Công cụ bổ trợ cho những khoảng rừng khó tiếp cận
UAV bảo vệ rừng là việc sử dụng thiết bị bay không người lái để hỗ trợ lực lượng quản lý quan sát, tuần tra và phát hiện sớm nguy cơ xâm hại rừng, cháy rừng hoặc sự cố cần ứng cứu. Hôm 31/10, UBND tỉnh Quảng Trị làm việc với Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng cùng các đơn vị liên quan; Chủ tịch UBND tỉnh Bùi Hoàng Phương thống nhất chủ trương nghiên cứu, triển khai thí điểm công nghệ này tại vườn quốc gia. Đây là hướng đi hợp lý, nhưng không nên nhầm quyết định chủ trương với một hệ thống đã sẵn sàng hoạt động trên diện rộng. Giá trị của UAV sẽ nằm ở khả năng đưa thông tin kịp thời đến kiểm lâm tại những nơi tuần tra trực tiếp tốn nhiều thời gian và nguồn lực.
Thách thức rất cụ thể: vườn được giao quản lý hơn 121.764 ha rừng tự nhiên, trên địa hình núi đá vôi chia cắt mạnh, nhiều nơi dốc, hiểm trở và khó tiếp cận. Quy mô đó khiến việc bao quát liên tục bằng nhân lực đơn thuần trở thành áp lực lớn. UAV có thể giúp quan sát từ trên cao, ghi nhận biến động và phát hiện dấu hiệu bất thường sớm hơn; tuy nhiên, hình ảnh chỉ hữu ích khi có người tiếp nhận, xác minh và tổ chức phản ứng.
Đã có nền tảng công nghệ, bài toán là vận hành
Phong Nha - Kẻ Bàng không bắt đầu từ con số không. Ban quản lý đang sử dụng phần mềm SMART, hệ thống thông tin địa lý GIS, ảnh viễn thám và 3 thiết bị UAV để tuần tra, giám sát tài nguyên, theo dõi biến động rừng và phục vụ phòng cháy, chữa cháy. Trong 10 tháng năm 2026, lực lượng đã tổ chức 1.875 đợt tuần tra với tổng quãng đường hơn 16.750 km, không để xảy ra điểm nóng về phá rừng, săn bắt động vật hoang dã, vi phạm lâm sản hay cháy rừng. Những con số này cho thấy nỗ lực hiện có; chúng cũng nhắc rằng UAV nên bổ trợ cho công tác kiểm lâm, không thay thế tuần tra và năng lực xử lý tại hiện trường.
Thí điểm có thể hữu ích cho khảo sát các điểm trọng yếu, cảnh báo cháy và hỗ trợ tìm kiếm cứu nạn. Nhưng hiệu quả giám sát rừng bằng UAV không được đo bằng số chuyến bay hay độ nét hình ảnh, mà bằng việc cảnh báo có đến đúng người, đúng lúc và dẫn đến hành động phù hợp hay không. Các trở ngại đã được nêu gồm thủ tục cấp phép bay, kinh phí, nhân lực vận hành và hạ tầng viễn thông. Nếu dữ liệu không truyền được ở vùng xa hoặc thiếu quy trình phân tích, thêm thiết bị chưa chắc giúp kiểm lâm phản ứng nhanh hơn.
Cần công bố rõ phạm vi, quy trình và tiêu chí đánh giá
Tỉnh giao Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng phối hợp với các sở, ngành và đơn vị liên quan xây dựng phương án, xác định lộ trình, nhiệm vụ và trách nhiệm; việc triển khai cần có sự phối hợp của công an, quân sự, biên phòng và doanh nghiệp viễn thông. Chủ trương cũng nhấn mạnh lựa chọn nội dung thiết thực, dễ làm trước, cân nhắc thuê dịch vụ từ doanh nghiệp đủ năng lực và tận dụng nguồn lực sẵn có để tránh đầu tư dàn trải. Đây là cách tiếp cận thận trọng, miễn là thí điểm được thiết kế để kiểm chứng hiệu quả chứ không chỉ chứng minh thiết bị có thể cất cánh.
Trước khi đánh giá kết quả, công chúng và lực lượng trực tiếp thực hiện cần được biết UAV sẽ bay ở khu vực nào, với tần suất ra sao; ai điều khiển, ai phân tích dữ liệu và quy trình phối hợp xử lý cảnh báo được tổ chức thế nào. Cũng cần công bố tiêu chí đánh giá thực tế, chẳng hạn khả năng phát hiện nguy cơ, thời gian chuyển cảnh báo đến lực lượng tại chỗ và mức độ hỗ trợ tìm kiếm cứu nạn. Hiện các vấn đề về phạm vi, tần suất giám sát, phương thức vận hành, yêu cầu pháp lý và hiệu quả vẫn cần được làm rõ trong phương án.
Thí điểm chỉ có ý nghĩa nếu giúp bảo vệ rừng tốt hơn
Nếu được tổ chức bài bản, thiết bị bay không người lái có thể giúp phát hiện sớm dấu hiệu xâm hại tài nguyên, theo dõi diễn biến rừng, nhận diện nguy cơ cháy và hỗ trợ ứng phó thiên tai. Lợi ích cuối cùng không chỉ dành cho đơn vị quản lý: bảo vệ rừng tốt hơn cũng góp phần giữ gìn hệ sinh thái và các giá trị thiên nhiên của Phong Nha - Kẻ Bàng. Nhưng đó là kết quả cần được chứng minh bằng dữ liệu thí điểm, không thể mặc định từ việc đã có thiết bị hoặc đã thống nhất chủ trương.
Sau thí điểm, tỉnh dự kiến đánh giá hiệu quả, hoàn thiện phương án rồi mới nghiên cứu nhân rộng trên địa bàn. Bước đi đúng không phải là mở rộng nhanh nhất, mà là xác định nơi UAV tạo thêm giá trị so với tuần tra hiện có, bảo đảm dữ liệu dẫn đến hành động và giải quyết được giới hạn về kết nối, nhân lực, giấy phép. UAV có thể mở rộng tầm mắt của kiểm lâm; để thành công cụ bảo vệ rừng đáng tin cậy, kế hoạch vẫn cần những câu trả lời rõ ràng về phạm vi bay, cách vận hành và hiệu quả đo được.
