Thông qua là cột mốc, chưa phải dấu chấm hết
Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm là khung định hướng dài hạn nhằm tổ chức phát triển đô thị, hạ tầng và nguồn lực trên toàn địa bàn thành phố. Tại phiên họp ngày 12/10, 100% thành viên Hội đồng thẩm định bỏ phiếu thông qua đồ án, đồng thời yêu cầu đơn vị lập quy hoạch tiếp thu góp ý, rà soát và chỉnh sửa các nội dung cần thiết.
Sự đồng thuận này có ý nghĩa, nhưng không nên nhầm với việc hồ sơ đã hoàn tất hoặc mọi đề xuất đã được chốt. Đây là quy hoạch tổng thể đầu tiên sau khi TP.HCM sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, nên nhiệm vụ trước mắt không chỉ là ghép các định hướng cũ vào một bản đồ lớn hơn. Thành phố cần tạo được một cấu trúc phát triển thống nhất, có căn cứ thực hiện và đủ sức định hình không gian trong nhiều thập niên.
Đô thị đa cực cần kết nối thực chất
Đồ án bao quát 6.772,59 km², gồm 113 phường, 54 xã và đặc khu Côn Đảo, đồng thời tính đến không gian phát triển kinh tế biển và liên kết với các địa phương lân cận. Thay vì xem địa bàn sau sáp nhập như những phần riêng lẻ đặt cạnh nhau, quy hoạch đề xuất mô hình siêu đô thị đa cực, đa trung tâm, với 5 cực tăng trưởng, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển.
Hướng đi này hợp lý nếu các cực được nối với nhau bằng hạ tầng và phân vai kinh tế rõ ràng; nếu không, cấu trúc nhiều trung tâm có nguy cơ chỉ tồn tại trên sơ đồ. Không gian đô thị còn được định hướng theo nhiều tầng: mặt đất, ngầm, tầm thấp, tầm cao và kinh tế biển. Quy hoạch vì thế cần chỉ rõ cách phối hợp các tầng không gian trong quản lý, đầu tư và sử dụng đất, thay vì chỉ nêu tầm vóc của mô hình.
Metro là lời hứa lớn nhất với đời sống hằng ngày
Định hướng dễ nhận thấy nhất với người dân là lấy mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) làm nền tảng, đặt mục tiêu hoàn thiện mạng lưới đường sắt đô thị vào năm 2050 và nâng tỷ lệ vận tải hành khách công cộng lên 65%. Với metro TP.HCM, đây không chỉ là câu chuyện xây thêm tuyến: nếu được triển khai đồng bộ với nhà ở, việc làm và dịch vụ quanh các nhà ga, người dân có thể giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và tiếp cận các khu vực của thành phố thuận tiện hơn.
Nhưng mốc thời gian và tỷ lệ mục tiêu chỉ thuyết phục khi đi cùng trình tự đầu tư khả thi. Sở Tài chính yêu cầu rà soát thứ tự ưu tiên của 18 tuyến đường sắt đô thị và các dự án chống ngập, đồng thời tính đủ chi phí vận hành, bảo trì và nghĩa vụ tài chính phát sinh. Đó là phép thử cần thiết: một mạng lưới trên bản quy hoạch không tự biến thành dịch vụ đáng tin cậy nếu thiếu vốn, tiến độ hợp lý và kế hoạch duy tu lâu dài.
Bước tiếp theo là chứng minh quy hoạch làm được
Trọng tâm chỉnh sửa không chỉ nằm ở bản đồ mà còn ở các giả định tăng trưởng và khả năng cân đối nguồn lực. Cơ quan thẩm định yêu cầu chuẩn hóa số liệu, luận chứng rõ kịch bản tăng trưởng, phân tích độ nhạy trước biến động kinh tế vĩ mô, đồng thời tách nhu cầu vốn định hướng khỏi kế hoạch ngân sách và đầu tư công trung hạn. Quy hoạch dự kiến nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2030 ở mức 8-8,9 triệu tỷ đồng, với khu vực ngoài Nhà nước và vốn đầu tư nước ngoài giữ tỷ trọng chủ đạo.
Sau khi tiếp thu báo cáo thẩm định, cơ quan lập quy hoạch còn phải hoàn tất báo cáo đánh giá môi trường chiến lược cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường. Hồ sơ sau đó được tham mưu trình Chủ tịch UBND thành phố để lấy ý kiến 5 bộ chuyên ngành, trước khi trình HĐND thành phố thông qua và thực hiện thủ tục phê duyệt theo quy định.
Kết luận: giá trị của quy hoạch TP.HCM không nằm ở tầm nhìn dài bao nhiêu năm, mà ở việc biến mạng lưới đa cực và mục tiêu metro thành cam kết có thứ tự ưu tiên, nguồn lực và trách nhiệm rõ ràng. Việc thẩm định thông qua mở đường cho bước hoàn thiện; chất lượng chỉnh sửa mới quyết định quy hoạch có thể dẫn dắt phát triển hay chỉ dừng ở kỳ vọng.
