Quy hoạch trăm năm phải bắt đầu từ những việc làm được
Quy hoạch tổng thể TP.HCM là khung định hướng tổ chức không gian, hạ tầng và nguồn lực cho toàn thành phố trong giai đoạn 2025–2050, đồng thời đặt ra mục tiêu phát triển với tầm nhìn 100 năm. Ngày 30/10, HĐND TP.HCM khóa XI thông qua quy hoạch này tại kỳ họp thứ sáu, cùng các nghị quyết về cơ chế, ngân sách, đầu tư công và hạ tầng. Đây là một quyết định có sức nặng: thành phố cần khung chung để mở rộng không gian phát triển, kết nối hạ tầng và phân bổ nguồn lực, thay vì để từng dự án vận động theo một hướng riêng. Nhưng thông qua một tầm nhìn chưa đồng nghĩa với việc đã có một lộ trình đáng tin cậy. Giá trị của quy hoạch TP.HCM sẽ được đo bằng khả năng biến mục tiêu lớn thành ưu tiên cụ thể, có thể thực hiện và kiểm chứng.
Định hướng là xây dựng TP.HCM thành đô thị toàn cầu, hiện đại, thông minh, năng động và sáng tạo, lấy con người làm trung tâm; thành phố cũng muốn củng cố vai trò đầu tàu kinh tế, tài chính, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Kết luận của Bộ Chính trị cơ bản thống nhất với quan điểm, mục tiêu và định hướng chiến lược của quy hoạch, đồng thời yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện. Đây là cơ sở chính trị quan trọng, nhưng không thay thế công việc khó hơn: xác định việc gì làm trước, làm ở đâu, ai chịu trách nhiệm và nguồn lực nào được dành cho nó.
Tổ chức đa cực cần tạo khác biệt trong đời sống hằng ngày
Quy hoạch đề xuất chuyển từ cấu trúc cộng gộp sau hợp nhất sang mạng lưới đô thị thống nhất, đa cực và chuyên môn hóa; không gian phát triển được tổ chức thành năm cực động lực, năm trung tâm vệ tinh, năm hệ liên kết chiến lược và mười vùng quản trị. Hướng đi này có lý: phân bố dân cư, việc làm và dịch vụ rộng hơn có thể giảm áp lực lên lõi đô thị, đồng thời kết nối các khu vực theo chức năng. Tuy nhiên, vẽ ra nhiều cực không tự tạo thành một đô thị liên kết. Nếu giao thông, dịch vụ công và phân công chức năng không theo kịp, mô hình đa cực có thể chỉ làm tăng khoảng cách giữa nơi ở, việc làm và tiện ích.
Đường sắt đô thị, giao thông công cộng và phát triển đô thị gắn với nhà ga được định hướng làm động lực tái cấu trúc không gian; quy hoạch cũng đề cập khai thác không gian ngầm và kết nối nhà ở với dịch vụ. Với người dân, phép thử không nằm ở tên gọi mô hình, mà ở thời gian đi lại, khả năng tiếp cận trường học, y tế và dịch vụ thiết yếu. Quy hoạch đề xuất bố trí tiện ích thiết yếu trong khoảng 10–15 phút đi bộ, cùng kết nối thuận tiện giữa các khu vực. Đây là mục tiêu dễ hiểu và có thể đo lường. Thành phố nên công khai cách theo dõi những chỉ số này theo từng khu vực, để chất lượng sống không bị lấn át bởi các chỉ tiêu tăng trưởng.
Muốn khả thi, phải chọn ưu tiên thay vì trải nguồn lực
Điểm quyết định của quy hoạch không phải độ dài tầm nhìn, mà là kỷ luật thực hiện. Lãnh đạo và đại biểu nhấn mạnh quy hoạch cần rõ ràng, khả thi, phù hợp thực tiễn, bảo đảm đồng bộ và tránh chồng chéo, lãng phí nguồn lực. Bộ Chính trị cũng yêu cầu xác định rõ các ưu tiên chiến lược, tập trung nguồn lực, tránh đầu tư dàn trải; đồng thời coi trọng tính khoa học, thống nhất và khả thi. Đây là điều kiện sống còn trong bối cảnh quy hoạch bao trùm toàn địa giới rộng lớn và dự báo dân số tăng mạnh. Một danh mục dự án dài không phải bằng chứng của tham vọng; năng lực chọn đúng dự án, đúng thứ tự và gắn trách nhiệm mới cho thấy thành phố có thể biến tham vọng thành kết quả.
Bước tiếp theo cần là hoàn thiện hồ sơ, phối hợp với các cơ quan trung ương để thẩm định và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt; sau đó xây dựng chương trình thực hiện, nêu rõ nhiệm vụ trọng tâm, dự án ưu tiên, lộ trình, nguồn lực và trách nhiệm của từng cơ quan. Quy hoạch cũng cần được cụ thể hóa thành kế hoạch phù hợp từng giai đoạn sau khi hoàn tất việc tiếp thu ý kiến và phê duyệt. Người dân cần được thấy những mốc triển khai và kết quả có thể kiểm tra, thay vì chỉ nghe lại những mục tiêu xa. Minh bạch tiến độ sẽ giúp phát hiện sớm điểm nghẽn và hạn chế tình trạng dự án chồng lấn.
Tầm nhìn chỉ có giá trị khi nâng chất lượng sống
Bộ Chính trị đặt yêu cầu kết hợp phát triển kinh tế với văn hóa, con người, bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu, an sinh xã hội và chất lượng sống. Đây không nên là phần bổ sung sau khi các dự án tăng trưởng đã được quyết định. Với một đô thị lớn, khả năng chống chịu trước ngập lụt và khí hậu, không gian xanh, dịch vụ xã hội và việc đi lại thuận tiện phải được tính cùng lúc với hạ tầng kinh tế. Quy hoạch đa cực có thể hỗ trợ điều đó nếu mỗi khu vực được xác định chức năng rõ, được kết nối và có đủ dịch vụ, thay vì chỉ trở thành nơi tiếp nhận dân cư hoặc dự án.
Kết luận của Bộ Chính trị củng cố định hướng dài hạn và yêu cầu TP.HCM tiếp tục hoàn thiện quy hoạch trên cơ sở các chủ trương chiến lược của Trung ương. Nhưng sự đồng thuận về tầm nhìn mới là điểm khởi đầu. Thành phố cần một danh mục ưu tiên có thứ tự, kế hoạch gắn với nguồn lực thực tế, phân công trách nhiệm rõ ràng và cơ chế công khai tiến độ. Nếu làm được những điều đó, quy hoạch tổng thể có thể trở thành công cụ dẫn dắt phát triển đô thị và cải thiện đời sống. Nếu không, tầm nhìn 100 năm sẽ vẫn là một đích đến đẹp trên giấy, còn người dân tiếp tục chờ những thay đổi cụ thể trong khu phố của mình.
