Tầm nhìn dài hạn phải bắt đầu bằng hành động cụ thể
Quy hoạch tổng thể TP.HCM là khuôn khổ định hướng tổ chức không gian, hạ tầng và nguồn lực của thành phố trong giai đoạn 2025–2050, với tầm nhìn 100 năm. HĐND TP.HCM thông qua quy hoạch tại kỳ họp chuyên đề ngày 29–30/10, sau khoảng bảy tháng triển khai các bước chuẩn bị từ tháng 3/2026. Sáng 30/10, đại biểu tiếp tục thảo luận về đồ án tại kỳ họp thứ sáu HĐND thành phố khóa XI.
Thông qua quy hoạch là cột mốc, không phải thành quả cuối cùng. Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh rằng thành phố sẽ nhanh chóng chuyển định hướng thành chương trình, kế hoạch, danh mục dự án và nguồn lực thực hiện. Đây là yêu cầu đúng: nếu thiếu lộ trình và người chịu trách nhiệm, tầm nhìn 100 năm dễ dừng lại trên giấy, trong khi các quyết định đầu tư trước mắt vẫn rời rạc.
Áp lực biến định hướng thành kết quả càng lớn khi thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026, dù chặng đường còn lại ngắn và áp lực hoàn thành chỉ tiêu cuối năm cao. Quy hoạch TP.HCM vì thế cần vừa giữ được hướng đi lâu dài, vừa chỉ rõ việc nào phải làm trước.
Từ bản đồ chiến lược đến danh mục đầu tư có thứ tự
Chủ tịch UBND thành phố mô tả quy hoạch như bản thiết kế của một căn nhà: thiết kế tốt giúp công trình bền vững và dùng hiệu quả. Với một đô thị lớn, phép so sánh ấy nhắc rằng chất lượng quy hoạch phải được đo bằng khả năng định hướng quyết định thực tế, hỗ trợ năng lực cạnh tranh quốc tế và hạn chế lãng phí nguồn lực.
Thành phố định hướng mô hình siêu đô thị đa cực, đa trung tâm, gồm 5 cực tăng trưởng, 5 hệ thống liên kết chiến lược, 5 trung tâm vệ tinh và 10 vùng quản lý phát triển, đồng thời bảo vệ hạ tầng sinh thái và các không gian có giá trị lâu dài. Những con số này chỉ có ý nghĩa khi được nối với danh mục dự án, thời hạn, thứ tự ưu tiên và nguồn vốn tương ứng.
Hạ tầng liên vùng, đường sắt đô thị, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), logistics, hạ tầng số, năng lượng và hạ tầng sinh thái được xác định là những lĩnh vực có sức lan tỏa lớn. Đầu tư đồng bộ các mắt xích ấy có thể kết nối trung tâm phát triển với khu sản xuất, dịch vụ, cảng biển và đầu mối logistics; đầu tư dàn trải thì dễ tạo công trình thiếu liên kết và giảm hiệu quả vốn.
Quy hoạch chỉ bền vững khi người dân thấy lợi ích
Quy hoạch tác động trực tiếp đến nơi ở, việc đi lại và sinh kế, nên lấy ý kiến địa phương và người dân không thể là khâu làm cho đủ thủ tục. Đại biểu Nguyễn Anh Tuấn đề nghị làm rõ vai trò, lợi thế của từng khu vực trong 10 vùng động lực, đồng thời thống nhất dự án hạ tầng và chương trình ưu tiên để địa phương chủ động lập quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết và chuẩn bị nguồn lực.
Trong định hướng TOD, thành phố sẽ xác định tuyến metro và vị trí nhà ga làm cơ sở phát triển đô thị tập trung quanh nhà ga. Bán kính khu vực TOD được xem xét khoảng 1.000 m; việc giữ lại hay giải tỏa nhà hiện hữu sẽ được quyết định ở bước quy hoạch chi tiết sau khi rà soát hiện trạng. Đây là điểm cần minh bạch sớm: người dân cần biết phương án ảnh hưởng đến nhà cửa và quyền lợi của mình trước khi dự án đi vào triển khai.
Quan điểm của thành phố là cuộc sống sau di dời phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Mục tiêu ấy cần được thể hiện bằng khu tái định cư có hạ tầng, dịch vụ thiết yếu và kết nối đi lại phù hợp; nếu không, sự đồng thuận hôm nay khó trở thành nền tảng bền vững cho các dự án ngày mai.
Kỷ luật thực hiện sẽ quyết định giá trị của quy hoạch
Bước tiếp theo phải là chuyển quy hoạch thành chương trình, kế hoạch, lộ trình theo từng giai đoạn và danh mục dự án gắn với kế hoạch đầu tư công, nguồn lực tư nhân cùng các cơ chế hợp tác công – tư. Cùng với đó, từng sở, ngành và địa phương cần dùng quy hoạch làm căn cứ xuyên suốt khi bố trí hạ tầng, xem xét dự án và phân bổ nguồn lực, thay vì coi đây là tài liệu tham khảo tùy nghi.
Một quy hoạch lớn cũng cần cơ chế rà soát để xử lý thay đổi thực tế mà không làm mất định hướng chung. Thành phố nên công khai tiến độ các dự án ưu tiên, mức độ kết nối giữa các vùng và kết quả sử dụng nguồn lực; đó là cách thiết thực để người dân và nhà đầu tư theo dõi cam kết.
Tầm nhìn 100 năm không được chứng minh bằng độ dài của bản quy hoạch, mà bằng những lựa chọn đầu tư đúng, phối hợp đúng lúc và lợi ích người dân có thể cảm nhận. Nếu nhanh chóng cụ thể hóa, quy hoạch tổng thể có thể trở thành động lực cho phát triển TP.HCM; nếu chậm triển khai, nó sẽ không ngăn được lãng phí mà chính nó được lập ra để tránh.
