Từ tự bảo vệ đến bảo vệ cộng đồng
CyberZ là dự án truyền thông cộng đồng về phòng chống lừa đảo trực tuyến, hướng đến trang bị cho sinh viên kiến thức và kỹ năng tự bảo vệ, đồng thời khuyến khích họ chia sẻ hiểu biết để giúp cộng đồng an toàn hơn trên môi trường số. Sáng 29/10, dự án “CyberZ - Tiên phong phòng trừ lừa đảo” được phát động tại Trường Đại học Điện lực ở Hà Nội, với sinh viên Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh cùng hưởng ứng qua các điểm cầu kết nối.
Điểm đáng chú ý không nằm ở một chiến dịch cảnh báo đơn thuần mà ở việc thay đổi vai trò của người trẻ: từ người tiếp nhận thông tin thành người biết nhận diện nguy cơ, tự bảo vệ mình và truyền đạt kiến thức hữu ích cho gia đình, bạn bè. Đó là cách tiếp cận hợp lý, bởi cảnh báo về một thủ đoạn cụ thể có thể nhanh chóng lỗi thời, còn năng lực đánh giá tình huống có thể giúp người dùng ứng phó với những biến thể mới. Với mục tiêu xây dựng cộng đồng sinh viên an toàn số, CyberZ đặt trọng tâm vào việc biến kiến thức thành hành động, thay vì dừng ở khẩu hiệu.
Kỹ năng thực hành mới là thước đo
Đại tá Hà Văn Bắc, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng, Bộ Công an, nhấn mạnh rằng phòng, chống lừa đảo không thể chỉ dựa vào việc cảnh báo các thủ đoạn đã xảy ra; cộng đồng cần có năng lực nhận diện, ứng phó và sức đề kháng trước nguy cơ liên tục biến đổi. Đây là điểm mấu chốt của chương trình: kỹ năng an toàn số chỉ có giá trị khi người học biết kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và chọn cách xử lý phù hợp lúc gặp dấu hiệu đáng ngờ.
Cổng thông tin CyberZ được giới thiệu như nơi tập hợp kiến thức, tài liệu và hoạt động, đồng thời cho phép sinh viên kiểm tra hiểu biết và thực hành nhận diện những tình huống lừa đảo thường gặp. Cuộc thi CyberZ Challenge tạo thêm không gian để người trẻ đề xuất ý tưởng truyền thông và giải pháp phòng chống lừa đảo trực tuyến. Những hình thức này có thể giúp kiến thức bớt trừu tượng, nhưng hiệu quả cuối cùng nên được nhìn qua khả năng áp dụng vào đời sống, không chỉ qua số người tham gia hay nội dung được đăng tải.
Sinh viên cũng cần hiểu giới hạn vai trò của mình: cảnh báo phải có căn cứ, thông tin đáng ngờ cần được chuyển đến đúng cơ quan có thẩm quyền, còn điều tra và xử lý tội phạm thuộc trách nhiệm của lực lượng chức năng. Ranh giới ấy giúp mạng lưới “Chiến binh số” hỗ trợ cộng đồng mà không vô tình phát tán tin sai hoặc làm phức tạp thêm vụ việc.
Lan tỏa rộng cần đi cùng độ tin cậy
CyberZ khuyến khích sinh viên và nhà sáng tạo nội dung chia sẻ video hướng dẫn nhận diện, phòng tránh lừa đảo qua hashtag #LuaDaoTrucTuyen trên TikTok; hashtag này đã có hơn 151.500 nội dung được đăng tải tính đến thời điểm nguồn tin ghi nhận. Con số cho thấy mạng xã hội có thể mở rộng khả năng tiếp cận, nhưng lượng bài đăng không tự chứng minh chất lượng thông tin. Muốn hoạt động lan tỏa hữu ích, nội dung cần chính xác, dễ kiểm tra và tránh biến nghi vấn chưa xác thực thành kết luận.
Dự án được triển khai dưới sự chỉ đạo của Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an, bảo trợ bởi Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam và phối hợp giữa các đơn vị trong lĩnh vực công nghệ, truyền thông và giáo dục. Sự phối hợp này có thể tạo nền tảng để kết nối chuyên môn với sức sáng tạo của sinh viên. Bài toán tiếp theo là duy trì hoạt động học tập, thực hành và kiểm chứng thông tin, để “Chiến binh số” không chỉ là tên gọi mà trở thành năng lực hỗ trợ thiết thực cho người dùng.
CyberZ có hướng đi đáng ủng hộ vì đặt việc tự bảo vệ và trách nhiệm với cộng đồng trong cùng một chương trình. Thành công của dự án sẽ phụ thuộc vào việc sinh viên có thực sự vận dụng được kỹ năng an toàn số khi gặp nguy cơ, rồi chia sẻ kiến thức một cách có trách nhiệm hay không. Nếu làm được điều đó, phòng chống lừa đảo trực tuyến sẽ bớt lệ thuộc vào những lời cảnh báo đến sau và dựa nhiều hơn vào một cộng đồng biết nhận diện, kiểm chứng và hành động đúng.
