Từ biết dùng công nghệ đến biết tự bảo vệ
CyberZ là dự án truyền thông cộng đồng nhằm giúp sinh viên nhận diện, ứng phó với lừa đảo trực tuyến và lan tỏa kiến thức an toàn số qua học tập, thực hành cùng sáng tạo nội dung. Sáng 29/10, Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam phối hợp với TikTok Việt Nam phát động dự án “CyberZ - Tiên phong phòng trừ lừa đảo”. Đây là cách tiếp cận đáng chú ý: thay vì chỉ phát đi cảnh báo về những chiêu trò đã xuất hiện, dự án muốn hình thành kỹ năng để người trẻ phản ứng trước các thủ đoạn mới.
Lý do cần cách làm đó rất rõ: thành thạo nền tảng số không đồng nghĩa với khả năng miễn nhiễm trước thao túng tâm lý. Các vụ sinh viên bị lừa bằng hình thức “bắt cóc online” cho thấy người trẻ vẫn có thể bị dẫn dắt vào những tình huống nguy hiểm dù thường xuyên sử dụng công nghệ. Nguy cơ lừa đảo sinh viên vì vậy không chỉ nằm ở đường link giả hay tài khoản mạo danh, mà còn ở nỗi sợ, lòng tin và áp lực khiến nạn nhân hành động vội vàng.
CyberZ Portal biến cảnh báo thành bài thực hành
Trọng tâm thực hành của dự án là CyberZ Portal, nơi sinh viên có thể tiếp cận kiến thức, làm bài kiểm tra và luyện nhận diện tình huống lừa đảo thường gặp. Tại chương trình giới thiệu dự án, ông Lê Phước Hòa, đồng sáng lập Doanh nghiệp Xã hội Chống Lừa Đảo, hướng dẫn sinh viên sử dụng các tính năng và thực hành kỹ năng phòng tránh. Cổng thông tin còn có video giáo dục, tin tức về thủ đoạn mới và bài kiểm tra giúp người dùng nhận ra dấu hiệu đáng ngờ, thay vì chỉ học thuộc một danh sách kịch bản.
Điểm hữu ích là công cụ kiểm tra cho phép người dùng tra cứu đường link, số điện thoại, số tài khoản ngân hàng, ví điện tử và một số tệp có nguy cơ chứa mã độc; hệ thống ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích và cảnh báo rủi ro. Đây là trợ giúp tham khảo, không phải lý do để bỏ qua phán đoán cá nhân. Một đường link gửi từ người quen vẫn có thể nguy hiểm nếu tài khoản của họ bị chiếm quyền. Mở tệp hoặc truy cập nội dung độc hại có thể làm lộ dữ liệu, khiến người dùng mất quyền truy cập tài khoản.
Giá trị của bài kiểm tra nằm ở việc tập cho người học dừng lại trước khi nhấn, chuyển tiền hay cung cấp thông tin. Khi thủ đoạn liên tục đổi cách thể hiện, thói quen kiểm chứng mới hữu ích hơn việc chỉ nhớ từng vụ việc.
Từ kỹ năng cá nhân đến sức mạnh cộng đồng
CyberZ không dừng ở việc hướng dẫn sinh viên tự bảo vệ. Dự án khuyến khích người trẻ sáng tạo video, ý tưởng truyền thông và giải pháp phòng chống lừa đảo; cuộc thi CyberZ Challenge tạo không gian để những đề xuất nổi bật được chọn, hoàn thiện và kết nối nguồn lực triển khai thực tế. Sinh viên có thể tham gia bằng cách đăng ký tài khoản với email sinh viên hoặc mã giới thiệu, chọn thi cá nhân hay đồng đội, rồi chuẩn bị và nộp bài theo hướng dẫn của ban tổ chức.
Hoạt động chia sẻ cũng đã có một điểm tựa sẵn: hashtag #LuaDaoTrucTuyen trên TikTok ghi nhận hơn 151.500 nội dung tính đến thời điểm được công bố. Con số này cho thấy nội dung phòng tránh lừa đảo có thể đi xa hơn lớp học nếu được kể bằng ngôn ngữ gần gũi với giới trẻ. Người dùng còn có thể báo cáo trường hợp nghi ngờ và gửi bằng chứng qua cổng thông tin, góp phần cảnh báo những người khác. Đây là mắt xích quan trọng: kiến thức cá nhân chỉ tạo tác động rộng khi được biến thành hành động chia sẻ và phản ánh kịp thời.
CyberZ sẽ thuyết phục nhất nếu sinh viên xem việc kiểm tra thông tin là phản xạ thường ngày, không phải bài học chỉ mở ra sau khi có sự cố. Kết hợp cổng kiến thức, công cụ tra cứu, bài tập tình huống và sáng tạo cộng đồng là hướng đi đúng; hiệu quả lâu dài phụ thuộc vào việc người trẻ duy trì thực hành và đưa kỹ năng ấy đến bạn bè, gia đình.
