Cam kết 100% sách giáo khoa: lời hứa và sức nặng trách nhiệm
Kế hoạch cung ứng sách giáo khoa 2026-2027 là chương trình NXBGDVN triển khai sản xuất, in ấn, dự trữ và phân phối sách giáo dục trên toàn quốc nhằm bảo đảm 100% học sinh có đủ sách trước năm học mới, đồng thời xây dựng cơ chế điều tiết linh hoạt theo nhu cầu thực tế của từng địa phương và nhà trường để hạn chế tình trạng thiếu sách cục bộ tại thời điểm khai giảng. Điểm đáng chú ý là NXBGDVN không chỉ đưa ra một lời hứa mang tính tuyên bố, mà gắn cam kết đủ sách với những con số và mốc thời gian cụ thể. Đến ngày 25/8, đơn vị đã in và phát hành 225 triệu bản sách giáo khoa và hơn 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo, vượt kế hoạch đăng ký ban đầu của các địa phương. Khi một năm học mới gắn với việc thống nhất sử dụng bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” trên toàn quốc, việc NXBGDVN đứng ra khẳng định bảo đảm cung cấp sách học sinh là bước đi thể hiện rõ vai trò “đầu mối” của nhà xuất bản trong hệ thống giáo dục phổ thông.
Những con số phía sau cam kết: 225 triệu bản và 10 triệu bản bổ sung
Nếu nhìn thuần túy vào số lượng, có thể thấy chiến lược của NXBGDVN dựa trên nguyên tắc tạo dư địa nguồn cung thay vì sản xuất vừa đủ theo đăng ký ban đầu. Đến 25/8, hơn 225 triệu bản sách giáo khoa đã được in và phát hành, đi cùng hơn 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo. Đây không phải là con số tượng trưng, mà là nền tảng vật chất cho cam kết “không thiếu sách giáo khoa 2026-2027”. Quan trọng hơn, từ nay đến khai giảng, NXBGDVN dự kiến đưa thêm khoảng 10 triệu bản sách giáo khoa ra thị trường, căn cứ nhu cầu thực tế phát sinh từ các nhà trường và địa phương. Song song, ngày 26/8, Hội đồng thành viên đã phê duyệt kế hoạch in bổ sung 8 triệu bản như nguồn sách dự phòng, nhằm tăng khả năng chủ động trước thiên tai, bão lũ và những tình huống bất thường khác. "NXBGDVN cam kết bảo đảm cung ứng đầy đủ 100% sách giáo khoa cho toàn bộ học sinh trên cả nước" là phát biểu chỉ có ý nghĩa khi được chống lưng bởi chính những sản lượng này.
Tăng tốc sản xuất, mở rộng phân phối: vì sao vẫn có cảnh xếp hàng mua sách?
Ở góc độ vận hành, NXBGDVN đã chọn chiến lược vừa tăng tốc sản xuất, vừa bổ sung nguồn dự phòng và mở rộng các kênh phân phối để đáp ứng nhu cầu dồn lên khi năm học mới cận kề. Sách được liên tục điều chuyển từ các kho trung chuyển về nhà sách, cửa hàng bán lẻ và đại lý tại những khu vực có nhu cầu cao, thể hiện sự chủ động trong phân phối sách giáo dục. Tuy vậy, hình ảnh phụ huynh ở một số địa phương, nhất là TPHCM, xếp hàng mua sách cho con cho thấy một khoảng trễ chính sách hơn là thiếu sách trên toàn hệ thống. Riêng tại TPHCM, đến 24/8, đã có 25,5 triệu bản sách giáo khoa được cung ứng, đạt 102% kế hoạch dự kiến ban đầu 25,1 triệu bản. Vậy vì sao vẫn có cảm giác "sốt sách"? Nguyên nhân chính là nhiều trường gửi đơn đặt hàng muộn, thậm chí đến sau ngày 15/8 mới đăng ký hoặc đặt bổ sung sản lượng lớn, khiến khâu điều phối và giao hàng trong thời gian ngắn bị quá tải.
Điều tiết theo nhu cầu thực tế: ưu điểm và điểm yếu của mô hình hiện nay
Chiến lược điều tiết sách tới các địa phương dựa trên nhu cầu thực tế của nhà trường là bước tiến hợp lý, tránh lãng phí và tồn kho sách giáo khoa. Việc NXBGDVN chủ động phát hành bổ sung 10 triệu bản sách giáo khoa theo nhu cầu phát sinh cho thấy mô hình cung cấp sách học sinh đang chuyển từ “kế hoạch cứng” sang hệ thống phản ứng nhanh. Khi một số địa phương áp dụng chính sách miễn hoặc cho mượn sách, nguồn cầu có thể tăng bất ngờ, và chỉ cách tiếp cận linh hoạt mới đủ sức đáp ứng. Tuy nhiên, mô hình này có một điểm yếu rõ ràng: nó phụ thuộc nặng nề vào chất lượng dự báo nhu cầu và kỷ luật đăng ký của các trường. Trường đặt muộn sẽ kéo theo áp lực vận chuyển và phân phối dồn vào những ngày sát khai giảng, tạo ấn tượng thiếu sách dù tổng nguồn cung không hề thiếu. Chính vì vậy, cam kết đủ sách chỉ phát huy tối đa tác dụng khi địa phương và cơ sở giáo dục phối hợp đúng tiến độ, thay vì “nước đến chân mới nhảy”.
Từ năm học mới đến kế hoạch dài hơi: cần một chuỗi cung ứng giáo khoa ổn định
Điểm tích cực là NXBGDVN không dừng lại ở việc giải quyết tình huống năm học mới hiện tại, mà đã đặt ra khung thời gian cho các năm sau. Để chuẩn bị cho năm học 2027-2028, các địa phương được đề nghị phê duyệt kế hoạch dự báo nhu cầu sử dụng sách giáo khoa phục vụ cung cấp miễn phí trước ngày 30/10, làm cơ sở lập dự toán; đồng thời đăng ký, ký hợp đồng với NXBGDVN trước ngày 1/12 để nhà xuất bản chủ động sản xuất và cung ứng. Ở góc nhìn quản trị, đây là bước chuyển từ phản ứng ngắn hạn sang xây dựng chuỗi cung ứng sách giáo khoa ổn định. Khi móc nối được lịch đặt hàng sớm, khả năng điều tiết, dự phòng và phân phối sách giáo dục sẽ trở nên trơn tru hơn, giảm nguy cơ đứt gãy kênh đăng ký mua sách tại trường – nguyên nhân chính dẫn đến cảnh phụ huynh phải tự đi xếp hàng mua sách những ngày cận khai giảng. Với một hệ thống như vậy, cam kết cung ứng đủ 100% sách giáo khoa sẽ bớt là lời trấn an, và trở thành một chuẩn mực được duy trì đều đặn qua từng năm học mới.
