Sách không chỉ là tài liệu học tập, mà là lời cam kết công bằng giáo dục
Chiến lược phân phối sách giáo khoa vùng sâu là tổng hợp các biện pháp sản xuất, điều tiết và cung ứng sách được Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam triển khai có trọng tâm, nhằm bảo đảm mọi học sinh, đặc biệt ở trường vùng biên giới và địa bàn khó khăn, đều có đủ tài liệu học tập ngay từ mùa khai trường, không bị chậm nhịp so với các khu vực thuận lợi hơn. Chính cách tiếp cận coi sách giáo khoa là “cam kết công bằng” chứ không chỉ là hàng hóa đã định hình toàn bộ đợt triển khai đầu năm học này. Nhận thức rõ tầm quan trọng đặc biệt của sách giáo khoa đối với năm học mới, NXBGDVN tập trung tối đa nguồn lực, tăng tốc sản xuất và điều tiết nguồn hàng trên toàn quốc. Đến ngày 3/9, đơn vị đã phát hành 228 triệu bản SGK và 84 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo, vượt kế hoạch ban đầu để đáp ứng nhu cầu tăng cao. Con số này không chỉ cho thấy quy mô mà còn phản ánh lựa chọn chính sách: ưu tiên bảo đảm sách cho mùa khai trường, trước khi nói đến bất kỳ mục tiêu nào khác.
Vì sao trường vùng biên giới cần được ưu tiên trong mùa khai trường?
Ở trường vùng biên giới, mỗi bộ sách giáo khoa đủ và đúng thời điểm là sự khẳng định rằng trẻ em nơi đầu sóng ngọn gió không bị bỏ lại phía sau. Khi cơ sở vật chất còn thiếu, đường sá xa xôi, sách giáo khoa trở thành trụ cột để duy trì nhịp dạy – học, giúp các em bám trường, bám lớp, thay vì rời bỏ việc học vì thiếu tài liệu. NXBGDVN đã chủ động cung ứng đầy đủ SGK cho 108 trường phổ thông nội trú liên cấp tại khu vực biên giới, bảo đảm học sinh có sách kịp Lễ Khai giảng. Một số ít trường tiếp nhận sách vào ngày 3/9 do cơ sở vật chất đang hoàn thiện và giáo viên nghỉ lễ, nhưng mốc thời gian này vẫn nằm trong khung khai trường, cho thấy nỗ lực “không để trường vùng biên giới chậm nhịp năm học mới”. Nhân dịp khai giảng năm học 2026-2027, NXBGDVN còn chuẩn bị nguồn sách để các lãnh đạo, tổ chức, cơ quan trao tặng cho các trường vùng biên giới, biến chính sách phân phối sách giáo khoa thành một hoạt động xã hội rộng hơn.
Tăng tốc phân phối sách giáo khoa: từ điều chuyển vùng miền đến duy trì bán lẻ liên tục
Điểm đáng chú ý trong mùa khai trường này là NXBGDVN không coi phân phối sách giáo khoa là một khâu hậu cần thụ động, mà là bài toán phải giải nhanh, linh hoạt và có dữ liệu. Trong tháng 8, đơn vị chủ động điều chuyển hơn 8 triệu bản SGK giữa các vùng miền gồm miền Bắc, miền Trung, miền Nam và Đồng bằng sông Cửu Long để cân bằng nguồn cung. Đây là quyết định cho thấy một thực tế: nhu cầu không trải đều, và nếu phân phối cứng nhắc, chính những địa phương khó khăn sẽ chịu thiệt. Từ ngày 1 đến 6/9, NXBGDVN tiếp tục cung ứng thêm khoảng 2,5 triệu bản SGK, tập trung phục vụ các trường đăng ký, đặt mua muộn và bổ sung những đầu sách còn thiếu cục bộ. Đồng thời, hệ thống bán lẻ tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh duy trì hoạt động xuyên suốt kỳ nghỉ lễ 2/9, bảo đảm đầy đủ SGK bán theo bộ hoặc bán lẻ cho phụ huynh, học sinh. Cách làm này có ý nghĩa thực tế: người dân ở đô thị không bị đứt nguồn, trong khi hàng triệu bản sách được điều tiết để “chạy” về vùng sâu, vùng xa.
Không để học sinh nào thiếu sách: linh hoạt chính sách và tặng sách toàn bộ
Điểm mạnh của chiến lược phân phối sách giáo khoa vùng sâu nằm ở khả năng ứng xử với những trường hợp đặc thù, thay vì chỉ dựa vào kế hoạch đặt hàng ban đầu. Đối với một số trường phổ thông nội trú liên cấp tại địa phương chưa hoàn thành việc mua SGK theo diện chính sách ưu tiên, NXBGDVN đã chỉ đạo các công ty phát hành linh hoạt, chủ động cung ứng kịp thời để học sinh có SGK trước ngày khai giảng. Đây là thông điệp rõ ràng: khi hệ thống chính sách chưa hoàn tất, việc bảo đảm sách cho học sinh vẫn phải được đặt lên hàng đầu. Nhiều trường ở địa bàn đặc biệt khó khăn được NXBGDVN tặng toàn bộ SGK. Ngoài ra, nhân dịp đầu năm học mới, đơn vị gửi tặng gần 230 nghìn bản SGK và sách tham khảo cho các trường tại nhiều tỉnh, thành với tổng giá trị gần 4 tỉ đồng. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Riêng NXBGDVN trong dịp đầu năm học mới đã gửi tặng gần 230 nghìn bản SGK và sách tham khảo cho các trường học… với tổng giá trị gần 4 tỉ đồng”. Tặng sách không phải hoạt động từ thiện đơn lẻ, mà là phần nối tiếp của chiến lược không để học sinh vùng khó khăn thiệt thòi tài liệu học tập.
Chuẩn bị cho những biến động phía trước: sách dự phòng và trách nhiệm lâu dài
Mùa khai trường là cao điểm, nhưng thách thức phân phối sách giáo khoa vùng sâu, trường vùng biên giới không dừng lại sau lễ Khai giảng. Thực tế năm học luôn chịu tác động của thiên tai, bão lũ, biến động sĩ số, nhất là ở vùng núi, vùng sông nước. NXBGDVN đã chọn cách chuẩn bị từ sớm: trong tháng 9, tiếp tục tăng cường nguồn cung, in bổ sung khoảng 17 triệu bản SGK, SBT để phát hành theo nhu cầu thực tế, đồng thời chuẩn bị nguồn sách dự phòng cho các địa phương chịu ảnh hưởng thiên tai, bão lũ. Song song với đó, đơn vị phối hợp chặt chẽ với các địa phương để rà soát, bổ sung linh hoạt SGK cho những trường hợp học sinh đăng ký mới hoặc đăng ký bổ sung qua nhà trường. Đây là bước đi cần thiết để bảo đảm lâu dài rằng sách giáo khoa vùng sâu không rơi vào tình trạng thừa chỗ này, thiếu chỗ kia khi năm học diễn ra. Những chuyến xe chở sách lên đường tới Đà Nẵng, Gia Lai, Huế cho thấy một hình ảnh đáng nhớ: phân phối sách không chỉ là nhiệm vụ đầu năm, mà là quá trình bền bỉ đi cùng từng lớp học.
