau ba ngày sốt cao, nôn ói và lừ đừ; chỉ 12 giờ sau nhập viện, trẻ suy hô hấp, tím tái và tụt huyết áp. Bệnh nhi bị viêm cơ tim tối cấp, sốc tim, tổn thương gan thận, phải thở máy, chạy ECMO và lọc máu liên tục. Sau gần năm tuần hồi sức, chức năng tim mới dần hồi phục; tổng thời gian điều trị gần hai tháng.
Trường hợp này cho thấy xét nghiệm xác nhận bệnh không dự báo chắc chắn diễn tiến nhẹ hay nặng. Khi trẻ sốt cao trên hai ngày, cần đưa đi cơ sở y tế ngay nếu quấy khóc, bứt rứt hoặc li bì; đau bụng; chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu hay đi ngoài phân đen; tay chân lạnh, nằm một chỗ, bỏ bú hoặc bỏ ăn uống. Tình trạng xấu đi cũng cần được đánh giá khẩn cấp. Đừng tự mua thuốc không rõ loại hay chờ lần xét nghiệm kế tiếp mới hành động.
Kết luận: theo dõi biểu hiện quan trọng không kém xét nghiệm
Xét nghiệm sốt xuất huyết có giá trị khi được chọn đúng theo số ngày bệnh và đọc cùng triệu chứng, thăm khám lâm sàng, công thức máu. NS1 phù hợp hơn ở giai đoạn đầu; IgM thường xuất hiện sau đó, còn IgG có thể tồn tại lâu dài. Kết quả âm tính không phải lý do để chủ quan nếu người bệnh vẫn có dấu hiệu nghi ngờ hoặc đang xấu đi.
Quan điểm an toàn nhất là để bác sĩ quyết định xét nghiệm và đánh giá diễn tiến, còn gia đình tập trung nhận biết dấu hiệu cảnh báo. Khi có biểu hiện bất thường, nhất là ở trẻ, hãy đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay; phát hiện sớm biến chứng và hồi sức kịp thời có thể tạo khác biệt sống còn.
